Postanowienie NSA z 26 marca 2024 r., III OZ 129/24

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 26 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 754/22 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów

Sprawa

w sprawie ze skargi M. J. na uchwałę Miejskiej Komisji Wyborczej dla [...] w R. z dnia 19 sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odwołania członka terytorialnej komisji wyborczej z funkcji zastępcy przewodniczącego postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak przewodnicząca, sprawozdawca

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 11 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 754/22, oddalił wniosek M. J. o wyłączenie sędziów WSA: Magdaleny Jankiewicz, Barbary Brandys-Kmiecik i Barbary Orzepowskiej-Kyć od orzekania w sprawie z Jego skargi na uchwałę Miejskiej Komisji Wyborczej dla [...] w R. z dnia 19 sierpnia 2022 r., nr [...], w przedmiocie odwołania członka terytorialnej komisji wyborczej z funkcji zastępcy przewodniczącego.

We wniosku o wyłączenie ww. sędziów M. J. (dalej: "skarżący") podniósł, że przepis art. 179a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", zastępuje postępowanie dwuinstancyjne postępowaniem dwuetapowym w tej samej instancji Sądu i to w sytuacji, gdy treść zapadłego w przeszłości orzeczenia zdaje się być oczywista, albowiem Sąd wypowiedział się, co do treści orzeczenia przed jego wydaniem poprzez autokorektę własnego orzeczenia jaką zamierza przeprowadzić. Taki stan formalny, w którym treść orzeczenia jest w zasadzie znana przed jego wydaniem narusza istotę prawa do rzetelnej procedury sądowej w demokratycznym państwie prawa.

W oświadczeniach z dnia 25 października 2023 r. sędzia WSA Magdalena Jankiewicz oraz sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik podały, że nie zachodzą żadne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do ich bezstronności w tej sprawie. Oświadczenie o podobnej treści złożyła także 22 listopada 2023 r. sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć.

Oddalając wniosek o wyłączenie ww. sędziów, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że postępowanie autokontrolne toczy się przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, a nadto – od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna. Oba te stwierdzenia przesądzają, że mamy do czynienia z postępowaniem pierwszoinstancyjnym. Okoliczność, że autokontrola jest kontynuacją postępowania pierwszoinstancyjnego, powoduje, że dokonywana jest w składzie, w jakim rozstrzygał sąd pierwszej instancji, chyba że skarga kasacyjna opiera się na zarzucie nieważności postępowania objętym art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a., tj. uczestnictwa w rozpoznaniu sprawy sędziego wyłączonego z mocy ustawy albo sprzeczności składu orzekającego z przepisami prawa. Nie można zatem upatrywać wystarczającej przesłanki wyłączenia sędziego lub składu orzekającego z tej tylko przyczyny, że sędziowie ci brali udział w rozpoznawaniu sprawy wnioskodawcy poddanej następnie autokontroli.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, oddalił wniosek o wyłączenie sędziów na podstawie art. 22 § 2 P.p.s.a.

Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego zmianę i uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziów lub o przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Nadto skarżący wniósł o skierowanie wniosku do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 19 P.p.s.a. w zakresie w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego między nim, a jedną ze stron lub jej przedstawicielem ustawowym, pomijając inne okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 P.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego (art. 19 P.p.s.a.).

Wymaga podkreślenia, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. Ponadto wątpliwość, co do bezstronności sędziego musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji przez stronę w jej wniosku, którą należy odnieść do ewentualnego braku bezstronności w konkretnej sprawie. Niedopuszczalne jest formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy. Takie zaś nieskonkretyzowane okoliczności przedstawiono zarówno we wniosku o wyłączenie wskazanych wyżej sędziów, jak i powtórzono w zażaleniu. Sytuacja, w której rozpoznając skargę kasacyjną w ramach autokontroli (art. 179a P.p.s.a.) zostaje wyznaczony ten sam skład orzekający, który rozpoznawał sprawę "pierwotnie", nie może stanowić przesłanki do wyłączenia sędziego, na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji w swoim postanowieniu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek, które uzasadniałyby wyłączenie sędziów wymienionych we wniosku o wyłączenie. W sprawie nie zachodzą bowiem przesłanki wyłączenia określone w art. 18 P.p.s.a., a podane przez skarżącego okoliczności nie są tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności.

Ponadto wskazać należy, że sędziowie, których dotyczył wniosek o wyłączenie, w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji złożyli wymagane oświadczenia. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia. We wniosku o wyłączenie sędziów brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonych przez sędziów w tej sprawie oświadczeń.

W konsekwencji stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że wniosek o wyłączenie nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem nie zaistniały przesłanki określone w art. 18 i art. 19 P.p.s.a.

Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącego o skierowanie pytania do Trybunału Konstytucyjnego Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał jego zasadności. Na podstawie art. 193 Konstytucji RP wystąpienie przez sąd z pytaniem do Trybunału Konstytucyjnego może mieć miejsce wówczas, gdy od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem, przy czym ocena, czy taka sytuacja zachodzi jest pozostawiona wyłącznie uznaniu sądu. Trzeba przy tym podkreślić, że przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy Sąd poweźmie wątpliwości odnośnie konstytucyjności bądź legalności normy stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia w danej sprawie. W przedmiotowej sprawie Sąd nie dostrzegł takiej konieczności.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.