Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 3 listopada 2026 r., sygn. akt III OSK 1386/26

Uzasadnienie

Wyrokiem z 12 czerwca 2026 r., sygn. akt III OSK 2491/25, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną [...] redaktora naczelnego M.J. (dalej: skarżący) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 1 października 2025 r., sygn. akt IV SAB/Po 80/25, w sprawie ze skargi skarżącego na bezczynność [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w K. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.

Wnioskiem datowanym na dzień 27 marca 2026 r., skarżący złożył wniosek o wyłączenie sędziego NSA Sławomira Wojciechowskiego oraz sędziego del. WSA Mariusza Kotulskiego. Według skarżącego podstawa wyłączenia miała mieć umocowanie w art. 19 p.p.s.a.

Postanowieniem z 15 maja 2026 r., sygn. akt III OSK 2491/25, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił oddalić wyżej wskazany wniosek skarżącego o wyłączenie sędziów. NSA stwierdził, że powołanie na stanowisko sędziego NSA na wniosek niewłaściwie ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa nie może być przesłanką uzasadniającą wyłączenie sędziego w trybie art. 19 p.p.s.a.

Pismem z 19 czerwca 2026 r. skarżący złożył skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem NSA z 12 czerwca 2026 r. sygn. akt III OSK 2491/25, żądając uchylenia niniejszego wyroku, zniesienia postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym i Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, a następnie rozpoznanie wniosku strony o wyłączenie sędziów w trybie wskazanym w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 24 marca 2026 r., sprawa C-521/21, oraz o dalsze rozpoznanie sprawy w zależności od wyników rozpoznania wniosku.

Jako podstawę swoich żądań skarżący podał:

1. I. art. 272 § 1 p.p.s.a., a to w związku z art. 271 § 1 p.p.s.a. albowiem jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 16 kwietnia 2026 r., sygn. akt K 8/26 (pisownia zgodna z oznaczeniem w skardze o wznowienie postępowania) zgłaszanie i weryfikacja kandydatur sędziów w procedurze poprzedzającej wybór przez Sejm sędziów do składu Krajowej Rady Sądownictwa odbyło się na podstawie przepisu niezgodnego z Konstytucją, a to oznacza, że organ ten został wybrany w sposób nielegalny. W konsekwencji wszelkie czynności podjęte w trybie z udziałem lub na wniosek organu powołanego nielegalnie - są także nielegalne. Konsekwencją tego stanu rzeczy był udział w składzie orzekającym osób wadliwie nominowanych na urząd sędziego NSA, albowiem powołanych przez Prezydenta RP na wniosek organu nieuprawnionego, albowiem działającego w nielegalnie wybranym składzie. Skarżący przywołał przy tym drugą podstawę z art. 272 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 5a p.p.s.a. (pisownia zgodna z oznaczeniem w skardze o wznowienie postępowania), a to z uwagi na fakt, że art. 5a p.p.s.a. został uznany za sprzeczny z Konstytucją wyrokiem z 25 lutego 2026 r., sygn. akt SK 65/25, a więc upadła podstawa stosowania uchwały NSA z 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22, dotycząca wykładni art. 19 p.p.s.a. w związku z wprowadzeniem do porządku prawnego przez ustawodawcę art. 5a p.p.s.a. oraz samego art. 5a p.p.s.a, który został zastosowany w toku postępowania;
2. II. art. 272 § 2a p.p.s.a. a to w związku z art. 271 § 1 p.p.s.a. albowiem jak wskazał TSUE w wyroku z 24 marca 2026 r., sprawa C-521/21, "jeżeli podważono w nim zgodność z prawem procedury powołania tego sędziego, sąd krajowy, do którego wpłynął taki wniosek o wyłączenie, powinien odstąpić od stosowania tych uregulowań zgodnie z ich wykładnią zawartą w tym orzecznictwie i samodzielnie zbadać zgodność z prawem powołania tego sędziego, w szczególności poprzez sprawdzenie, czy sędzia ten spełnia wymóg "sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy" oraz "w razie potrzeby, poprzez postanowienie o wyłączeniu tego sędziego, jeżeli ewentualne nieprawidłowości, którymi dotknięte jest wspomniane powołanie, wiążą się z naruszeniem tego wymogu". Tymczasem w toku postępowania, pomimo wniosku podważającego skuteczność powołania osób wyznaczonych do rozpoznania sprawy w WSA i NSA, nie badano tych okoliczności, lecz na podstawie prawa krajowego odrzucono wniosek, podczas gdy "jeżeli podważono w nim zgodność z prawem procedury powołania tego sędziego. Sąd krajowy, do którego wpłynął taki wniosek o wyłączenie, powinien odstąpić od stosowania tych uregulowań";
3. III. art. 271 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 272 § 1 p.p.s.a. oraz związku z art. 272 § 2a p.p.s.a. albowiem skład sądu był sprzeczny z przepisami prawa, a w szczególności z art. 47 Karty Praw Podstawowych i art. 6 ust. 1 EKPCz, gdyż zgłaszanie i weryfikacja kandydatur sędziów w procedurze poprzedzającej wybór przez Sejm sędziów do składu Krajowej Rady Sądownictwa odbyło się na podstawie przepisu niezgodnego z Konstytucją, a to oznacza, że organ ten został wybrany w sposób nielegalny. W konsekwencji wszelkie czynności podjęte w trybie z udziałem lub na wniosek organu powołanego nielegalnie - są także nielegalne. Konsekwencją tego stanu rzeczy był udział w składzie orzekającym osób wadliwie nominowanych na urząd sędziego NSA, albowiem powołanych przez Prezydenta RP na wniosek organu nieuprawnionego, albowiem działającego w nielegalnie wybranym składzie;
4. IV. art. 271 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 272 § 1 p.p.s.a. a to w związku z art. 271 § 2a p.p.s.a. to poprzez powołane powyżej naruszenie przepisów postępowania, czego skutkiem było pozbawienie strony możliwości działania w postępowaniu w zakresie wniosku o powołanie zgodnego z prawem składu NSA;

