Uzasadnienie
Postanowieniem z 20 października 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę R. S. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w Sosnowcu w przedmiocie wydania zaświadczenia.
W uzasadnieniu wskazał, że pismem z 8 czerwca 2020 r. R. S., przebywający w Areszcie Śledczym w [...], wniósł skargę na bezczynność Dyrektora Aresztu w związku z jego wnioskiem z 29 maja 2020 r. o wydanie zaświadczenia potwierdzającego składanie przez niego próśb o umożliwienie wykonania kserokopii dokumentów, sposobu rozpatrzenia prośby i daty poinformowania go o decyzji Dyrektora, jako organu właściwego do jego wydania. Skarżący wyjaśnił, że kopie dokumentów są mu niezbędne do złożenia skargi do ETPC, RPO oraz Sądu Okręgowego w K. Wniosek złożył wychowawcy oddziału IV, który tego samego dnia poinformował go o odmowie wydania zaświadczenia przez Dyrektora.
W ocenie skarżącego, zgodnie z art. 217 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 poz.256 t.j. ze zm.; dalej "k.p.a.") Dyrektor winien wydać zaświadczenie nie później niż w terminie 7 dni. Odmowa wydania zaświadczenia ma natomiast formę postanowienia. Dyrektor nie wydał zaświadczenia ani nie wydał postanowienia, co oznacza, że pozostaje w bezczynności.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, gdyż w sprawie nie znajduje zastosowania art. 217 § 2 k.p.a. Wskazał, że wniosek został rozpatrzony zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. z 2013 r., poz. 647; dalej "rozporządzenie").
Odrzucając skargę Sąd pierwszej instancji wskazał, że w niniejszej sprawie skarżący przedmiotem skargi uczynił bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w przedmiocie wydania wnioskowanego zaświadczenia potwierdzającego nie tyle fakty, ile sposób załatwienia sprawy, który w ocenie skarżącego narusza wskazane przepisy k.p.a. Sąd ten w pełni podzielił stanowisko organu, że w sprawie mają zastosowanie regulacje szczególne ww. rozporządzenia. Skarga w istocie dotyczy sposobu wykonywania czynności przez Dyrektora Aresztu Śledczego i załatwienia wniosku osadzonego mającego na celu potwierdzenie pewnych zdarzeń, postępowania Dyrektora Aresztu Śledczego, co nie leży w kompetencjach sądu administracyjnego.
Sąd administracyjny nie jest właściwy w sprawach skarg na bezczynność postępowania organów administracji penitencjarnej uregulowanego wskazanym wyżej rozporządzeniem. Zarzucana przez skarżącego bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego nie dotyczy sprawy, w której organ zobowiązany byłby do wydania decyzji, postanowienia albo innego aktu lub czynności podlegającej kognicji sądów administracyjnych. Zdaniem Sądu pierwszej instancji niniejsza sprawa nie mieści się w katalogu aktów i czynności poddanych kognicji sądu administracyjnego, zatem skarga na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w załatwieniu wniosku z 29 maja 2020 r. w sprawie wydania zaświadczenia jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.").
Skargę kasacyjną na powyższe postanowienie wniósł skarżący reprezentowany przez adwokata z urzędu, zaskarżając postanowienie w całości. Domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Nadto wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym oraz o zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, bądź w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej o zasądzenie kosztów pomocy prawnej z urzędu.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez niewłaściwe ich zastosowanie, tj. odrzucenie skargi na bezczynność organu w przedmiocie wydania zaświadczenia (czynności z zakresu administracji publicznej) powołując się na fakt, iż sprawa nie mieści się w katalogu spraw, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., wobec czego jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu, pomimo, iż w niniejszej sprawie zastosowanie znajdują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, dlatego też skarga winna zostać rozpoznana. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podkreślił, iż wniosek o wydanie zaświadczenia złożył na podstawie art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty skargi kasacyjnej zawierają usprawiedliwione podstawy.
Z zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji uznał, iż obowiązujący stan prawny nie upoważnia do zakwalifikowania przedmiotowej skargi do spraw, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., gdyż w istocie dotyczy kwestii uregulowanych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. z 2013 r., poz. 647), które nie podlegają kognicji sądów administracyjnych.
