Uzasadnienie
Postanowieniem z 9 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Rz 479/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wnioski M.R. i W.R., zwani dalej "uczestnicy postępowania", o uchylenie postanowień tego Sądu z 8 lipca 2021 r., I SA/Rz 479/21 i I SA/Rz 480/21 w przedmiocie wstrzymania wykonania postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z 30 kwietnia 2021 r. Tym ostatnim postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej przyznał licytantowi i jego małżonce (który to licytant podczas pierwszej licytacji nieruchomości zaoferował najwyższą cenę) własność nieruchomości.
W uzasadnieniach orzeczeń z 8 lipca 2021 r. Sąd pierwszej instancji podkreślił doniosły prawnie charakter postanowienia o przeniesieniu prawa własności, będącego następstwem wcześniejszego wydania postanowienia o udzieleniu przybicia. Niezależenie od powyższego Sąd zauważył, że znaczenie wskazach wyżej okoliczności potęgowane jest tym, że uchylone zostało postanowienie o udzieleniu przybicia (nieprawomocnym wyrokiem z 27 maj 2021 r., sygn. I SA/Rz 332/21), co w sytuacji uprawomocnienia się wyroku w tym przedmiocie, nie może pozostać bez wpływu na zasadność wydania zaskarżonego postanowienia o przyznaniu własności nieruchomości.
W związku z tym Sąd uznał, że natychmiastowe wykonanie postanowienia o przyznaniu własności może pociągać za sobą daleko idące skutki, których efekty mogą być trudne do odwrócenia, zarówno w sferze prawnej, jak i faktycznej, wobec czego, na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wstrzymał jego wykonanie.
Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu zażaleń organu i uczestników postępowania sądowego na postanowienia Sądu z 8 lipca 2021 r., w przedmiocie wstrzymania wykonania postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 30 kwietnia 2021 r., dotyczącego przyznania licytantowi i jego małżonce własności licytowanej nieruchomości oddalił wniesione od nich zażalenia, uznając tym samym, że orzeczenia te odpowiadają prawu.
Wnioskami z 30 maja 2022 r. uczestnicy postępowania zwrócili się do Sądu pierwszej instancji o uchylenie postanowień z 8 lipca 2021 r., w przedmiocie wstrzymania wykonania postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 30 kwietnia 2021 r.
W uzasadnieniach swoich wniosków stwierdzili, że skoro jako powód wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia wskazano uchylenie przez Sąd, wyrokiem z 27 maja 2021 r., postanowienia o udzieleniu przybicia, to wobec uchylenia przez NSA tego wyroku i prawomocnego oddalenia skargi na nie, doszło do takiej zmiany okoliczności, o której mowa w art. 61 § 4 p.p.s.a., która z kolei uzasadnia uchylenie postanowień o udzieleniu ochrony tymczasowej.
Sąd pierwszej instancji oddalając wnioski uczestników postępowania stwierdził, że uchylenie postanowienia o udzieleniu przybicia nie było ani jednym ani głównym motywem, który przyświecał Sądowi w zakresie wstrzymania wykonania postanowienia o przyznaniu uczestnikom własności nieruchomości.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem uczestnicy postępowania wnieśli zażalenie zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 61 § 4 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w sprawie i nie uchylenie postanowień WSA w Rzeszowie z 8 lipca 2021 r. wstrzymujących wykonanie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 30 kwietnia 2021 r., w sytuacji gdy doszło do zmiany okoliczności stanowiących podstawę do wydania ww. postanowień. W związku z powyższym wniesiono o zmianę w całości zaskarżonego postanowienia WSA z 9 czerwca 2022 r. poprzez uchylenie postanowień tego Sądu z 8 lipca 2021 r. wstrzymujących wykonanie postanowienia organu z 30 kwietnia 2021 r. w sprawie przyznania uczestnikom własności nieruchomości wydanych w sprawach o sygn. akt I SA/Rz 479/21 i I SA/Rz 480/21. Wniesiono również o zasądzenie na rzecz uczestników postępowania kosztów postępowania zażaleniowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a., po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (...). Warunkiem wydania postanowienia o wstrzymaniu wykonania aktu jest wykazanie przez zainteresowanego okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Z kolei zgodnie z art. 61 § 4 p.p.s.a. postanowienie w sprawie wstrzymania wykonania aktu lub czynności sąd może zmienić lub uchylić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności. Jednakże warunkiem dokonania zmiany jest stwierdzenie zmiany okoliczności uzasadniających uprzednie rozstrzygnięcie, zaistnienie którejś z przesłanek uzasadniających wstrzymanie lub też jej odpadnięcie. Bez takiej zmiany okoliczności, tryb zmiany postanowienia nie może zostać zastosowany.
