Uzasadnienie
Postanowieniem z 9 czerwca 2023 r., II SPP/Kr 241/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił zażalenie T.L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 13 stycznia 2023 r. o odrzuceniu zażalenia na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 7 września 2022 r. o utrzymaniu w mocy zarządzenia referendarza sądowego z 6 maja 2022 r. pozostawiającego bez rozpoznania wniosek T.L. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że stosownie do art. 194 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 – dalej p.p.s.a.), zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Natomiast zgodnie z art. 197 § 2 w zw. z art. 178 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym zażalenie wniesione po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalne, a także zażalenie, którego braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.
Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że w rozpoznawanej sprawie odpis zaskarżonego postanowienia z 13 stycznia 2023 r. wraz z pouczeniem o trybie, sposobie i terminie wniesienia zażalenia doręczono skarżącemu 6 lutego 2023 r., a zażalenie wniesiono 17 marca 2023 r. To oznacza, że wniesione zostało ono z uchybieniem ustawowego terminu.
Z tych przyczyn Sąd pierwszej instancji odrzucił zażalenie na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.
Zażalenie na to postanowienie wniósł skarżący. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że zaskarżone postanowienie zawiera wadliwe uzasadnienie. Informacja jakoby zażalenie wniesiono 17 marca 2023 r. jest nieprawdziwa, a nadto nie zawiera danych o sposobie wniesienia zażalenia (mail, e-PUAP, poczta). Strona wnosząca zażalenie podniosła, że zażalenie wniesiono w terminie, tj. 13 lutego 2023 r. za pośrednictwem e-maila.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie podlega odrzuceniu.
Stosownie do art. 194 § 2 p.p.s.a., zażalenie wnosi się w terminie siedmiu dni od doręczenia postanowienia. Z kolei zgodnie z art. 178 p.p.s.a. w zw. z art. 194 § 2 i art. 197 § 2 p.p.s.a., sąd odrzuca na posiedzeniu niejawnym zażalenie wniesione po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalne, jak również zażalenie, którego braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.
Z 31 maja 2019 r. wszedł w życie art. 4 ustawy z dnia 10 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r. poz. 183 z późn. zm.). Na mocy tego przepisu dopuszczono możliwość wnoszenia pism do sądu administracyjnego w formie dokumentu elektronicznego podpisanych przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym (art. 46 § 2a i 2b p.p.s.a.). Pismo do sądu administracyjnego można wnieść w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą sądu (art. 12b § 2 p.p.s.a.). Elektroniczna skrzynka podawcza organu (sądu), to "dostępny publicznie środek komunikacji elektronicznej służący do przekazywania dokumentu elektronicznego do podmiotu publicznego przy wykorzystaniu powszechnie dostępnego systemu teleinformatycznego" (art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2023 r. poz. 57, z późn. zm.).
Zgodnie z art. 16 ust. 1a tej ustawy, podmiot publiczny udostępnia elektroniczną skrzynkę podawczą, spełniającą standardy określone i opublikowane na e-PUAP przez ministra właściwego do spraw informatyzacji oraz zapewnia jej obsługę, natomiast zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2020 r. poz. 344) przez adres elektroniczny rozumieć należy oznaczenie systemu teleinformatycznego umożliwiające porozumiewanie się za pomocą środków komunikacji elektronicznej, w szczególności poczty elektronicznej. Elektroniczna skrzynka podawcza, wymagająca spełnienia standardów określonych i opublikowanych na ePUAP przez ministra właściwego do spraw informatyzacji nie jest zatem tożsama z jakimkolwiek adresem elektronicznym, czy "urzędową skrzynką mailową", a funkcjonalność elektronicznej skrzynki podawczej zasadniczo wiąże się z dostarczaniem dokumentów do tzw. podmiotu publicznego.
Stosownie do § 8 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 września 2011 r. w sprawie sporządzania i doręczania dokumentów elektronicznych oraz udostępniania formularzy, wzorów i kopii dokumentów elektronicznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 180), minister właściwy do spraw informatyzacji umożliwia podmiotom publicznym tworzenie elektronicznych skrzynek podawczych na ePUAP (skrót nazwy Elektroniczna Platforma Usług Administracji Publicznej - system teleinformatyczny, w którym instytucje publiczne udostępniają usługi przez pojedynczy punkt dostępowy w sieci Internet w rozumieniu art. 3 pkt 13 ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne).
Natomiast utworzenie elektronicznej skrzynki podawczej na e-PUAP oznacza upoważnienie ministra do obsługi doręczeń za pomocą e-PUAP do pomiotów, o których mowa w ust. 1, i doręczeń realizowanych przez te podmioty (§ 8 ust. 2). Doręczenia dokonywane za pomocą e-PUAP uważa się za dokonane przez podmiot publiczny lub do podmiotu publicznego, który utworzył na e-PUAP elektroniczną skrzynkę podawczą. Za pomocą e-PUAP możliwe jest przekazywanie doręczanych podmiotowi publicznemu dokumentów elektronicznych do jego systemu teleinformatycznego (§ 8 ust. 3).
