Uzasadnienie
Postanowieniem z 28 października 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę R. S. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w Sosnowcu w przedmiocie wydania zaświadczenia.
W uzasadnieniu wskazał, że pismem z 8 czerwca 2020 r. R. S., przebywający w Areszcie Śledczym w [...], wniósł skargę na bezczynność Dyrektora Aresztu w związku z jego wnioskiem z 28 maja 2020 r. o wydanie zaświadczenia potwierdzającego składanie przez niego próśb o umożliwienie wykonania kserokopii dokumentów, sposobu rozpatrzenia prośby i daty poinformowania go o decyzji Dyrektora, jako organu właściwego do jego wydania. Skarżący wyjaśnił, że kopie dokumentów są mu niezbędne do złożenia ich do WSA we Wrocławiu do określonych spraw. Wniosek złożył do administracji Aresztu Śledczego, a następnego dnia wychowawca oddziału IV poinformował go o odmowie wydania zaświadczenia przez Dyrektora.
W ocenie skarżącego, zgodnie z art. 217 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 poz.256 t.j. ze zm.; dalej "k.p.a.") Dyrektor winien wydać zaświadczenie nie później niż w terminie 7 dni. Odmowa wydania zaświadczenia ma natomiast formę postanowienia. Dyrektor nie wydał zaświadczenia ani nie wydał postanowienia, co oznacza, że pozostaje w bezczynności.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, gdyż w sprawie nie znajduje zastosowania art. 217 § 2 k.p.a. Wskazał, że wniosek został rozpatrzony zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. z 2013 r., poz. 647; dalej "rozporządzenie").
Odrzucając skargę Sąd pierwszej instancji wskazał, że w niniejszej sprawie skarżący przedmiotem skargi uczynił bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w przedmiocie wydania wnioskowanego zaświadczenia potwierdzającego nie tyle fakty, ile sposób załatwienia sprawy, który w ocenie skarżącego narusza wskazane przepisy k.p.a. Sąd ten w pełni podzielił stanowisko organu, że w sprawie mają zastosowanie regulacje szczególne ww. rozporządzenia. Skarga w istocie dotyczy sposobu wykonywania czynności przez Dyrektora Aresztu Śledczego i załatwienia wniosku osadzonego mającego na celu potwierdzenie pewnych zdarzeń, postępowania Dyrektora Aresztu Śledczego, co nie leży w kompetencjach sądu administracyjnego.
Sąd administracyjny nie jest właściwy w sprawach skarg na bezczynność postępowania organów administracji penitencjarnej uregulowanego wskazanym wyżej rozporządzeniem. Zarzucana przez skarżącego bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego nie dotyczy sprawy, w której organ zobowiązany byłby do wydania decyzji, postanowienia albo innego aktu lub czynności podlegającej kognicji sądów administracyjnych. Zdaniem Sądu pierwszej instancji niniejsza sprawa nie mieści się w katalogu aktów i czynności poddanych kognicji sądu administracyjnego, zatem skarga na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w załatwieniu wniosku z 28 maja 2020 r. w sprawie wydania zaświadczenia jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.").
Skargę kasacyjną na powyższe postanowienie wniósł skarżący reprezentowany przez adwokata z urzędu, zaskarżając postanowienie w całości. Domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Nadto zrzekł się przeprowadzenia rozprawy i wniósł o zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, względnie o zasądzenie kosztów pomocy prawnej z urzędu. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:
- 1. naruszenie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 6 § 2 ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. uznanie za prawidłowe zakwalifikowanie przez organ wniosku skarżącego skierowanego do organu jako wiosek, o którym mowa w art. 6 § 2 k.k.w. i uznanie, że niniejsza sprawa nie podlega rozpoznaniu przez sąd administracyjny, podczas gdy wniosek skarżącego miał charakter wniosku o wydanie zaświadczenia, o którym mowa w art. 217 § 1 k.p.a. i winien być procedowany zgodnie z przepisami działu VII k.p.a., w konsekwencji czego doszło do bezpodstawnego odrzucenia skargi;
- 2. naruszenie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 217 § 1 k.p.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. uznanie, że kognicji sądów administracyjnych nie podlega sprawa o wydanie zaświadczenia na podstawie art. 217 § 1 k.p.a., podczas gdy sprawy takie podlegają kognicji sądów administracyjnych w zakresie skargi na bezczynność organów w takiej sprawie, w konsekwencji czego doszło do bezpodstawnego odrzucenia skargi.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący rozwinął powyższe zarzuty.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty skargi kasacyjnej, zawierają usprawiedliwione podstawy.