W orzecznictwie przyjmuje się, że przez zmianę okoliczności należy rozumieć zmianę okoliczności faktycznych, jakie Sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postawienie odmiennej treści niż to, które zostało wydane uprzednio. Należy podkreślić, że na stronie domagającej się zmiany lub uchylenia postanowienia spoczywa ciężar wykazania takiej zmiany okoliczności, która czyni zasadnym jej wniosek (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 569/08, LEX nr 493611).
W przedmiotowej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 8 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Rz 479/21 wstrzymał wykonanie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z 30 kwietnia 2021 r. Z uzasadnienia postanowienia wynika, jak słusznie zresztą zauważył Sąd pierwszej instancji, że przyczyną wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia było stwierdzenie prawnie doniosłych skutków realizacji postanowienia o przyznaniu własności, mogących skutkować dalece idącymi konsekwencjami, nie tyko w sferze prawnej, ale i faktycznej, związanej z chociażby z dokonywaniem przekształcenia nieruchomości oraz prowadzeniem na niej chociażby prac budowlanych. Jedynie pomocniczo Sąd zwrócił uwagę na okoliczność, która dotyczyła uchylenia, nieprawomocnym wyrokiem z 27 maja 2021 r., postanowienia o udzieleniu przybicia. Wynika to wprost z postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Rz 479/21.
Mając na względzie powyższe uznać należy, że nie są prawdziwe twierdzenia zażalenia, jakoby "jedną z zasadniczych przyczyn wydania postanowień o wstrzymaniu wykonania postanowienia DIAS w Rzeszowie, co wynika wprost z uzasadnienia postanowień z dnia 8 lipca 2021 r., było wydanie przez WSA w Rzeszowie nieprawomocnego wyroku z dnia 27 maja 2021 r. w sprawie sygn. akt I SA/Rz 332/21".
Raz jeszcze podkreślić należy, że warunkiem dokonania zmiany postanowienia w przedmiocie wstrzymania wykonania aktu bądź czynności przez sąd jest stwierdzenie zmiany okoliczności uzasadniających uprzednie rozstrzygnięcie, zaistnienie którejś z przesłanek uzasadniających wstrzymanie lub też jej odpadnięcie. Bez takiej zmiany okoliczności, tryb zmiany postanowienia nie może zostać zastosowany. Podstawą do zmiany nie jest natomiast kwestionowanie stanowiska zajętego przez sąd, wniosek strony o zmianę postanowienia w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie może być traktowany jak środek zaskarżenia takiego postanowienia (por. postanowienie NSA z 23 października 2018 r., sygn. akt I OSK 1353/18).
Nie ulega w tej sytuacji wątpliwości, że okoliczności podniesione w złożonym zażaleniu nie wskazują na żadne okoliczności, które uległy zmianie, w związku z czym aby zaistniała podstawa do zmiany dotychczasowego postanowienia. W zasadzie można stwierdzić, że argumentacja zażalenia sprowadza się zasadniczo do polemiki ze stanowiskiem Sądu a precyzyjnej z argumentami dotyczącymi zasadności skarg wniesionych na postanowienie o przyznaniu prawa własności, nie wskazuje natomiast na fakt zmiany dotychczasowych okoliczności.
Trafnie również i w tym zakresie Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że skargi na to rozstrzygnięcie zostały wprawdzie oddalone, ale wydany w tej sprawie wyrok z 17 maja 2022 r., nie jest jeszcze wyrokiem prawomocnym. W związku z tym jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, na tym etapie postępowania, a zwłaszcza w ramach postępowania wpadkowego, dotyczącego kwestii związanych z udzielaniem ochrony tymczasowej, nieuprawnionym, a także niedopuszczalnym byłoby rozważanie prawdopodobieństwa uprawomocnienia się przedmiotowego wyroku, a co za tym idzie stawianie tez co do zgodności z prawem postanowienia organu egzekucyjnego, w przedmiocie przyznania prawa własności.
Końcowo podkreślić należy, co zostało również wyeksponowane w uzasadnieniu postanowienia NSA z 21 grudnia 2021 r., sygn. akt III FZ 627/21, że postępowanie egzekucyjne składa się z kilku chronologicznie następujących po sobie faz, zarówno gdy chodzi o czynności przed licytacją, jak i po licytacji. W każdej z tych faz ustawodawca przewidział proceduralne możliwości ochrony praw uczestników postępowania egzekucyjnego. W trakcie postępowania przed sądem administracyjnym skarżącemu (zobowiązanemu w u.p.e.a.) kwestionującemu postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie przyznania licytantowi prawa własności przysługuje tzw. ochrona tymczasowa z art. 61 § 3 p.p.s.a., z której w niniejszej sprawie skarżąca skorzystała. Wśród przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu nie ma zaś uwzględniania (ważenia) praw innych uczestników tego samego postępowania.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.
Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, gdyż art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.