Uzasadnienie
Stowarzyszenie zwykłe P. zaskarżyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z [...] października 2020 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji odmawiającej uchylenia ostatecznej decyzji stwierdzającej brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 31 grudnia 2020 r. pełnomocnik strony skarżącej został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi poprzez złożenie pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu stowarzyszenia oraz dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej, a ponadto do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Pełnomocnika pouczono o tym, że nieusunięcie braków skargi w terminie 7 dni będzie skutkowało jej odrzuceniem. Wezwanie do usunięcia braków skargi zostało doręczone pełnomocnikowi 14 stycznia 2020 r.
W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik nadesłał pełnomocnictwo procesowe do reprezentowania strony przed sądami administracyjnymi podpisane przez przedstawiciela stowarzyszenia P. B., a także regulamin stowarzyszenia. Jednocześnie uiścił wymagany wpis od skargi.
Odrzucając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wskazał, że stosownie do art. 41a ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 2261) stowarzyszenie zwykłe reprezentuje przedstawiciel reprezentujący stowarzyszenie zwykłe albo zarząd. Podejmowanie przez przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie zwykłe albo zarząd czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu wymaga uprzedniej zgody wszystkich członków stowarzyszenia zwykłego oraz udzielenia przez nich pełnomocnictwa do dokonania tych czynności (art. 41a ust. 2 Prawa o stowarzyszeniach). Takie samo brzmienie ma przepis § 3 ust. 8 regulaminu stowarzyszenia.
Sąd ten podniósł, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że stowarzyszeniu zwykłem przysługuje zdolność sądowa jako organizacji społecznej, jednak legitymację procesową, a zatem zdolność do czynności procesowych, posiadają jedynie wszyscy członkowie tego stowarzyszenia. Oznacza to, że przedstawiciel wskazany w regulaminie może reprezentować stowarzyszenie zwykłe, jeżeli pozostali członkowie stowarzyszenia upoważnią go do tego w należytej formie. Właściwym dokumentem, z którego wynika upoważnienie do udzielenia pełnomocnictwa procesowego przez stowarzyszenie zwykłe, jest dokument podpisany przez wszystkich członków stowarzyszenia zwykłego. Źródłem takiego upoważnienia nie można natomiast uznać regulaminu, jako dokumentu statuującego tylko powstanie stowarzyszenia zwykłego (tak w wyroku NSA z 12 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1157/17 – dostępny w CBOSA).
W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że pełnomocnik nie złożył dokumentu, z którego wynika upoważnienie do udzielenia przez stowarzyszenie pełnomocnictwa procesowego do reprezentowania strony skarżącej przed sądem administracyjnym, podpisanego przez wszystkich jego członków. W związku z tym skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."). O zwrocie wpisu Sąd ten orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 i § 2 p.p.s.a.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło stowarzyszenie, zaskarżając je w całości. Wskazało w nim, że skarżący uzupełnił braki formalne skargi wskazane w wezwaniu Sądu pierwszej instancji. Skarga nie mogła więc zostać odrzucona z powodu nieuzupełnienia braków formalnych, których Sąd ten nie podał w wezwaniu. Nadto Sąd pierwszej instancji bezzasadnie uznał, że złożenie skargi do sądu administracyjnego stanowi czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu i jako takie wymaga zgody wszystkich członków stowarzyszenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie.
Stosownie do art. 28 § 1 p.p.s.a. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują w postępowaniu czynności przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Osoby te mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu (art. 29 p.p.s.a.). Brak w tym zakresie jest brakiem formalnym, uzupełnianym w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. Natomiast zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 tej ustawy sąd administracyjny odrzuca skargę w sytuacji, gdy strona nie usunęła w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi.
W niniejszej sprawie skargę do Sądu wniosło stowarzyszenie zwykłe. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji wskazał, że stowarzyszeniu zwykłemu przysługuje zdolność sądowa jako organizacji społecznej, jednak legitymację procesową, a zatem zdolność do czynności procesowych, posiadają jedynie wszyscy członkowie tego stowarzyszenia. Natomiast przedstawiciel (lub zarząd) wskazany w regulaminie może reprezentować stowarzyszenie zwykłe, jeżeli pozostali członkowie stowarzyszenia upoważnią go do tego w wymaganej formie. Trafnie Sąd ten podniósł, że dokumentem, z którego wynikałoby upoważnienie do udzielenia pełnomocnictwa procesowego przez stowarzyszenie zwykłe, jest dokument podpisany przez wszystkich członków stowarzyszenia zwykłego. Powyższe prawidłowe wskazania Sądu pierwszej instancji znajdują uzasadnienie w orzecznictwie sądów administracyjnych.
W związku z powyższym Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z 31 grudnia 2020 r. wezwał pełnomocnika stowarzyszenia m.in. do:
- a) złożenia pełnomocnictwa procesowego lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu strony skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi zgodnie z art. 35 p.p.s.a.;
- b) złożenia dokumentu lub jego uwierzytelnionego odpisu, określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik nadesłał pełnomocnictwo procesowe do reprezentowania przed sądami administracyjnymi podpisane przez przedstawiciela stowarzyszenia P. B., a także regulamin stowarzyszenia.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik stowarzyszenia zastosował się do wezwania Sądu, tj. do jego literalnego brzmienia. Niemniej nie oznacza to, że w niniejszej pełnomocnik ten wykazał swoje umocowanie do działania w imieniu stowarzyszenia. Powyższe wezwanie było w okolicznościach niniejszej sprawy nieprecyzyjne.
Wskazać należy, że wezwanie strony do uzupełnienia braku formalnego pisma procesowego musi być na tyle precyzyjne, aby nie budziło wątpliwości, a zwłaszcza należy w nim dokładnie określić braki formalne oraz sposób ich usunięcia. Niezachowanie tego wymagania uniemożliwia zastosowanie sankcji określonej w art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Na konieczność jednoznacznego i precyzyjnego redagowania wezwań do uzupełnienia braków formalnych pisma procesowego, kierowanych do stron w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. zwrócono uwagę zarówno w orzecznictwie jak i w doktrynie (por. T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2005, str. 210, postanowienia NSA: z 9 marca 2010 r., II GSK 194/10, z 16 grudnia 2009 r., II FSK 465/09, z 3 czerwca 2009 r., II GSK 421/09).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Przewodniczący Wydziału w niniejszej sprawie powinien wprost wezwać pełnomocnika do przedstawienia dokumentu pełnomocnictwa podpisanego przez wszystkich członków stowarzyszenia zwykłego. Zatem po nieprawidłowym uzupełnieniu braków formalnych skargi przez pełnomocnika, chociaż ten zastosował się do literalnej treści wezwania, Przewodniczący Wydziału powinien był ponownie wezwać pełnomocnika stowarzyszenia do prawidłowego wykazania swojego umocowania do działania w imieniu stowarzyszenia zwykłego, tj. poprzez przedstawienie dokumentu pełnomocnictwa podpisanego przez wszystkich członków tego stowarzyszenia.
W tej sytuacji należało przyjąć, że Sąd pierwszej instancji przedwcześnie odrzucił przedmiotową skargę, czym naruszył art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.