W odpowiedzi na skargę, [...] S. A. z siedzibą w K. (dalej jako Spółka) wniosła o oddalenie skargi o wznowienie postępowania jako w całości bezzasadnej i niewykazującej ustawowych podstaw wznowienia postępowania, oddalenie wniosku o zawieszenie postępowania, oddalenie wniosku o skierowanie pytań prejudycjalnych do Trybunału Sprawiedliwości, oddalenie wniosku ewentualnego o wyłączenie sędziów, zasądzenie od skarżącego na rzecz Spółki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga o wznowienie postępowania sądowego podlega odrzuceniu.

Na gruncie procedury sądowoadministracyjnej obowiązuje zasada niewzruszalności prawomocnych orzeczeń sądowych, zaś przepisy określające warunki umożliwiające ich uchylenie lub zmianę winny być traktowane jako wyjątki wykładane w sposób ścisły. Istota nadzwyczajnego trybu wznowieniowego polega na przysługującym poza tokiem instancyjnym środku prowadzącym do zniesienia wadliwego procesu i reasumpcji orzeczenia zapadłego w sprawie orzeczeniem nowym, wydanym po rozpoznaniu sprawy w granicach zakreślonych podstawą wznowienia. Nadzwyczajny charakter skargi o wznowienie postępowania i jej ściśle określony zakres możliwego zastosowania, implikuje konieczność podporządkowania skargi szczególnym rygorom, zarówno co do formy, jak również co do jej treści. Jako wysoce sformalizowany środek kontroli nadzwyczajnej, sporządzany przez profesjonalnego pełnomocnika, winien cechować się wysokim stopniem szczegółowości i konsekwentnie podlegać rygorystycznemu badaniu ze strony sądu (por. postanowienie NSA z 11.08.2026 r., sygn. akt II GZ 274/26, LEX nr 4131066; postanowienie NSA z 9.07.2024 r., sygn. akt II OSK 676/24, LEX nr 3747085).

Katalog podstaw wznowieniowych został zawarty w art. 271–273 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) i ma charakter zamknięty, co oznacza, iż jakiekolwiek okoliczności niewypełniające którejkolwiek z sytuacji taksatywnie wymienionych w ww. przepisach nie mogą stanowić oparcia dla skargi o wznowienie postępowania.

Wskazanie podstaw wznowienia oraz ich uzasadnienie, jak również okoliczności świadczących o zachowaniu terminu do wniesienia omawianego środka zaskarżenia, są elementami obligatoryjnymi skargi o wznowienie, których brak prowadzi do niemożności merytorycznego rozpoznania żądań skarżącego w trybie wznowieniowym oraz obliguje sąd do zastosowania sankcji w postaci odrzucenia skargi o wznowienie (zob. postanowienie NSA z 27.05.2008 r., sygn. akt I OZ 347/08, LEX nr 494207.; postanowienie NSA z 1.03.2010 r., sygn. akt I OSK 277/10, LEX nr 621843).

