Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 stycznia 2023 r. sygn. akt VIII SA/Wa 793/22 oddalił skargę D.M. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 5 sierpnia 2022 r. znak: DTPO-ZKP.401.17.2022.2.AN, utrzymującą w mocy decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 6 sierpnia 2021 r. znak: RA-IN.7062.45.2020.SS o nałożeniu na D.M., jako odbiorcę odpadów, administracyjnej kary pieniężnej w wysokości 50.000 zł.
D.M. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną od powyższego wyroku, w której zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji na podstawie art. 61 § 3 w zw. z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."). W uzasadnieniu wniosku wskazał, że wykonanie obowiązku uiszczenia kary pieniężnej w wysokości 50.000 zł oznaczałoby dla niego graniczące ze 100% pewnością niebezpieczeństwo poniesienia znacznej szkody majątkowej, bowiem skarżący jest bezrobotny, a więc nie ma środków na uiszczenie kary w tak dużej kwocie. Oznaczałoby to w konsekwencji konieczność zaciągnięcia zobowiązania, które z dużą pewnością – z uwagi na status skarżącego – wiązałoby się z wysokimi kosztami udzielenia pożyczki w instytucji kredytowej.
Ponadto spłaty tzw. gotówkowych pożyczek są często opatrzone wymogiem wniesienia opłaty za udzielenie pożyczki, prowizją i odsetkami (marżą), a także posiadają zastrzeżenie o braku możliwości spłaty całości zadłużenia przed upływem określonego czasu. Dodatkowo w sytuacji skarżącego udzielenie mu pożyczki przez jakąkolwiek instytucję jawi się jako wysoce nieprawdopodobne z uwagi na jego niewiarygodność i brak finansowych możliwości spłaty zadłużenia. W dalszej perspektywie doprowadzi natomiast do tego, że wobec skarżącego będzie prowadzona egzekucja w postępowaniu administracyjnym, a ta wiąże się z obciążeniem kosztami prowadzenia tego postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu, jeżeli w wyniku jego wykonania zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Wyjaśnić należy, iż instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu została powołana do tymczasowej ochrony przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie taki akt mógłby dla strony wywołać, zanim zostanie zbadany przez sąd administracyjny pod kątem legalności. Odnosi się ona do sytuacji szczególnego i wyjątkowego zagrożenia, która wymaga zastosowania specjalnego rodzaju tymczasowej ochrony strony postępowania. Ciężar dowodu w zakresie wykazania powyższych okoliczności, stanowiących podstawę do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, spoczywa na wnioskodawcy i sprowadza się do przedstawienia konkretnych zdarzeń, które mogłyby uprawdopodobnić, że jego wykonanie faktycznie spowoduje powstanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstanie trudnych do odwrócenia skutków. Niebezpieczeństwo, o którym mowa w cytowanym przepisie oznacza, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu.
W szczególności będzie to miało miejsce w takich przypadkach, gdy grozi utrata przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony innym przedmiotem, a jego wartość pieniężna nie przedstawiałaby znaczenia dla skarżącego, lub gdyby zachodziło niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu. Natomiast trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie i przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Przesłanki w postaci niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., należy wiązać z sytuacją, która może powstać, gdy zaskarżony do sądu akt administracyjny zostanie wykonany, a następnie, na skutek uwzględnienia skargi – wzruszony.
W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego, wniosek D.M. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji o nałożeniu na niego, jako odbiorcę odpadów, administracyjnej kary pieniężnej w wysokości 50.000 zł – nie zasługuje na uwzględnienie.
Podkreślenia wymaga, że samo złożenie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu administracyjnego nie oznacza automatyzmu w blokowaniu realizacji wynikających z niego praw i obowiązków. W takim przypadku Sąd ocenia, czy podane przez stronę okoliczności wskazują na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W tym celu strona skarżąca winna tak określić ewentualną szkodę i wskazać na skutki, które trudno będzie odwrócić, aby sąd, w oparciu o konkretne dane, mógł stwierdzić, że jej wielkość może być znaczna, a skutki wykonania aktu istotnie trudne do odwrócenia.
Zauważyć należy, iż wykonanie każdego aktu pociąga za sobą określone konsekwencje, zaś jego uchylenie powoduje, że wykonanie tego aktu okazuje się zbędne. Istotą ochrony tymczasowej jest przeciwdziałanie takim skutkom wydanego aktu, które byłyby trudne do naprawienia pomimo przywrócenia stanu sprzed jego wydania.
Jak już wskazano, uzasadnienie wniosku powinno odnosić się do konkretnych zdarzeń świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu jest uzasadnione. Dokonując oceny tego rodzaju wniosku, Sąd musi mieć możliwość stwierdzenia – w oparciu o szczegółowe dane poparte stosownymi dokumentami – że uiszczenie określonej kwoty pieniężnej spowoduje uszczerbek w majątku skarżącego w zakresie, który można uznać za znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki. Złożony w tej sprawie wniosek nie pozwala na tego rodzaju ocenę, bowiem w jego uzasadnieniu skarżący wprawdzie wskazał, iż jest bezrobotny, a jego sytuacja majątkowa nie pozwala na uiszczenie kary pieniężnej w wysokości 50.000 zł, ale nie przedstawił żadnych dokumentów, które uwiarygadniałyby w/w okoliczności. Brak stosownego uzasadnienia wniosku uniemożliwia zatem jego merytoryczną ocenę.
Jednocześnie pamiętać należy, że wywieranie skutków w sferze finansowej jest normalną konsekwencją egzekucji administracyjnej. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, lecz jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło (por. postanowienie NSA z dnia 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 476/21).
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, wobec niewykazania przez skarżącego konkretnych okoliczności, które umożliwiłyby wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 61 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.