Uzasadnienie
Wyrokiem z 22 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 203/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę Z[...] spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N. (dalej jako "Spółka", "Skarżąca", "Strona", "dłużnik zajętej wierzytelności") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej jako "organ drugiej instancji", "DIAS") z dnia 11 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty wierzytelności pieniężnej wynikającej z niezrealizowanego zajęcia wierzytelności pieniężnej.
Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 14 września 2020 r. określił Skarżącej wysokość nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności – 91.655,54 zł, wynikającej z niezrealizowanego zajęcia wierzytelności pieniężnej na rzecz zobowiązanego P. P. Zaskarżonym do Sądu postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
Sąd I instancji oddalając skargę w uzasadnieniu wskazał, że w toku egzekucji prowadzonej do majątku Zobowiązanego – P.P., zawiadomieniem z 27 stycznia 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. jako organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej w Skarżącej spółce. Zawiadomienie o zajęciu doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 3 lutego 2020 r. Zajęcie opiewało na kwotę 104.384,86 zł. Pomimo zajęcia, w dniu 14 lutego 2020 r., Strona przelała Zobowiązanemu kwotę 91.655,54 zł. tytułem faktury [...] (wystawionych w ramach umowy z dnia 16 października 2019 r. o roboty budowlane). Powołując się na cesję wierzytelności z 20 stycznia 2020 r., Zobowiązany przelał następnie wierzytelność mu przysługującą na M. M. B. wskazując na datowaną na 15 stycznia 2020 r. zgodę dłużnika zajętej wierzytelności na przelew wierzytelności przysługujących mu z tytułu umowy. Skarżąca powołała się na to, że w dniu 3 lutego 2020 r. zawarto bowiem umowę o roboty budowlane między dłużnikiem zajętej wierzytelności a M. M. B., w ramach której podpisano porozumienie między tymi podmiotami oraz Zobowiązanym, zgodnie z którym wszelkie zobowiązania Zobowiązanego wobec dłużnika zajętej wierzytelności przeszły na M. M. B. Jednak Sąd zauważył, że wszelkie dokumenty dotyczące ww. cesji i porozumienia zostały przedstawione organowi egzekucyjnemu dopiero w toku postępowania zażaleniowego.
We wcześniejszej korespondencji z organem egzekucyjnym (w odpowiedzi z dnia 13 lipca 2020 r. na ponaglenie organu egzekucyjnego w kwestii podania daty i wysokości przelewu za fakturę nr [...] z dnia 31 stycznia 2020 r., w odpowiedzi na zajęcie wierzytelności z dnia 5 lutego 2020 r., ani w odpowiedziach dotyczących innych zajęć wierzytelności Zobowiązanego) pełnomocnik Skarżącej nie wspominał o żadnej z okoliczności dotyczących ww. cesji i porozumienia. Powyższe, w ocenie Sądu wskazuje, że zarówno ww. cesja, jak i porozumienie są próbą doprowadzenia do bezskuteczności zajęcia wskutek wykazania nieistnienia wierzytelności poprzez antydatowaną cesję.
W konsekwencji, zasadnie organ egzekucyjny uznał, że została spełniona przesłanka do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty 91.655,54 zł, na podstawie art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm. - dalej "u.p.e.a.
Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosła Spółka, zaskarżając wyrok w całości. Na podstawie art. 174 § 1 oraz § 2 P.p.s.a. wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- a) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 89 § 1 i 2 i z art. 67 § 1 u.p.e.a. w zw. z § 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 września 2018 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 1804) oraz w zw. załącznikiem nr 6 do wskazanego załącznika poprzez przyjęcie, że samo zastosowanie przez organ egzekucyjny wzoru zajęcia bez uzupełnienia go wymaganą określonym wzorem treścią to jest tytułem z którego wynika podlegająca zajęciu wierzytelność w połączeniu z stanowi o skuteczności dokonania zajęcia, podczas gdy nie dokonano skutecznego zajęcia,
- b) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 89 § 1 u.p.e.a. oraz 89 § 2 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że wierzytelność podlegająca zajęciu przysługiwała z tytułu umowy o roboty budowlane, podczas gdy nie określała tego treść czynności zajęcia dokonanego prze organ, wskazujące "wierzytelności zajęte z tytułu JPK", a skutek zajęcia nie jest zależny od wiedzy własnej dłużnika zajmowanej wierzytelności,
- c) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 71a § 9 w zw. z art. 71b u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że zasadnie wydano postanowienie, o którym mowa w przepisie oraz że doszło do realizacji dwóch przesłanek tj. uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu a także, że uchylanie się ma charakter bezpodstawny co było konsekwencją przyznania racji organowi w sprawie uznania, że nie doszło do skutecznej cesji wierzytelności, więc uchylanie się od przekazania wierzytelności było bezpodstawne,
- d) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 71b u.p.e.a. poprzez błędne przyjęcie, że Skarżąca bezzasadnie uchylała się od wypłaty zajętej wierzytelności, podczas gdy podnoszona przez Skarżącą przesłanka uchylenia się od spełnienia zobowiązania miała charakter prawny a nie faktyczny przez co była podstawą skutecznego uchylenia się od spełnienia wierzytelności,
- e) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt lit c. P.p.s.a. poprzez powielenie oceny skuteczności prawnej umowy cesji wierzytelności datowanej na dzień 20 stycznia 2020 r. dokonanej przez organ, pomimo braku kompetencji organu w takiej ocenie, a także oparcie wyroku na niezgodnym z rzeczywistością stanie faktycznym, a to przyjęcie za bezsporne, że zajęcie wierzytelności wynikającej z nieokreślonego tytułu prawnego zostało dokonane skutecznie oraz, że na dzień dokonania przelewu wierzytelności wyłączone było prawo Zobowiązanego do dysponowania wierzytelnością pomimo braku zajęcia wierzytelności na dzień cesji,
- f) art. 151 P.p.s.a. w zw. art. 126 w zw. z art. 10 § 1 K.p.a. poprzez ich nieprawidłową wykładnię i przyjęcie, że ogólne zasady postępowania administracyjnego nie dotyczą postępowań zakończonych postanowieniem.
Mając na uwadze powyższe Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie, zasądzenie na jej rzecz od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi na rozprawie.
DIAS w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, gdyż zawarte w niej zarzuty okazały się niezasadne, a w sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania, które Naczelny Sąd Administracyjny bierze pod uwagę z urzędu (art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634 ze zm. - dalej jako "P.p.s.a.").
Niezasadne są zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 89 § 1 i 2, art. 67 § 1, art. 71a § 9 w zw. z art. 71b u.p.e.a.
Analiza zarzutów powołanych w skardze kasacyjnej wskazuje, że Skarżąca zmierza do wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z uwagi na to, że odmiennie ocenia ustalony w sprawie stan faktyczny. Strona kwestionuje skuteczność zajęcia wierzytelności ze względu na – jej zdaniem - uprzednie dokonanie cesji tej wierzytelności oraz ze względu na błędy w dokonanym zajęciu (brak precyzyjnego określenia zajmowanej wierzytelności). W ocenie Strony brak jest podstaw do przyjęcia, że Skarżąca bezpodstawnie uchylała się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności.
Podstawę prawną kontrolowanego postanowienia stanowił art. 71a § 9 u.p.e.a., zgodnie z którym, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty.
W konsekwencji wydania ww. postanowienia, stosownie do art. 71b u.p.e.a. jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności.
Zdaniem Skarżącej, w niniejszej sprawie błędnie przyjęto, że dłużnik zajętej wierzytelności działał bezpodstawnie w sytuacji, gdy w sprawie nie dokonano skutecznego zajęcia tej wierzytelności z powodu jej wcześniejszej cesji oraz brak precyzyjnego określenia zajmowanej wierzytelności.
W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85 u.p.e.a., przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności.
Zgodnie z art. 89 § 2 u.p.e.a. – zajęcie wierzytelności jest dokonywane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług.