Należy też podkreślić, że w przypadku odebrania dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą podmiotu publicznego poświadczenie przedłożenia jest automatycznie tworzone i udostępniane nadawcy tego dokumentu przez system teleinformatyczny służący do obsługi doręczeń (§ 13 ust. 1 rozporządzenia). Jeżeli zatem pismo (podanie, wniosek, skarga) zostało przesłane drogą elektroniczną do podmiotu publicznego, zgodnie z warunkami korzystania z platformy e-PUAP, to automatyczne wygenerowanie poświadczenia przedłożenia pozwala przyjąć przez nadawcę, że dokument ten wpłynął do urzędu. Standardów takich nie musi spełniać "zwykła" skrzynka mailowa. Poczta elektroniczna (adres e-mail) stanowi bez wątpienia środek komunikacji elektronicznej i jest objęta definicją w art. 3 pkt 4 ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, nie jest jednak tożsama z pojęciem elektronicznej skrzynki podawczej, która stanowi "dostępny publicznie środek komunikacji elektronicznej" i służy "do przekazywania dokumentu elektronicznego".
Pojęcie elektronicznej skrzynki podawczej nie jest więc tożsame z adresem e-mail, choćby ten drugi był dostępny w przestrzeni publicznej (por. postanowienia NSA: z 23 listopada 2022 r., III FZ 276/22, z 15 czerwca 2021 r., III OSK 4856/21; z 27 kwietnia 2022r., I OZ 134/22).
Istotne pozostaje, że w aktualnym stanie prawnym przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości wniesienia środka zaskarżenia do sądu administracyjnego za pośrednictwem wiadomości e-mail. Pismo wysłane na adres elektroniczny sądu (adres e-mail), czyli z pominięciem elektronicznej skrzynki podawczej sądu, nie wywołuje skutków prawnych, które ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wiąże ze złożeniem pisma procesowego (por. np. postanowienie NSA z 26 maja 2020 r., I GPP 5/20). Przesłanie dokumentu drogą elektroniczną do sądu administracyjnego z pominięciem elektronicznej skrzynki podawczej tego sądu jest zatem nieskuteczne (por. wyrok NSA z 19 maja 2023 r., I FSK 595/21).
W konsekwencji nie ma podstaw do "drukowania wiadomości" i uznawania tego "dokumentu" za pismo procesowe obarczone brakiem formalnym w postaci braku podpisu osoby wnoszącej. Skoro stosownie do przywołanego powyżej art. 12b § 2 p.p.s.a., dokumenty elektroniczne wnosi się do sądu administracyjnego przez elektroniczną skrzynkę podawczą, wniesienie zażalenia w formie wiadomości e-mail, jako niespełniające ww. warunku, nie wywołuje skutku prawnego w postaci dochowania terminu do złożenia tego środka prawnego (por. postanowienie NSA z 30 maja 2023 r., III OZ 248/23). Zgodnie z art. 83 § 5 p.p.s.a., datą wniesienia pisma w formie dokumentu elektronicznego jest określona w urzędowym poświadczeniu odbioru data wprowadzenia pisma do systemu teleinformatycznego sądu lub właściwego organu. Przez urzędowe poświadczenie odbioru pisma wnoszonego przez stronę w formie dokumentu elektronicznego należy rozumieć dane elektroniczne powiązane z dokumentem elektronicznym doręczonym sądowi lub właściwemu organowi w sposób zapewniający rozpoznawalność późniejszych zmian dokonanych w tych danych, określające pełną nazwę podmiotu publicznego, któremu doręczono dokument elektroniczny, datę i godzinę wprowadzenia albo przeniesienia dokumentu elektronicznego do systemu teleinformatycznego tych podmiotów oraz datę i godzinę wytworzenia urzędowego poświadczenia odbioru (por. B. Dauter [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. B. Dauter, A. Niezgódka – Medek, A. Kabat, Lex).
W sprawie niniejszej odpis zaskarżonego postanowienia z 9 czerwca 2023 r. został doręczony skarżącemu 30 czerwca 2023 r. Zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 9 czerwca 2023 r. zostało wniesione w formie wiadomości e-mail na adres [email protected]. 7 lipca 2023 r. oraz opatrzone prezentatą 10 lipca 2023 r. Tak jak wyjaśniono powyżej, zażalenie wniesione w formie e-mail nie wywołało skutku prawnego w postaci dochowania terminu do złożenia tego środka prawnego. Zażalenie strony skarżącej opatrzone podpisem elektronicznym z zachowaniem wymogu, o którym mowa w art. 12b § 2 p.p.s.a., zostało wniesione 11 sierpnia 2023 r., a zatem po terminie, o którym mowa w art. 194 § 2 p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 178 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.