Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia [...] lipca 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 1289/15, po rozpoznaniu wniosku adwokata A. D. w pkt.
- 1. odmówił adwokatowi A. D. przyznania zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w zakresie reprezentowania przed sądem I instancji; w pkt.
- 2. przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A. D. kwotę 240 zł oraz kwotę 55,20 zł stanowiącą 23 % podatku VAT z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w zakresie sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, łącznie kwotę 295,20 zł.
Sąd uznał za zasadne przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia z tytułu sporządzenia i wniesienia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej natomiast odmówił przyznania wynagrodzenia za reprezentowanie przed sądem I instancji, gdyż z akt sprawy nie wynika, by pełnomocnik podjął czynności związane z reprezentowaniem skarżącego na etapie postępowania przed sądem I instancji. Sąd podkreślił, że w orzecznictwie i literaturze przyjmuje się, że pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej. Charakter wypłacanego świadczenia na rzecz ustanowionego z urzędu pełnomocnika, tj. opłacanie tego wynagrodzenia ze środków publicznych obliguje sąd do szczególnego badania tego, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Samo zapoznanie się z aktami sprawy bez podjęcia dalszych czynności procesowych nie jest wystarczające do uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie udzielona.
W ocenie Sądu, ustanowiony pełnomocnik z urzędu, nie podjął czynności, które można by uznać za faktyczne udzielenie skarżącemu pomocy prawnej (brak jest pism procesowych uszczegóławiających stanowisko skarżącego zaprezentowane w skardze, pełnomocnik nie brał także udziału w rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku). Ponadto, pełnomocnik nie przedstawił informacji, jak wyglądały kontakty ze skarżącym, odnośnie poświęconego mu czasu i ile zajęła mu analiza akt sprawy. Sąd nie oczekuje, naruszenia tajemnicy adwokackiej, a jedynie wykazania nakładu pracy pełnomocnika. Za udzielenie takiej pomocy nie może być uznane samo przejrzenie akt sprawy, czy też wykonanie fotokopii, bez podjęcia jakichkolwiek dalszych czynności procesowych. Wnioskodawca nie złożył w imieniu skarżącego żadnego pisma procesowego a samo zapoznanie się z aktami sprawy, analiza sprawy oraz udzielenie informacji telefoniczne, bądź listowne, bez podjęcia dalszych czynności procesowych, nie jest wystarczające do uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie udzielona.
Adwokat A. D. w zażaleniu wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w pkt.
- 1. przez przyznanie na jego rzecz kwoty 480 zł. plus podatek VAT 23%. od Skarby Państwa tytułem udzielonej pomocy prawnej z urzędu. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:
1/ naruszenie art. 29 ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze - przez zaniechanie obciążenia Skarbu Państwa kosztami pomocy prawnej udzielonej z urzędu stronie w niniejszej sprawie - a w konsekwencji pozbawienie skarżącego wynikającego z art. 65 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - prawa do wynagrodzenia w minimalnej wysokości za pomoc prawną w sprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym;
2/ naruszenie art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez złamanie zasady demokratycznego państwa prawnego, w którym nikt nie może być zmuszony do darmowej pracy;
3/ błąd w ustaleniach faktycznych - przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na przyjęciu że faktycznie pełnomocnik nie udzielił pomocy prawnej - podczas gdy pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy, dopełnił wszystkich obowiązków związanych z prowadzeniem sprawy, niczego nie zaniedbał a był przez cały czas w dyspozycji strony, która mogła z tej pomocy korzystać.