Należy podkreślić przy tym, że otrzymanie zawiadomienia o zajęciu nakłada na dłużnika zajętej wierzytelności ustawowy obowiązek realizacji tego zajęcia bez względu na sposób rozliczeń realizowany z kontrahentem. Rola dłużnika ogranicza się wyłącznie do powstrzymania się od uiszczenia wierzytelności wierzycielowi i przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
Z kolei, zgodnie z art. 89 § 3 pkt 1 u.p.e.a., jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny:
- 1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy:
- a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,
- b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania,
- c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność,
- 2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem,
- 3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1.
Przepis art. 89 § 3 u.p.e.a. ma na celu dostarczenie organowi egzekucyjnemu informacji, pozwalających m.in. na ocenę zachowania dłużnika z punktu widzenia ciążących na nim obowiązków, a także ocenę statusu zajętej wierzytelności.
W rozpoznawanej sprawie, w toku egzekucji prowadzonej do majątku Zobowiązanego, zawiadomieniem z 27 stycznia 2020 r., doręczonym Skarżącej 3 lutego 2020 r., na podstawie art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny zawiadomił Skarżącą (dłużnika Zobowiązanego) o dokonaniu zajęcia ww. wierzytelności. W zawiadomieniu tym organ jasno wskazał, że dłużnik nie może uiścić Zobowiązanemu bez zgody organu egzekucyjnego należności wynikających z sześciu precyzyjnie opisanych tytułów wykonawczych. Wbrew zatem twierdzeniom Skarżącej, użyte w zawiadomieniu sformułowanie "wierzytelności na podstawie JPK" dotyczyło jedynie źródła pozyskania przez organ egzekucyjny wiedzy o wierzytelnościach, a nie tytułu istnienia samej wierzytelności.
Co istotne, zawiadomienie sporządzono na formularzu zgodnym z załącznikiem nr 6 obowiązującego do dnia 30 lipca 2020 r. rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 września 2018 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 1804) wydanym na podstawie art. 67 § 1 u.p.e.a. i zawierało wszystkie wymagane pouczenia.
Wbrew zatem twierdzeniom Skarżącej, w rozpoznawanej sprawie doszło do skutecznego zajęcia wierzytelności, w myśl art. 89 § 1-2 u.p.e.a., i nałożyło na dłużnika zajętej wierzytelności (czyli Skarżącą) obowiązek realizacji tego zajęcia tj. powstrzymania się od jakichkolwiek działań zmierzających do udaremnienia egzekucji. Dokonanie zaś wpłaty przez Skarżącą na konto Zobowiązanego dało organowi egzekucyjnemu podstawę do zastosowania w sprawie przywołanego wyżej art. 71a § 9 u.p.e.a. W konsekwencji, zarzuty skargi kasacyjnej w tym zakresie uznać należy za bezzasadne.
Przypomnieć bowiem należy, że postanowienie wydane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika i stwierdzenia, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zebrany w sprawie materiał dowodowy, w szczególności treść składanych przez skarżącą Spółkę pism i dołączonych do nich dokumentów dowiódł, że należne z tytułu zajęcia wierzytelności środki pieniężne nie zostały przekazane organowi egzekucyjnemu, czego zresztą nie kwestionuje sama Skarżąca. W konsekwencji nie było potrzeby przeprowadzania kontroli.
W niniejszej sprawie bezspornym jest też, że zawiadomienie o zajęciu wierzytelności doręczono Skarżącej w dniu 3 lutego 2020 r., zaś wpłaty na rzecz Zobowiązanego Skarżąca dokonała 14 lutego 2020 r. Strona powoływała się przy tym na okoliczność dotyczącą cesji wierzytelności z 20 stycznia 2020 r., związanej z datowanym na dzień 3 lutego 2020 r. porozumieniem pomiędzy Skarżącą, Zobowiązanym i M.M.B., co do zobowiązań wynikających z umowy o roboty budowlane z 16 października 2019 r. zawartej pomiędzy Skarżącą a Zobowiązanym.
