Uzasadnienie
OSK 1489/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 czerwca 2004 r. oddalił skargę Elżbiety P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2002 r. (...), w przedmiocie przeniesienia na inne stanowisko.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia 13 sierpnia 2002 r. utrzymał w mocy decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Ś. z dnia 22 lipca 2002 r. (...) o przeniesieniu Elżbiety P. - kuratora zawodowego rodzinnego Sądu Rejonowego w W. - do Zespołu Kuratorskiej Służby Sądowej do Wykonywania Orzeczeń w sprawach Karnych w Sądzie Rejonowym w W. W uzasadnieniu decyzji podano m.in., iż decyzję z dnia 22 lipca 2002 r. podjęto na podstawie art. 34 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych /Dz.U. nr 98 poz. 1071 ze zm./. Stwierdzono, że szczególne potrzeby sądu wskazują na konieczność przeniesienia Elżbiety P. na inne stanowisko, bowiem od dnia 14 listopada 2000 r. do 7 czerwca 2002 r. nie wykonywała ona obowiązków kuratora zawodowego rodzinnego, wobec przeniesienia na stanowisko protokolanta, z uwagi na toczące się postępowanie karne i dyscyplinarne. Ponadto podniesiono, iż skarżąca jest skłócona z zespołem kuratorów zawodowych rodzinnych w Sądzie Rejonowym w W. dlatego też jej powrót - w chwili obecnej - nie jest wskazany do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia tych postępowań.
Elżbieta P. zaskarżyła powyższą decyzję stwierdzając, że brak ostatecznego rozstrzygnięcia postępowania karnego i dyscyplinarnego w sposób oczywisty, nie stanowi wypełnienia przesłanki "szczególnych potrzeb sądu".
W toku postępowania odwoławczego - ustalono, iż pracujący w Kuratorskim Ośrodku Pracy z Młodzieżą Nr 5 w W. kuratorzy zawodowi złożyli, na użytek postępowania dyscyplinarnego, zeznania obciążające Elżbietę P., zarzucając jej niegospodarność, nieodpowiedzialność i rażące uchybienia w gospodarowaniu mieniem ośrodka kuratorskiego. Podobną opinię wyraziła kurator okręgowy rodzinny z Sądu Okręgowego w Ś..
Bezpośrednia przełożona skarżącej - koordynator zespołu kuratorów rodzinnych Sądu Rejonowego w W. - poinformowała Prezesa Sądu Okręgowego w Ś. o pomówieniach stawianych przez skarżącą wobec kuratorów rodzinnych pracujących w ośrodkach kuratorskich oraz przekazała 16 oświadczeń kuratorów zawodowych rodzinnych o braku możliwości dalszej współpracy ze skarżącą.
Sama skarżąca również przyznała w odwołaniu od decyzji Komisji Dyscyplinarnej dla Mianowanych Urzędników Państwowych z dnia 21 lutego 2001 r., że istniał konflikt pomiędzy nią a kuratorami rodzinnymi współpracującymi z nią w ośrodku kuratorskim.
W związku z powyższym, organ odwoławczy wydając decyzję, uznał iż ze względu na szczególną potrzebę sądu, jaką jest m.in. zachowanie spokojnej i merytorycznej atmosfery, sprzyjającej wykonywaniu ustawowych obowiązków przez wszystkich kuratorów zawodowych, nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skarżącej, że nie jest ona przygotowana do wykonywania orzeczeń w sprawach karnych. Zakres obowiązków określony w art. 11 ustawy o kuratorach sądowych ma zastosowanie do wszystkich kuratorów zawodowych. Natomiast zgodnie z art. 1 ww. ustawy kurator sądowy jest pracownikiem merytorycznym sądu, który realizuje zadania o charakterze wychowawczo-resocjalizacyjnym, diagnostycznym, profilaktycznym i kontrolnym, w zespole kuratorskiej służby sądowej, co też wykonywała skarżąca, posiadająca profesjonalne wykształcenie i przygotowanie sądowe.
W skardze na powyższą decyzję, Elżbieta P. podniosła zarzuty naruszenia prawa materialnego - art. 24 ust. 1 ustawy o kuratorach zawodowych - przez przyjęcie, iż fakt niewykonywania obowiązków kuratora zawodowego rodzinnego, wobec przeniesienia na stanowisko protokolanta, stanowił szczególną potrzebę sądu oraz naruszenia przepisów prawa procesowego przez naruszenie obowiązku rzetelnego rozpoznania wszystkich zarzutów skarżącej zawartych w odwołaniu, brak odniesienia się do zarzutu opierania decyzji organu I instancji na materiałach nieujawnionych skarżącej, brak oceny przeciwdowodów.
