Uzasadnienie
Wnioskiem z 19 kwietnia 2022 r. Wójt Gminy Troszyn wniósł o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego przez wskazanie Mazowieckiego Zarządu Dróg Wojewódzkich jako organu właściwego do przeprowadzenia zabiegów pielęgnacyjnych na drzewach gatunku sosna zwyczajna, będących pomnikiem przyrody "Aleja Sosnowa 1", zlokalizowanych w pasie drogowym drogi wojewódzkiej nr 627 Ostrołęka - Ostrów Mazowiecka.
W uzasadnieniu Wójt Gminy Troszyn wskazał, że pomnik przyrody "Aleja Sosnowa 1" ustanowiony został rozporządzeniem Nr 38 Wojewody Mazowieckiego z 29 kwietnia 2005 r. Mazowiecki Zarząd Dróg Wojewódzkich w Warszawie jest właścicielem nieruchomości, na której został ustanowiony pomnik przyrody. W dniu 25 czerwca 2021 r. Mazowiecki Zarząd Dróg Wojewódzkich Rejon Drogowy Ostrołęka wystąpił z wnioskiem o podjęcie uchwały zmierzającej do uzgodnienia przeprowadzenia zabiegów pielęgnacyjnych na przedmiotowych drzewach. Wniosek o uzgodnienie prac pielęgnacyjnych złożył właściciel drzew, ponieważ ustanowienie ochrony pomnikowej nie pozbawiło go władztwa nad drzewami. Dla wykonania zabiegów pielęgnacyjnych lub konserwacyjnych na pomniku przyrody konieczna jest uchwała rady gminy uzgadniająca te zabiegi, wydana na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 1 i art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2022 r., poz. 559 ze zm.) oraz art. 45 ust. 2 pkt 1 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2022 r. poz. 916 ze zm., dalej: u.o.p.). Rada Gminy Troszyn w dniu 15 września 2021 r. podjęła uchwałę Nr XXIII/164/21 w sprawie uzgodnienia przeprowadzenia zabiegów pielęgnacyjnych na przedmiotowych drzewach.
W ocenie Wójta Gminy Troszyn, spór sprowadza się do ustalenia, który organ jest właściwy do wykonania tej uchwały, a w istocie, która jednostka jest zobowiązania do pokrycia kosztów tych prac. Obowiązek Mazowieckiego Zarządu Dróg Wojewódzkich wynika z art. 20 pkt 4 i pkt 16 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 1693 ze zm.). Przedmiotowy pomnik przyrody rośnie w pasie drogowym, w związku z tym obowiązek dokonania niezbędnych prac pielęgnacyjnych spoczywa na właścicielu nieruchomości.
W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu Mazowiecki Zarząd Dróg Wojewódzkich w Warszawie, wniósł o wskazanie Wójta Gminy Troszyn jako organu właściwego w sprawie, wskazując, że objęcie drzew ochroną prawną w formie ustanowienia pomników przyrody oznacza, że nadzór nad ich utrzymaniem i pielęgnacją należy do kompetencji gminy i odbywa się na jej koszt - art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o samorządzie gminnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że spory kompetencyjne, do rozpoznania których właściwy jest ten Sąd na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a., dotyczą indywidualnych spraw administracyjnych rozstrzyganych przez organy administracji w drodze decyzji lub postanowień, a także spraw, w których organy administracji podejmują inne niż decyzje i postanowienia akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 października 2018 r., sygn. akt II OW 121/18, z 25 maja 2022 r., sygn. akt II OW 120/21 oraz z 4 października 2022 r. sygn. akt III OW 7/22). Dla powstania sporu istotne jest istnienie toczącego się postępowania administracyjnego, w związku, z którym powstał dany spór lub żądanie wszczęcia takiego postępowania. W przypadku sporów negatywnych postępowanie takie powinno być już wszczęte przez wniosek uprawnionej strony bądź innego podmiotu, który przypisuje sobie taką cechę. Sytuacja taka zachodzi również wówczas, gdy organ dokona wszczęcia postępowania z urzędu, a następnie, powziąwszy wątpliwości co do swojej właściwości, wywoła spór kompetencyjny z innym organem. Spór taki natomiast nie będzie miał miejsca, gdy nie toczy się jeszcze postępowanie administracyjne lub gdy toczące się uprzednio postępowanie zostało zakończone.
W tej sprawie z wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, jak i z odpowiedzi na wniosek, nie wynika, że tego rodzaju spór w tej sprawie zaistniał. Jak wskazuje Wójt Gminy Troszyn we wniosku: "spór kompetencyjny sprowadza się do tego, który organ jest zobowiązany do wykonania, uchwały Rady Gminy Troszyn Nr XXIII/164/21 z dnia 15 września 2021 r., a de facto która jednostka powinna sfinansować koszt wykonania niezbędnych prac pielęgnacyjnych". Nie są to zatem kwestie, które mogą być rozstrzygnięte w ramach rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wykonanie uchwał rady gminy z mocy ustawy powierzone zostało wójtowi, co wynika wprost z art. 30 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2022 r., poz. 559). Natomiast kwestia finansowania określonych przedsięwzięć pozostaje poza zakresem kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ponadto organy nie powołują żadnego przepisu powszechnie obowiązującego prawa, który mógłby stanowić podstawę do wszczęcia postępowania administracyjnego i ustalenia na tej podstawie właściwości jednego z organów. Powyższe oznacza, że wniosek o rozstrzygnięcie sporu jest niedopuszczalny i jako taki podlega odrzuceniu.
Z tych względów i na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i art. 4 w związku z art. 64 § 3 oraz w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i art. 15 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak pkt 1 sentencji postanowienia. O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego od wniosku Sąd orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a. (pkt 2 sentencji postanowienia).