Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 29 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Po 600/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucilł wnioski R.R. (dalej: skarżący) o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego WSA Karola Pawlickiego, sędzi WSA Katarzyny Nikodem, sędziego WSA Waldemara Inerowicza, w sprawie ze skargi skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 9 czerwca 2022 r., w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia.
Sąd pierwszej instancji wskazał, iż zarządzeniem z dnia 20 października 2022 r. Przewodniczący Wydziału I zawiadomił skarżącego o wyznaczeniu składu orzekającego do rozpoznania sprawy w osobach sędziego WSA Karola Pawlickiego, sędzi WSA Katarzyny Nikodem, sędziego WSA Waldemara Inerowicza, a także pouczył o treści art. 5a § 1-6 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm., dalej: P.u.s.a.) oraz art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 1259).
Powyższe zawiadomienie otrzymała pełnomocnik skarżącego B.R. (dalej: pełnomocnik) w dniu 5 listopada 2022 r.
Pismem z dnia 14 listopada 2022 r., pełnomocnik złożyła wniosek o "stwierdzenie przesłanek, niespełnienia wymogów standardu niezawisłości (bezstronności) przez wyznaczony przez Sąd skład orzekający w osobach podanych w zawiadomieniu z dnia 25 października 2022 r." Pełnomocnik podniosła że, ww. sędziowie orzekali w tej sprawie, w przedmiocie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, ale nie rozpoznali sprawy co do istoty lecz tylko pod kątem proceduralnym i oddalili skargę. Zdaniem pełnomocnik wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 5a § 1 i § 2 P.u.s.a.
Zarządzeniem z dnia 17 listopada 2022 r. Przewodniczący Wydziału I połączył wnioski skarżącego o zbadanie bezstronności i niezawisłości sędziego WSA Karola Pawlickiego, sędzi WSA Katarzyny Nikodem, sędziego WSA Waldemara Inerowicza.
W oświadczeniach z dnia 21 listopada 2022 r. sędziowie stwierdzili, że nie istnieją okoliczności towarzyszące ich powołaniu na sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu oraz nie istnieją okoliczności dotyczące ich postępowania po tym powołaniu, a także nie istnieją okoliczności dotyczące uprawnionego lub charakteru sprawy, pozwalające na stwierdzenie, że przy rozpoznaniu przedmiotowej sprawy może dojść do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mające wpływ na wynik sprawy. Oświadczyli też, że nie istnieją żadne okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie.
Wskazanym we wstępie postanowieniem Sąd pierwszej instancji odrzucił wnioski skarżącego w przedmiocie zbadania wymogów niezawisłości i bezstronności wobec wskazanych sędziów. Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał żadnej okoliczności związanej z powołaniem ww. sędziów na stanowiska sędziowskie i ich postępowania po powołaniu. Tymczasem wniosek w sprawie tzw. "testu niezawisłości i bezstronności sędziów" musi być związany z okolicznościami towarzyszącymi powołaniu danego członka składu orzekającego i jego postępowania po powołaniu.
Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, zarzucając uchybienie art. 18 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.) oraz powołanie błędnej podstawy prawnej art. 5a § 5 P.u.s.a. ze skutkiem z art. 5a § 6 P.u.s.a. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia oraz o przekazanie sprawy do innego trzy-osobowego składu sędziowskiego celem merytorycznego zbadania istoty sprawy, ewentualnie o przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 5a § 1 P.u.s.a. dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, przy uwzględnieniu dalszych wymienionych w § 1 tego przepisu okoliczności. Badania dokonuje się na wniosek strony skarżącej lub uczestnika postępowania na prawach strony (art. 5a § 3 P.u.s.a.). W art. 5a § 5 P.u.s.a. określono wymogi wniosku, natomiast stosownie do art. 5a § 6 P.u.s.a. wniosek niespełniający wymagań, o których mowa w § 5 podlega odrzuceniu bez wezwania do usunięcia braków formalnych. Odrzuceniu podlega również wniosek złożony po terminie albo z innych przyczyn niedopuszczalny. W kolejnych jednostkach redakcyjnych art. 5a P.u.s.a określono procedurę merytorycznego rozpoznania wniosku oraz postępowanie odwoławcze, wskazując zarówno sąd właściwy do jego rozpoznania, jak i skład rozpoznający wniosek oraz sposób jego wyłonienia.
W przypadku rozpoznania wniosku przez wojewódzki sąd administracyjny, jego rozpoznanie następuje w składzie 3 sędziów losowanych spośród całego składu Sądu (art. 5a § 10 P.u.s.a.). Stosownie zaś do art. 5a § 16 P.p.s.a. zdanie pierwsze od postanowienia wydanego na skutek rozpoznania wniosku podmiotowi, który złożył wniosek i sędziemu, którego orzeczenie dotyczy, przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z tego ostatniego przepisu wynika, że zażalenie na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego przysługuje jedynie w przypadku merytorycznego rozpoznania wniosku (oddalenia wniosku lub też jego uwzględnienia poprzez wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy) – por. postanowienie NSA z 20 września 2022 r., II GSK 1396/22 (publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Dodatkowo należy zauważyć, że przepisy regulujące procedurę rozpoznawania wniosku, dodane art. 5 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1259), w sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania toczącego się na skutek wniosku odsyłają do odpowiedniego stosowania przepisów o zażaleniu (art. 5a § 18 P.u.s.a.). Skoro zatem ustawodawca w art. 5a P.u.s.a. nie uregulował procedury związanej z odrzuceniem wniosku, to mocą przywołanego art. 5a § 18 tej ustawy w omawianym zakresie należy odpowiednio stosować przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Zgodnie zaś z treścią przepisu art. 194 § 1 P.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia wymienione enumeratywnie w punktach od 1 do 10 tego przepisu. W żadnym z tych punktów ustawa nie wskazuje na możliwość wnoszenia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego odrzucające wniosek strony złożony na podstawie art. 5a P.u.s.a.
W zakresie wniosku o wyłączenie sędziego (asesora, referendarza) w przepisie art. 194 § 1 pkt 6 P.p.s.a. dano stronie postępowania prawo do wniesienia zażalenia, ale tylko na postanowienie, którego przedmiotem jest oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego. W art. 194 § 1 pkt 6 P.p.s.a. nie zastosowano zwrotu "w sprawie wniosków o wyłączenie sędziego lub sędziów". Ustawodawca wskazał wprost w treści przepisu art. 194 § 1 pkt 6 P.p.s.a. na możliwość zaskarżenia zażaleniem tylko postanowienia, którego przedmiotem jest oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego. Pozostałe przepisy tej ustawy - jak już zaznaczono - nie przewidują również możliwości zaskarżenia innych rozstrzygnięć w obrębie wyłączenia sędziów. Nie może zatem budzić wątpliwości, iż wnoszenie zażalenia na postanowienie odrzucające wniosek o wyłączenie sędziego nie jest dopuszczalne.
Podsumowując, wobec faktu, iż możliwość wniesienia zażalenia na postanowienie odrzucające wniosek o wyłączenie sędziów nie została przewidziana również w innych przepisach ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uznać należy, że na wydane na podstawie art. 5a § 6 P.u.s.a. postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego o odrzuceniu wniosku strony o zbadanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności (art. 5a § 1 P.u.s.a.) nie przysługuje zażalenie.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że zażalenie na postanowienie jest niedopuszczalne i z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.