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym przesłanka do odrzucenia skargi o wznowienie zachodzi zarówno w sytuacji, gdy powołana przez zainteresowanego w treści pisma podstawa wznowieniowa została sformułowana w sposób nieodpowiadający treści ustawowej regulacji, jak również w razie wskazania w skardze okoliczności wprawdzie odpowiadających dyspozycji norm prawnych traktujących o podstawach wznowienia, niemniej w istocie niezachodzących. Samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający ustawie nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego uzasadnienia wynika, iż podnoszona podstawa nie zachodzi. Sytuacja ta implikuje konieczność odrzucenia skargi jako nieopartej na ustawowej podstawie wznowienia (postanowienie NSA z 5.07.2012 r., sygn. akt I OSK 1057/12, LEX nr 1225530; R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Komentarz, CH Beck, Warszawa 2011 r., str. 906 i powołane tamże orzecznictwo sądów administracyjnych). Nie chodzi przy tym o weryfikację merytoryczną podstawy wznowienia, tj. badanie, czy w realiach konkretnej sprawy w istocie miała miejsce dana podstawa, a o zweryfikowanie, czy powoływane przez skarżącego twierdzenia tę podstawę rzeczywiście wypełniają (por. postanowienie NSA z 27.03.2012 r., sygn. akt I GSK 71/12, LEX nr 1136545; postanowienie NSA z 13.03.2012 r., sygn. akt I GSK 170/12, LEX nr 1136433; postanowienie NSA z 25.11.2008 r., sygn. akt I OSK 1390/08, LEX nr 542581). Wnioskodawca obowiązany jest w tym celu do przedstawienia odpowiadającej dyspozycji art. 271–273 p.p.s.a. argumentacji świadczącej o zachodzeniu tej konkretnej (lub kilku konkretnych) ustawowych przesłanek wznowienia. Dopiero tak określona podstawa wznowieniowa pozwala sądowi przejść do fazy merytorycznego rozpoznania skargi o wznowienie postępowania sądowego – tym razem pod kątem ustalenia, czy na gruncie danej konkretnej sprawy, twierdzenia i zgłoszone na ich poparcie dowody pozwalają stwierdzić, iż do owej sytuacji faktycznej wypełniającej znamiona określonej podstawy wznowieniowej w rzeczywistości doszło.

Powyższe wynika z konieczności wyraźnego rozróżnienia kwestii dopuszczalności skargi od dopuszczalności wznowienia postępowania (zob. postanowienie NSA z 27.07.2023 r., sygn. akt II GSK 2751/21, LEX nr 3631084).

Odnosząc powyższe uwagi względem rozpatrywanej skargi o wznowienie postępowania, w ramach wstępnego badania, o którym mowa w art. 280 § 1 p.p.s.a., stwierdzić należy, że mimo formalnego powołania art. 271 § 1 p.p.s.a. skarga nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia. Skarżący wywodzi bowiem wadliwość prawomocnego wyroku NSA z wyroku Trybunału Konstytucyjnego odnoszącego się do art. 5a § 1-19 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267; dalej: p.u.s.a.), podczas gdy przepis ten nie był stosowany przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Sprawa zakończona wyrokiem z 12 czerwca 2026 r., sygn. akt III OSK 2491/25, dotyczyła bezczynności Spółki w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.

Prawdą jest, że skarżący złożył w ramach ówcześnie trwającego postępowania wniosek o wyłączenie sędziego NSA Sławomira Wojciechowskiego i sędziego delegowanego WSA Mariusza Kotulskiego, jednak był on oparty na przepisie art. 19 p.p.s.a., a nie art. 5a § 1-19 p.u.s.a.

W tym zakresie stwierdzić należy, że art. 19 p.p.s.a. oraz art. 5a § 1-19 p.u.s.a. regulują odmienne mechanizmy procesowe. Art. 19 p.p.s.a. ustanawia podstawę wyłączenia sędziego, aktualizującą się w razie istnienia w konkretnej sprawie okoliczności mogącej wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności (por. postanowienie NSA z 3.10.2012 r., sygn. akt I OZ 740/12, LEX nr 1265039). Natomiast art. 5a § 1-19 p.u.s.a. kreuje szczególny tryb badania spełniania przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności, który dopuszcza uwzględnienie okoliczności towarzyszących powołaniu i późniejszemu postępowaniu sędziego, ale wyłącznie wtedy, gdy w realiach indywidualnej sprawy mogą one prowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności mającego wpływ na jej wynik (por. postanowienie NSA z 4.03.2025 r., sygn. akt III FSK 1339/23, LEX nr 3835312).

W uzasadnieniu postanowienia z 15 maja 2026 r. NSA nie odwoływał się do art. 5a § 1–19 p.u.s.a. ani nie stosował tej regulacji jako podstawy rozstrzygnięcia. Sąd ograniczył się do oceny wniosku o wyłączenie sędziego w granicach art. 18 i art. 19 p.p.s.a., wskazując, że zarzuty odnoszące się do okoliczności powołania sędziego nie podlegają rozpoznaniu w tym trybie.

Odrębną kwestią, która wymaga wyjaśnienia jest to, że Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie stoi na stanowisku, iż skład sędziowski rozpoznający sprawę zakończoną wyrokiem z 12 czerwca 2026 r. był uprawniony. Podzielając stanowisko wyrażane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide wyrok NSA z 15.11.2023 r., sygn. akt I FSK 2040/22, LEX nr 3918716; wyrok NSA z 16.01.2025 r., sygn. akt III OSK 3224/23, LEX nr 3856985) uznać należy, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że sędzia został powołany w sposób sprzeczny z przepisami prawa, jedynie przez okoliczność powołania go na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (tak również następujące postanowienia NSA: z 18.12.2023 r., sygn. akt I FSK 1827/23, LEX nr 3703150; z 18.12.2023 r., sygn. akt I FSK 1835/23, LEX nr 3703151; wyrok NSA z 9.09.2025 r., sygn. akt III OSK 1123/22, LEX nr 3929561).

Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak sentencji i na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a. O zwrocie wpisu od skargi o wznowienie postępowania orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.