Uzasadnienie
Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gdańsku zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem z dnia 29 września 2021 r. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego przez wskazanie Burmistrza [...] jako organu właściwego do rozpoznania wniosku Z.M. (dalej: wnioskodawca) z 20 lipca 2021 r. w sprawie zmiany stanu wód na gruntach sąsiednich.
W dniu 29 czerwca 2021 r. do Burmistrza [...] wpłynął wniosek Z.M., który zwrócił się o egzekucję postanowień zawartych w warunkach zabudowy dotyczącej oddziaływania planowanej inwestycji na grunty sąsiednie przez [...] z siedzibą w [...].
Burmistrz [...] przekazał wniosek według właściwości Regionalnemu Zarządowi Gospodarki Wodnej w Gdańsku. Wskazał, że z wystąpienia wnioskodawcy wynika, że "wszystkie wody opadowe i roztopowe z terenów zarówno zagospodarowanych, jak i przeznaczonych do rozbudowy zakładu odprowadza się do rowu R-A melioracji szczegółowej, co powoduje zmianę stanu wody na gruntach sąsiednich".
W ocenie Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gdańsku, właściwy w sprawie jest jednak Burmistrz [...] na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2018 r., poz. 2268 – dalej: Prawo wodne).
W odpowiedzi na wniosek Burmistrz [...] wyjaśnił, że spółka [...] posiada dwa pozwolenia wodnoprawne, a sprawa dotyczy przestrzegania warunków tych pozwoleń. W związku z tym organem właściwym do załatwienia sprawy jest Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gdańsku na podstawie art. 334 i art. 335 Prawa wodnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 P.p.s.a.).
W przypadku wszczęcia postępowania na wniosek strony, tylko ta strona określa przedmiot swego żądania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 lipca 1999 r., sygn. akt IV SA 1632/96, LEX nr 47890), a tym samym i przedmiot postępowania, przy czym w razie wątpliwości jego uszczegółowienie należy do strony, nie zaś do sfery ocennej organu administracji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 1990 r., sygn. akt I SA 367/90, ONSA 1990, nr 2-3, poz. 47). Organy powinny mieć więc przede wszystkim na uwadze stanowisko wnioskodawcy, który wskazał na odprowadzanie wód do rowu melioracyjnego co powoduje zmiany stanu wody na gruncie sąsiednich. Stanowisko to jednak nie zostało uzupełnione przez organy w formie stosownego postępowania wyjaśniającego.
Przede wszystkim, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedmiotem wniosku wnioskodawcy nie jest kontrola wydanych na rzecz spółki pozwoleń wodnoprawnych i ogólne normy z art. 334 i art. 335 Prawa wodnego nie znajdą w tej sprawie zastosowania. Natomiast rozważenia wymagało zastosowanie art. 191 ust. 1, art. 205, art. 206 oraz art. 234 ust. 3 Prawa wodnego.
Stosownie do art. 191 ust. 1 Prawa wodnego, w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia lub szkodliwe oddziaływanie tego urządzenia na wody lub grunty, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych z urzędu lub na wniosek, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód, może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi tego urządzenia przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód.
Z kolei zgodnie z art. 205 Prawa wodnego, utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów, a jeżeli urządzenia te są objęte działalnością spółki wodnej działającej na terenie gminy lub związku spółek wodnych, w którym jest zrzeszona spółka wodna działająca na terenie gminy - do tej spółki lub tego związku spółek wodnych. Jeżeli obowiązek, o którym mowa w art. 205 Prawa wodnego, nie jest wykonywany, właściwy organ Wód Polskich ustala, w drodze decyzji, proporcjonalnie do odnoszonych korzyści przez właścicieli gruntów, szczegółowe zakresy i terminy jego wykonywania (art. 206 Prawa wodnego).
Natomiast stosownie do art. 234 ust. 3 Prawa wodnego, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.
Hipoteza norm dekodowanych z powyższych przepisów jest różna. Normy z art. 191 i art. 206 Prawa wodnego dotyczą sytuacji, w której organ nakłada obowiązki związane z utrzymaniem urządzeń melioracji wodnych. Natomiast art. 234 ust. 3 Prawa wodnego, dotyczy sytuacji, w której zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie.
Oba organy w tej sprawie pominęły jednak dwie okoliczności mające zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego. Po pierwsze, wnioskodawca odniósł się do kwestii odprowadzania wód opadowych do rowu melioracyjnego (a więc w istocie jego utrzymania), jednak czynności przeprowadzone przez oba organy były niewystarczające do ustalenia treści żądania. Oznacza to, że na obecnym etapie postępowania, organy nie ustaliły jednoznacznie stanu faktycznego, co z kolei oznacza, że spór ma charakter abstrakcyjny i nie może zostać rozstrzygnięty przez Naczelny Sąd Administracyjny. W takiej sytuacji wniosek podlega oddaleniu.
Po drugie, kolejną istotną okolicznością jest konieczność rozważenia zastosowania w tej sprawie art. 191 i art. 192 Prawa wodnego, jak i art. 205 i art. 206 tej ustawy. W przypadku zastosowania art. 191 ust. 1 Prawa wodnego, właściwość organu określa się na podstawie właściwości organu do wydania pozwolenia wodnoprawnego, co w tej sprawie oznacza właściwego miejscowo dyrektora zarządu zlewni (art. 397 ust. 3 pkt 2 lit. a) w związku z art. 240 ust. 4 lit. b) Prawa wodnego). Natomiast organem właściwym do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie art. 206 Prawa wodnego, jest właściwy miejscowo dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej, co wynika wprost z art. 240 ust. 3 pkt 1 lit. a) Prawa wodnego. W tej sprawie oznacza to, że organem właściwym może być organ, który w ogóle nie uczestniczy w sporze, co również oznacza, że wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego należało oddalić.
Z tych względów i na podstawie 151 w związku z art. 64 § 3 P.p.s.a. oraz w związku z art. 15 § 2 ustawy P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.