Uzasadnienie
Postanowieniem z 13 lutego 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił sporządzenia uzasadnienia postanowienia tego Sądu z 24 stycznia 2023 r.
W uzasadnieniu wskazał, że postanowieniem z 24 stycznia 2023 r., po rozpoznaniu żądań sędziów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w osobach: Ewa Cisowska-Sakrajda, Joanna Grzegorczyk-Drozda, Paweł Janicki (sędzia NSA), Bożena Kasprzak, Paweł Kowalski, Cezary Koziński, Agnieszka Krawczyk, Robert Adamczewski, Agnieszka Grosińska-Grzymkowska, Piotr Mikołajczyk, Magdalena Sieniuć, Agata Sobieszek-Krzywicka, Sławomir Wojciechowski, Michał Zbrojewski, Ewa Alberciak, Paweł Dańczak, Małgorzata Kowalska, Monika Krzyżaniak, Janusz Nowacki (sędzia NSA), Teresa Rutkowska (sędzia NSA), Krzysztof Szczygielski, Joanna Wyporska-Frankiewicz oraz asesorów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w osobach: Agnieszka Gortych-Ratajczyk, Grzegorz Potiopa, Tomasz Furmanek, Marcin Olejniczak, Tomasz Porczyński, Anna Dębowska od orzekania w sprawie ze skargi J. M. na bezczynność Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, zarejestrowanej pod sygn. akt II SAB/Łd 124/22, wyłączył sędziego NSA Teresę Rutkowską od orzekania w sprawie i oddalił żądania pozostałych sędziów i asesorów.
Pismem z 10 lutego 2023 r. sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Piotr Mikołajczyk wniósł o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia powyższego postanowienia.
Odmawiając sporządzenia uzasadnienia ww. postanowienia Sąd wskazał, że stosownie do treści art. 163 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2022 r. poz. 329, ze. zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") postanowienia wydane na posiedzeniu niejawnym sąd doręcza z urzędu stronom. Gdy stronie przysługuje środek zaskarżenia, postanowienie należy doręczyć z uzasadnieniem. Doręczając postanowienie należy pouczyć stronę występującą w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesionego środka odwoławczego.
Katalog przypadków, w których dopuszczalne jest zażalenie na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego, zawiera art. 194 § 1 p.p.s.a. Przepis ten nie przewiduje zażalenia na postanowienie o wyłączenie sędziego i oddalenie żądania sędziów i asesorów. Możliwość wniesienia zażalenia na takie postanowienie nie została przewidziana także żadnym innym przepisem ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sąd ten podkreślił, że art. 19 p.p.s.a. wyraźnie różnicuje sytuację procesową strony, która składa wniosek o wyłączenie sędziego, oraz sędziego, któremu przysługuje "żądanie" wyłączenia od orzekania w sprawie, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Ustawodawca tylko stronie, której wniosek o wyłączenie sędziego został oddalony przyznaje prawo weryfikacji instancyjnej zapadłego rozstrzygnięcia. Skoro na postanowienie o wyłączeniu sędziego i oddaleniu żądania sędziów i asesorów nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, to Sąd nie ma obowiązku sporządzać uzasadnienia tego postanowienia.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 141 § 3 w zw. z art. 166 oraz art. 194 § 1 w zw. z art. 163 § 2 p.p.s.a., odmówił sporządzenia postanowienia z 24 stycznia 2023 r.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Piotr Mikołajczyk. W obszernym uzasadnieniu podniósł m.in., że na postanowienie o oddaleniu żądania sędziego o wyłączenie od orzekania przysługuje zażalenie, a co za tym idzie, zasadne jest żądanie sporządzenia uzasadnienia takiego postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przedmiotowe zażalenie, jako niedopuszczalne, podlegało odrzuceniu.
Stosownie do art. 180 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym odrzuci skargę kasacyjną, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny, albo zwróci ją temu sądowi w celu usunięcia dostrzeżonych braków. Powyższym przepis znajduje zastosowanie w postępowaniu zażaleniowym na mocy art. 197 § 2 p.p.s.a., który stanowi, że do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, ze zgodnie z art. 194 § 1 p.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, których przedmiotem są rozstrzygnięcia enumeratywnie wymienione w pkt 1 -10 tego przepisu, a także wówczas, gdy ustawa wyraźnie przewiduje możliwość wniesienia środka zaskarżenia tego rodzaju. Powołany art. 194 § 1 p.p.s.a. określa w sposób szczegółowy i wyczerpujący katalog przypadków, w których jest dopuszczalne zaskarżenie określonego postanowienia sądu pierwszej instancji. Ani powyższy przepis, ani inny przepis ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje prawa strony do wniesienia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie odmowy sporządzenia uzasadnienia postanowienia. Oznacza to, że zażalenie na to postanowienie nie jest dopuszczalne.