Trafnie Sąd uznał, że ww. umowa cesji, jak i porozumienia nie mogą być uznawane za okoliczności uzasadniające uchylanie się od przekazania zajętych w sprawie wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Jak bowiem zauważył, wszelkie dokumenty dotyczące ww. cesji i porozumienia zostały przedstawione organowi egzekucyjnemu dopiero z zażaleniem w dniu 2 października 2020 r. We wcześniejszej korespondencji z organem egzekucyjnym pełnomocnik Skarżącej nie wspominał o żadnej z okoliczności dotyczących ww. cesji i porozumienia.
Tym samym uzasadniona jest ocena Sądu I instancji, że opisana cesja i porozumienie sprawiają wrażenie wytworzonych przez Zobowiązanego i Skarżącą (jako dłużnika zajętej wierzytelności) w celu wykazania, że Skarżąca nie była zobowiązana do zapłaty na rzecz Zobowiązanego należności objętych zawiadomieniem z 27 stycznia 2020 r. (pomimo, że tej zapłaty dokonała właśnie na rzecz Zobowiązanego). Skarżąca kwotę należności wynikającej z zajętej wierzytelności przekazała Zobowiązanemu 14 lutego 2020 r.
Skarżąca w skardze kasacyjnej nie zakwestionowała skutecznie ustalonego stanu faktycznego przyjętego przez Sąd. Z akt sprawy na które powołał się Sąd I instancji wynika, że skutecznie dokonano zajęcia wierzytelności wynikającej również z faktury [...] z 31 stycznia 2020 r. W konsekwencji prawidłowo przyjęto, że zobowiązany nie był uprawniony do dysponowania wierzytelnością poprzez jej cesję. Powyższe świadczy, że takie zachowanie Skarżącej prawidłowo ocenione zostało jako bezpodstawne uchylanie się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
Biorąc pod uwagę ww. okoliczności, stanowisko organów, jak i Sądu pierwszej instancji w tym zakresie jest prawidłowe i nie ma żadnych podstaw do uwzględnienia podnoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia art. 71a § 9 w zw. z art. 71b oraz art. 89 § 1 i 2 w zw. z art. 67 § 1 u.p.e.a.
Bez wpływu na powyższą ocenę pozostają również twierdzenia Skarżącej w zakresie jej problemów organizacyjnych, które doprowadziły do błędnego dokonania przelewu. Są one bowiem następstwem własnych uchybień Skarżącej lub osób ją reprezentujących, zatem to Spółka ponosi wszelkie negatywne ich konsekwencje.
Niezasadny jest również zarzut skargi kasacyjnej naruszenia w niniejszym postępowaniu art. 10 § 1 K.p.a., bowiem przepis ten, w myśl art. 126 K.p.a., nie znajduje zastosowania do postanowień (wyrok NSA z 6 czerwca 2017r. sygn. akt II OSK 2516/15). Literalne brzmienie art. 10 K.p.a. wskazuje nadto, że umożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań ma nastąpić jedynie przed wydaniem decyzji, a nie postanowienia. Sąd nie dokonał zatem nieprawidłowej wykładni ww. przepisów.
Ponadto, jak wynika z akt sprawy, Skarżąca miała w toku prowadzonego postępowania możliwość swobodnego przedstawiania swojego stanowiska, co zresztą wielokrotnie czyniła, zarówno w złożonych pismach, jak i zażaleniu, do którego załączyła odpisy dokumentów będących dowodami w sprawie. Co więcej, organy egzekucyjne rozpatrzyły cały materiał dowodowy, odnosząc się do dowodów znajdujących się w aktach sprawy. Również Sąd pierwszej instancji, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku szczegółowo omówił i ocenił zgromadzony materiał, wskazując jednocześnie, dlaczego niektóre z dowodów uznał za niewiarygodne. Skoro zaś Sąd doszedł do zbieżnych wniosków co organ egzekucyjny, to dziwić nie może, że jego orzeczenie jest zbieżne z rozstrzygnięciem zawartym w zaskarżonym postanowieniu organu drugiej instancji. W konsekwencji, za nieskuteczne należało uznać zarzuty naruszenia przez Sąd art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.
|Sędzia WSA (del.) |Sędzia NSA |Sędzia NSA |
|Anna Juszczyk-Wiśniewska |Jacek Brolik |Jacek Pruszyński |