Uzasadnienie
Postanowieniem z 20 maja 2026 r., sygn. akt III SA/Gd 652/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: Sąd I instancji), po rozpoznaniu wniosków M.M.M. (dalej: skarżący) odmówił wyłączenia sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Jacka Hyli oraz sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Bartłomieja Adamczaka od orzekania w sprawie ze skarg M.M.M. oraz Powiatu K. na zarządzenie zastępcze Wojewody Pomorskiego z 26 września 2025 r., nr PN-II.4102.1.2025.JB w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji wskazał, że instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony - jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Celem instytucji wyłączenia sędziego jest bowiem realizacja konstytucyjnego prawa obywateli do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Procesowym odzwierciedleniem omawianej gwarancji są przepisy art. 18 i 19 p.p.s.a. W świetle art. 18 i 19 p.p.s.a. wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy, na żądanie sędziego lub na wniosek strony.
Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji podkreślił, że instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów. W szczególności nie stanowi uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności przeświadczenie strony, że sędzia prowadzi postępowanie wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie czy też stronniczo. Podobnie subiektywny pogląd strony co do trafności rozstrzygnięć wydanych z udziałem danego sędziego nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia sprawy, czy też ze sposobu prowadzenia postępowania sądowego nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziego, bowiem zarzuty te strona może podnosić w środkach odwoławczych od orzeczeń sądu pierwszej instancji.
Przekładając powyższe ustalenia na stan niniejszej sprawy, Sąd I instancji uznał, że skarżący nie wskazał przyczyn wyłączenia określonych w art. 18 p.p.s.a., które Sąd jest obowiązany wziąć pod uwagę również z urzędu, a także nie wskazał okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziów na podstawie art. 19 p.p.s.a.
Sąd I instancji odnotował ponadto, że w aktach sprawy znajdują się pisemne oświadczenia sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Jacka Hyli oraz sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Bartłomieja Adamczaka, z których wynika, że po ich stronie nie istnieją żadne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności, ani nie zachodzą przesłanki wyłączenia ich od rozpoznania sprawy z mocy prawa, określone w art. 18 p.p.s.a. W ocenie Sądu I instancji, prawdziwość tych oświadczeń nie budzi żadnych wątpliwości, a argumentacja przedstawiona przez skarżącego nie podważyła ich wiarygodności.
Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu podtrzymał wcześniejszą argumentację wskazując, że wyłączenie sędziów motywowane jest tym, że według jego wiedzy orzekali oni często w tego typu sprawach, a ich rozstrzygnięcia były negatywne dla radnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), wyłączenie sędziego może nastąpić z mocy ustawy, bądź na żądanie sędziego lub wniosek strony. Wyłączenie sędziego z mocy ustawy następuje na podstawie enumeratywnie wymienionych w art. 18 p.p.s.a. przesłanek. W przypadku wyłączenia sędziego na wniosek sędziego lub strony, wyłączenie następuje na podstawie okoliczności, która uzasadniałaby wątpliwości co do bezstronności sędziego.
Wniosek strony o wyłączenie sędziego, zgodnie z art. 20 § 1 p.p.s.a., musi uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia sędziego, natomiast sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, zobowiązany jest do złożenia wyjaśnienia (art. 22 § 2 p.p.s.a.).
Podnieść należy, że instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy.
Bazując na oświadczeniach sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Jacka Hyli oraz sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Bartłomieja Adamczaka, których dotyczyły wnioski skarżącego o wyłączenie od orzekania w przedmiotowej sprawie, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że w sprawie nie zachodzą przyczyny wyłączenia wskazane w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., a skarżący nie wykazał, aby w sprawie zachodziły jakiekolwiek okoliczności podważające wiarygodność złożonych przez przywołanych we wnioskach sędziów oświadczeń.
Odnosząc się do okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a., należy wyjaśnić, że obejmują one zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią, a stroną czy jej przedstawicielem, jak i inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy rozumieć, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej).
Natomiast inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć, np. wcześniejszych związków sędziego z daną, konkretną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego. Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie podstaw wskazanych w art. 19 p.p.s.a. (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 listopada 2014 r., sygn. akt II OZ 1247/14 - orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w bazie internetowej na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl).
W sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 p.p.s.a., do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56). Przy czym należy podkreślić, że przyczyną fakultatywnego wyłączenia sędziego jest wyłącznie okoliczność wywołująca uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności konkretnego sędziego – wyłącznie w danej sprawie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie brak jest zatem przesłanek, które uzasadniałyby wyłączenie sędziów wymienionych we wnioskach o wyłączenie. W sprawie nie zachodzą bowiem przesłanki wyłączenia określone w art. 18 p.p.s.a., a podane okoliczności nie są tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności. Okoliczność wydawania przez wskazanych sędziów orzeczeń, ocenianych przez skarżącego jako niekorzystnych z jego punktu widzenia, nie stanowi przesłanki uzasadniającej ich wyłączenie. Instytucja wyłączenia sędziego nie może bowiem służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 128/09), a pogląd strony co do trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 15/12).
Nieuzasadniony jest również wniosek o wyłączenie sędziego na tej podstawie, że sędzia orzeka w różnych sprawach tych samych podmiotów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 392/08).
Powyższe oznacza, że wnioski skarżącego nie zasługiwały na uwzględnienie, o czym prawidłowo orzekł Sąd I instancji. Argumentacja przedstawiona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku jest wyczerpująca. Jednocześnie nie ma podstaw do kwestionowania złożonych przez sędziów w tej sprawie oświadczeń co do braku okoliczności mogących wywołać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia. We wnioskach o wyłączenie sędziów oraz w zażaleniu brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonych przez sędziów w tej sprawie oświadczeń.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a, postanowił jak w sentencji.