Zgodnie z art. 194 § 1 pkt 4 p.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje jedynie na postanowienie, którego przedmiotem jest odmowa sporządzenia uzasadnienia wyroku. Z uwagi na to, że ustawodawca wskazał zamknięty katalog przypadków, w których możliwe jest wniesienie zażalenia, to nie należy tego katalogu rozszerzać, posiłkując się przepisem art. 166 p.p.s.a., który stanowi, że do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy o wyrokach, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Stosowanie przepisów o wyrokach do postanowień nie dotyczy środków zaskarżenia, ponieważ w tej kwestii ustawa wyraźnie wskazuje od jakich orzeczeń przysługuje środek zaskarżenia.
Zatem zażalenie na postanowienie o odmowie sporządzenia uzasadnienia postanowienia nie przysługuje (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 26 marca 2009 r., sygn. akt II GZ 40/09; z 6 lutego 2009 r., sygn. akt II GZ 24/09; z 25 maja 2011 r., II OZ 432/11; z 5 maja 2015 r/, I OZ 398/15 – publ. CBOSA).
W kontekście zarzutów zażalenia o braku możliwości kontroli instancyjnej postanowienia o oddaleniu żądań sędziów i asesorów o wyłączenie od orzekania w sprawie zwrócić należy uwagę, że postanowienie sądu pierwszej instancji, od którego nie przysługuje zażalenie, może podlegać kontroli zgodnie z art. 191 p.p.s.a., ponieważ stosownie do tego artykułu Naczelny Sąd Administracyjny, na wniosek strony, rozpoznaje te postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia. Warunkiem skutecznego wniesienia takiego wniosku jest złożenie skargi kasacyjnej i wskazanie wpływu postanowienia na wynik sprawy.
Dodatkowo Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że wątpliwości budzi legitymacja sędziego do wniesienia przedmiotowego zażalenia czy też do żądania sporządzenia i doręczenia uzasadnienia. Jak bowiem wskazuje się w doktrynie, czynnie legitymowana do wniesienia zażalenia jest strona (art. 12 p.p.s.a.). Zażalenie mogą wnieść także podmioty, których sąd nie dopuścił do udziału w postępowaniu (art. 33 § 2 p.p.s.a.), oraz prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka (J.P. Tarno, Prawo..., 2010, s. 483). Zgłoszenie przez sędziego żądania o wyłączenie od orzekania w sprawie (art. 19 p.p.s.a.) nie sprawia, że sędzia staje się stroną postępowania i przysługują mu uprawnienia strony.
Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że w zakresie wniosku o wyłączenie sędziego (asesora, referendarza) w przepisie art. 194 § 1 pkt 6 p.p.s.a. dano stronie postępowania prawo do wniesienia zażalenia, ale tylko na postanowienie, którego przedmiotem jest oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego (odpowiednio asesora). Zauważyć należy, iż z treści przepisu art. 19 p.p.s.a. wynika wyraźne rozróżnienie postępowania wszczynanego na żądanie sędziego od postępowania wszczynanego na wniosek strony. Treść art. 19 p.p.s.a. należy uwzględniać przy dokonywaniu wykładni art. 194 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Ustawodawca wskazał wprost w treści przepisu art. 194 § 1 pkt 6 p.p.s.a. na możliwość zaskarżenia zażaleniem tylko postanowienia, którego przedmiotem jest oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego. Oznacza to, iż zażalenie przysługuje wyłącznie na postanowienie o oddaleniu wniosku strony o wyłączenie sędziego, a legitymacja do jego wniesienia przysługiwać w tej sytuacji może wyłącznie stronie.
Pozostałe przepisy tej ustawy nie przewidują możliwości zaskarżenia innych rozstrzygnięć w obrębie wyłączenia sędziów (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2023 r., III OZ 152/23 – publ. CBOSA). Tym samym z przepisu art. 194 § 1 pkt 6 p.p.s.a. nie sposób wywieść prawa do zaskarżenia postanowienia wydanego na skutek żądania zgłoszonego przez sędziego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.