Zdaniem pełnomocnika Sąd nie dostrzegł tego, że dopełnił on wszelkich obowiązków i niczego nie zaniedbał, ponieważ nie tylko zapoznał się z aktami sprawy, ale ustalił treść wyroku i wystąpił o jego uzasadnienie, co jest czynnością przed Sądem I Instancji, o czym stanowi także usytuowanie przepisów regulujących uzasadnianie wyroków w Rozdziale 10 "Orzeczenia sądowe" w/w ustawy. Tak więc okoliczność czy pełnomocnik był na rozprawie czy też nie - nie może być podstawą do pozbawienia wynagrodzenia - określonego stawką minimalną, gdyż minimum obowiązków zostało wykonane. Udzielenie pomocy prawnej wiąże się więc z koniecznością podjęcia przez ustanowionego pełnomocnika z urzędu odpowiednich czynności składających się na udzielenie pomocy prawnej przed organami wymiaru sprawiedliwości. Pełnomocnik nie musi uczestniczyć w rozprawie, gdyż obecność taka nie jest obowiązkowa. Zdaniem pełnomocnika udzielił on pomocy prawnej stronie wykonując niezbędne czynności – zapoznał się z aktami sprawy, znał treść orzeczenia oraz złożył wniosek o sporządzenie uzasadnia niekorzystnego dla reprezentowanej strony wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 250 i art. 258 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej "p.p.s.a."), wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego na zasadzie prawa pomocy przyznaje się za wykonane zastępstwo prawne. Niewątpliwie obowiązkiem sądu lub referendarza, orzekającego o wynagrodzeniu dla pełnomocnika, jest ustalenie czy pomoc prawna rzeczywiście została stronie udzielona. Ocenie podlega zatem to, czy czynności podjęte przez pełnomocnika były wystarczające do ochrony interesów strony i w jakim stopniu były pomocne przy rozstrzyganiu sprawy, a zwłaszcza przy rozpoznawaniu środków zaskarżenia pochodzących od strony korzystającej z pomocy prawnej.
W niniejszej sprawie Sąd Wojewódzki odmówił przyznania pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia stwierdzając, że nie zostały przez niego podjęte czynności związane z reprezentowaniem strony na etapie postępowania przed tym Sądem. Natomiast przyznane zostało stosowne wynagrodzenie za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej.
Analiza akt pozwala przyjąć, że pełnomocnik wykonał minimum czynności wynikających z udzielenia pomocy prawnej przez Sądem pierwszej instancji. Rację ma pełnomocnik wskazując, że w okolicznościach niniejszej sprawy zapoznanie się z aktami, a następnie treścią wydanego przez Sąd Wojewódzki wyroku oraz złożenie wniosku o uzasadnienie wyroku stanowiło dopełnienie podstawowych obowiązków związanych z reprezentowaniem strony skarżącej. Wbrew argumentacji przedstawionej w zaskarżonym postanowieniu nie można faktu zapoznania się z treścią akt sprowadzać tylko do czynności o charakterze technicznym, lecz należy założyć, że analiza dokumentacji zgromadzonej w postępowaniu jest czynnością wstępną do wypracowania stanowiska w sprawie, co oczywiście wiąże się też z analizą prawną.
Okoliczność, że pełnomocnik nie stawił się na rozprawę oraz nie złożył żadnego pisma procesowego nie mogła przesądzać o odmowie przyznania wynagrodzenia, skoro inne podjęte w sprawie czynności zagwarantowały skarżącemu w niezbędnym zakresie ochronę jego interesu. Zaznaczyć należy, że stosownie do art. 250 § 2 p.p.s.a. istnieje możliwość obniżenia wynagrodzenia, gdy wkład pracy pełnomocnika jest niewspółmiernie niski do wysokości przewidzianego wynagrodzenia.
Mając powyższe na uwadze należało przyznać wynagrodzenie w wysokości odpowiadającej minimalnej stawce określonej w § 18 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461, ze zm.). Zastosowanie powyższej regulacji w rozpoznawanej sprawie wynika z brzmienia § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801), który do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego rozporządzenia nakazuje stosowanie przepisów dotychczasowych do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Zgodnie z § 23 ww. rozporządzenia, weszło ono w życie z dniem 1 stycznia 2016 r.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.188 w zw. z art.197 § 2 oraz art. 250 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.