Zwrócić jednakże należy uwagę, że powyższe rozporządzenie, co wynika z treści § 2, odnosi się jedynie do wniosków osadzonych dotyczących działalności jednostek organizacyjnych Służby Więziennej, nie zaś do wydawania zaświadczeń na podstawie art. 217 k.p.a. (por. postanowienia NSA z 16 marca 2021 r., sygn. akt III OSK 4039/21; z 23 marca 2021 r., sygn. akt III OSK 4144/21, postanowienia dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako "CBOSA").
Z akt niniejszej sprawy wynika, że skarżący wnioskiem z 29 maja 2020 r. zwrócił się do Dyrektora Aresztu Śledczego o wydanie zaświadczenia potwierdzającego złożenie przez niego prośby (z datami) o wykonanie kopii dokumentów zebranych przez WSA we Wrocławiu w wymienionych przez niego sprawach oraz o sposób rozpatrzenia prośby. Wskazał, że zaświadczenie jest mu potrzebne do przesłania do sądu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego treść ww. wniosku skarżącego z 29 maja 2020 r., wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, dotyczy sfery faktów a nie działalności jednostek organizacyjnych Służby Więziennej (działalności organu). Wniosek ten odnosi się do potwierdzenia faktu dokonania przez skarżącego określonej czynności, a także dat dokonywania tych czynności oraz sposobu rozpatrzenia tychże próśb. Brak jest zatem podstaw do uznania, że przedmiotowa skarga odnosi się jedynie - jak wskazał Sąd pierwszej instancji - do sposobu wykonywania czynności przez Dyrektora Aresztu Śledczego, jak i załatwienia wniosku osadzonego mającego na celu potwierdzenie pewnych zdarzeń - postępowania Dyrektora, a nie wydania zaświadczenia na podstawie art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej analizy wniosku skarżącego. W niniejszej sprawie nie można bowiem przyjąć, iż skarga w istocie dotyczy sposobu wykonywania czynności przez Dyrektora Aresztu Śledczego. Okoliczności wskazywane przez ten Sąd nie mogły więc stanowić dostatecznej podstawy do uznania, że sprawa nie mieści się w katalogu spraw, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., a w konsekwencji do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Wobec powyższego należało uchylić zaskarżone postanowienie. Sąd pierwszej instancji powinien dokonać szczegółowej analizy żądania skarżącego zawartego we wniosku z 29 maja 2020 r. i ustalić czy w niniejszej sprawie można przyjąć, że organ pozostawał w bezczynności w przedmiocie wydania zaświadczenia na podstawie art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a., jak również czy ww. żądanie skarżącego dotyczy potwierdzenia faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu (art. 218 k.p.a.). Podkreślenia wymaga, że za pomocą zaświadczenia organ stwierdza, co mu jest wiadome. Celem postępowania o wydanie zaświadczenie jest więc potwierdzenie określonych faktów lub stanu prawnego. W tym kontekście warto też zauważyć, że na podstawie powołanego przez organ i Sąd pierwszej instancji rozporządzenia organ prowadzi dziennik skarg, próśb i wniosków.
W przypadku braku interesu prawnego osoby ubiegającej się o zaświadczenie, w przypadku niewłaściwości organu oraz w sytuacji, gdy nie można wydać zaświadczenia o żądanej treści, czy to ze względu na treść posiadanych danych lub dokumentów, czy to ze względu na wyraźne zakazy ustanowione w przepisach prawa, organ odmawia wydania zaświadczenia w drodze postanowienia (por. wyrok NSA z 24 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 654/18, CBOSA).
Z tych też względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Odnosząc się do wniosku skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, wskazać należy, że zgodnie z art. 209 p.p.s.a., wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę (art. 200 p.p.s.a.) oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Żaden z tych przepisów nie znajduje zastosowania w sytuacji, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego kończące postępowanie w sprawie (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07). Wyjaśnić jednocześnie należy, że wniosek o przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu, podlega rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny, w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.