Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: WSA, Sąd I instancji) postanowieniem z 17 lipca 2023 r. sygn. akt I SA/GI 727/23, odrzucił skargę R. H. (dalej: skarżący) reprezentowanego przez kuratora adwokat M. C. na decyzję z 3 kwietnia 2023 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że w wyniku zarządzenia z 22 maja 2023 r. Przewodniczącego Wydziału I, kurator – adwokat M. C., została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi poprzez podanie numeru PESEL skarżącego, podanie wartości przedmiotu zaskarżenia oraz nadesłanie postanowienia sądu, z którego wynika umocowanie kuratora do reprezentowania skarżącego nieznanego z miejsca pobytu przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi.
Wezwanie z pouczeniem o terminie zakreślonym na wykonanie tej czynności zostało doręczone kuratorowi skarżącego w dniu 26 czerwca 2023 r. Przepisany prawem termin na usunięcie braków upływał z dniem 3 lipca 2023 r.
Kurator skarżącego usunęła braki formalne skargi pismem z dnia 26 czerwca 2023 r. w postaci podania numeru PESEL skarżącego oraz podania wartości przedmiotu zaskarżenia. Nie nadesłała natomiast postanowienia sądu, z którego wynikałoby jej umocowanie do reprezentowania skarżącego nieznanego z miejsca pobytu przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi. W tym zakresie kurator skarżącego wskazała jedynie, iż jej umocowanie do działania w imieniu skarżącego w niniejszej sprawie wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w C. Wydziału III Rodzinnego i Nieletnich z dnia [...] maja 2021 r., sygn. akt [...], w którym ustanowiona została celem reprezentowania skarżącego w postępowaniu podatkowym prowadzonym w niniejszej sprawie.
W wyniku nieuzupełnienia braków formalnych skargi, Sąd I instancji skargę skarżącego odrzucił.
Na powyższe postanowienie z 17 lipca 2023 r. zażalenie wniosła kurator adwokat M. C. Na skutek wniesionego zażalenia akta sprawy przedstawiono Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. W piśmie z 22 listopada 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił akta sprawy Sądowi I instancji, wskazując, że należy poddać pod rozwagę kwestię zawieszenia postępowania i zwrócenia się do sądu powszechnego o wyznaczenie kuratora dla skarżącego do działania w jego imieniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym obu instancji. W wyniku czego WSA zawiesił postępowanie zażaleniowe i zwrócił się do Sądu Rejonowego w C. o ustanowienie dla nieobecnego R. H. kuratora.
Na skutek powyższego, Sąd Rejonowy w C. Wydział III Rodzinny i Nieletnich sygn. akt [...] postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2024 r. w sprawie z wniosku WSA w Gliwicach postanowił ustanowić adwokat M. C. kuratorem dla nieobecnego R. H. celem reprezentowania go w postępowaniu sądowoadministracyjnym obu instancji w sprawie ze skargi R. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 3 kwietnia 2023 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za okres od stycznia do października 2018 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy zauważyć, że skargę do WSA w Gliwicach w niniejszej sprawie, wniosła w imieniu nieznanego z miejsca pobytu, kurator w osobie adwokat M. C. Jak wynika z akt sprawy kurator dla nieznanego z miejsca pobytu została ustanowiona postanowieniem Sądu Rejonowego w C. Wydziału III Rodzinnego i Nieletnich z dnia [...] maja 2021 r., w którym ustanowiona została celem reprezentowania skarżącego w postępowaniu podatkowym. W ocenie Sądu I w takich okolicznościach zasadne było wezwanie kuratora do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez nadesłanie postanowienia sądu, z którego wynikałoby jej umocowanie do reprezentowania skarżącego nieznanego z miejsca pobytu przed sądami administracyjnymi.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można się zgodzić z takim poglądem. Zgodnie z art. 34 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.), organ administracji publicznej wystąpi do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych, o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony. Celem tego przepisu jest zapewnienie prawidłowej reprezentacji strony nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych, dla której nie został wyznaczony wcześniej przedstawiciel. W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy w C. Wydział III Rodziny i Nieletnich ustanowił adwokat M. C. kuratorem dla nieobecnego R. H. w celu reprezentowania nieobecnego w postępowaniu podatkowym prowadzonym przez Gminę K. Wyznaczenie kuratora dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego nastąpiło zatem w oparciu o przepis art. 184 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej: k.r.o.).
Art. 184 § 1 k.r.o. określa cel jego ustanowienia, to jest "dla ochrony praw osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich praw". Nie można przy tym uznać, iż ochrona tych praw zamykać się będzie jedynie w postępowaniu administracyjnym, bez prawa poddania kontroli zapadłych w nim rozstrzygnięć przez Sąd administracyjny. Takie ujęcie naruszałoby wprost gwarantowane konstytucyjnie prawo do sądu osobie nieobecnej (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Należy więc przyjąć, że kurator dla nieobecnego ustanowiony przez sąd na podstawie art. 34 k.p.a. w zw. z art. 184 k.r.o. może wnieść skargę do sądu administracyjnego na decyzję kończącą postępowanie administracyjne, w którym został ustanowiony. Podobne stanowisko zostało wyrażone w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego tj.: z dnia 11 marca 2015 r. sygn. akt I GZ 89/15, z dnia 10 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 2185/15, a także w doktrynie (por. A. Matan [w:], Komentarz do art. 34 K.p.a.; G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Lex 2010).
W tej sytuacji Sąd I instancji nieprawidłowo wezwał kuratora dla nieobecnego do uzupełnienia braków skargi, poprzez wykazanie umocowania do działania w postępowaniu sądowoadministracyjnym w imieniu skarżącego, pod rygorem odrzucenia skargi. Tym samym Sąd I instancji, odrzucając skargę w związku z niewykonaniem przez kuratora tego wezwania w zakreślonym terminie naruszył art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.).
Naczelny Sąd Administracyjny podziela jednakże stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym udzielonego kuratorowi upoważnienia nie można rozciągać (po wniesieniu skargi) na postępowanie sądowoadministracyjne, ponieważ postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne stanowią odrębne procedury regulowane odrębnymi przepisami. Kurator, o jakim mowa, nie jest bowiem uprawniony do reprezentowania nieobecnego przed sądem administracyjnym, gdy z postanowienia sądu wynika umocowanie w postępowaniu administracyjnym (por. B. Dauter, art. 78 [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. LEX, 2019).
Jednakże należy mieć na uwadze, że na skutek postanowienia Sądu Rejonowego w C. Wydział III Rodzinny i Nieletnich sygn. akt [...] z [...] kwietnia 2024 r., dalsze czynności w niniejszej sprawie podejmowane będą przez Sąd I instancji z udziałem kuratora ustanowionego na potrzeby postępowania sądowoadministracyjnego obu instancji.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.