Z zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji uznał, iż obowiązujący stan prawny nie upoważnia do zakwalifikowania przedmiotowej skargi do spraw, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., gdyż w istocie dotyczy kwestii uregulowanych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. z 2013 r., poz. 647), które nie podlegają kognicji sądów administracyjnych.
Zwrócić jednakże należy uwagę, że powyższe rozporządzenie, co wynika z treści § 2, odnosi się jedynie do wniosków osadzonych dotyczących działalności jednostek organizacyjnych Służby Więziennej, nie zaś do wydawania zaświadczeń na podstawie art. 217 k.p.a. (por. postanowienia NSA z 16 marca 2021 r., sygn. akt III OSK 4039/21; z 23 marca 2021 r., sygn. akt III OSK 4144/21, postanowienia dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako "CBOSA").
Z akt niniejszej sprawy wynika, że skarżący wnioskiem z 28 maja 2020 r. zwrócił się do Dyrektora Aresztu Śledczego o wydanie zaświadczenia potwierdzającego złożenie przez niego prośby (z datami) o wykonanie kopii dokumentów zebranych przez WSA we Wrocławiu w wymienionych przez niego sprawach oraz o sposób rozpatrzenia prośby. Wskazał, że zaświadczenie jest mu potrzebne do przesłania do sądu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego treść ww. wniosku skarżącego z 28 maja 2020 r., wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, dotyczy sfery faktów a nie działalności jednostek organizacyjnych Służby Więziennej (działalności organu). Wniosek ten odnosi się do potwierdzenia faktu dokonania przez skarżącego określonej czynności, a także dat dokonywania tych czynności oraz sposobu rozpatrzenia tychże próśb. Brak jest zatem podstaw do uznania, że przedmiotowa skarga odnosi się jedynie - jak wskazał Sąd pierwszej instancji - do sposobu wykonywania czynności przez Dyrektora Aresztu Śledczego, jak i załatwienia wniosku osadzonego mającego na celu potwierdzenie pewnych zdarzeń - postępowania Dyrektora, a nie wydania zaświadczenia na podstawie art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej analizy wniosku skarżącego. W niniejszej sprawie nie można bowiem przyjąć, iż skarga w istocie dotyczy sposobu wykonywania czynności przez Dyrektora Aresztu Śledczego. Okoliczności wskazywane przez ten Sąd nie mogły więc stanowić dostatecznej podstawy do uznania, że sprawa nie mieści się w katalogu spraw, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., a w konsekwencji do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Wobec powyższego należało uchylić zaskarżone postanowienie. Sąd pierwszej instancji powinien dokonać szczegółowej analizy żądania skarżącego zawartego we wniosku z 28 maja 2020 r. i ustalić czy w niniejszej sprawie można przyjąć, że organ pozostawał w bezczynności w przedmiocie wydania zaświadczenia na podstawie art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a., jak również czy ww. żądanie skarżącego dotyczy potwierdzenia faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu (art. 218 k.p.a.). Podkreślenia wymaga, że za pomocą zaświadczenia organ stwierdza, co mu jest wiadome. Celem postępowania o wydanie zaświadczenie jest więc potwierdzenie określonych faktów lub stanu prawnego. W tym kontekście warto też zauważyć, że na podstawie powołanego przez organ i Sąd pierwszej instancji rozporządzenia organ prowadzi dziennik skarg, próśb i wniosków.
W przypadku braku interesu prawnego osoby ubiegającej się o zaświadczenie, w przypadku niewłaściwości organu oraz w sytuacji, gdy nie można wydać zaświadczenia o żądanej treści, czy to ze względu na treść posiadanych danych lub dokumentów, czy to ze względu na wyraźne zakazy ustanowione w przepisach prawa, organ odmawia wydania zaświadczenia w drodze postanowienia (por. wyrok NSA z 24 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 654/18, CBOSA).
Z tych też względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Odnosząc się do wniosku skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, wskazać należy, że zgodnie z art. 209 p.p.s.a., wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę (art. 200 p.p.s.a.) oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Żaden z tych przepisów nie znajduje zastosowania w sytuacji, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego kończące postępowanie w sprawie (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07). Wyjaśnić jednocześnie należy, że wniosek o przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu, podlega rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny, w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.