W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że zastosowanie art. 34 ust 1 cytowanej ustawy wymaga, aby po stronie sądu zrodziła się szczególna potrzeba, która powinna mieć charakter obiektywny, a zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości opiera się na nieujawnionych w toku postępowania administracyjnego aktach dyscyplinarnych, które nie były podstawą orzekania przez organ I instancji.
W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie i wskazał, iż w tej sprawie za szczególną potrzebę sądu uznano konieczność zapewnienia prawidłowego wykonywania ustawowych zadań kuratorów w Zespole Kuratorskiej Służby Sądowej do Wykonywania Orzeczeń w Sprawach Rodzinnych i Nieletnich w Sądzie Rejonowym w W. Oddalając skargę Elżbiety P., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaznaczył na wstępie, iż między wniesieniem skargi a jej rozpoznaniem uległ zmianie stan prawny. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o kuratorach zawodowych, od decyzji w sprawach wypowiedzenia lub rozwiązania stosunku pracy z kuratorem zawodowym, przeniesienia na inne stanowisko, bądź zawieszenia w pełnieniu obowiązków, kurator może w terminie 7 dni wnieść odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. Od decyzji Ministra, w sprawach określonych w ust. 1 kuratorowi przysługuje skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego /art. 30 ust. 2 ustawy/. Przepis art. 30 ust. 2 ustawy, został skreślony przez art. 77 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ z dniem 1 stycznia 2004 r. Oznacza to, iż obecnie skarga na decyzje wydane w wyżej wymienionej kategorii spraw, do sądu administracyjnego nie przysługuje. Jednakże zgodnie z art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Postępowanie przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm./ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegaj ą rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do art. 14 ww. ustawy wojewódzki sąd administracyjny właściwy w chwili wniesienia skargi, nie traci swojej właściwości także w wypadku zmiany w toku postępowania podstaw prawnych które przesądzają o jego właściwości w dacie wnoszenia skargi.
Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż poczyniono w sprawie prawidłowe ustalenia faktyczne, poparte zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, który został oceniony zgodnie z zasadami prawa procesowego i doświadczenia życiowego oraz regułami logicznego wnioskowania. Przeniesienie skarżącej nastąpiło w ramach tego samego Sądu Rejonowego w W. ze stanowiska kuratora rodzinnego na stanowisko kuratora dla dorosłych z zachowaniem dotychczasowego wynagrodzenia. Szczególne potrzeby sądu uzasadniające podjęcie decyzji o przeniesieniu skarżącej zostały przez pracodawcę wykazane i należycie uzasadnione.
Sąd I instancji w pełni podzielił argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wskazujące na to, że skarżąca posiadała kwalifikacje do pracy także na stanowisku kuratora dla dorosłych uznając, iż ich powtarzanie nie jest celowe.
Ponadto sąd zaznaczył, że postawiony w skardze zarzut, podważający ocenę dowodów dokonaną w zaskarżonej decyzji, nie wskazuje naruszenia zasad logicznego rozumowania, a w konsekwencji i legalności zaskarżonej decyzji, a zatem nie mógł on odnieść zamierzonego skutku.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła Elżbieta P. oraz Ogólnopolski Akademicki Związek Zawodowy, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. Skarżący wskazali następujące podstawy kasacyjne:
- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez pozostawienie poza analizą, podniesionych podczas rozprawy zarzutów, a mianowicie tych, że jej przygotowanie zawodowe w ramach stażu kuratorskiego obejmowało wyłącznie przygotowanie do pracy na stanowisku kuratora zawodowego rodzinnego /świadectwo Komisji Egzaminacyjnej z 30 października 1998 r. złożenia egzaminu na stanowisko kuratora zawodowego rodzinnego/ oraz że należało zauważyć istotną różnicę w modelu przygotowania zawodowego kuratorów zawodowych funkcjonujących przed wejściem w życie ustawy z 27 lipca 2001 r.;
- naruszenie art. 141 par. 4 zd. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez całkowity brak zawarcia w uzasadnieniu wyroku przedstawionego na rozprawie stanowiska i zarzutów uczestnika, całkowity brak rozprawienia się z argumentacją i zarzutami uczestnika oraz brak wyjaśnienia podstawy prawnej;
- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 34 ust. 1 i 3 ustawy o kuratorach sądowych przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zwrot "kuratora można przenieść" upoważnia do przeniesienia kuratora zawodowego rodzinnego na stanowisko kuratora zawodowego dla dorosłych, niezależnie od przygotowania zawodowego i formalnych kwalifikacji przenoszonego, a także art. 105 ustawy o kuratorach w związku z art. 94 pkt 2 i art. 42 par. 4 Kodeksu pracy, przez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu polegające na przyjęciu, iż regulacja art. 34 ust. 1 ustawy o kuratorach jest materialnoprawną regulacją zupełną i kompletną instytucji przeniesienia kuratora i niezastosowanie art. 105 tej ustawy w związku z art. 94 pkt 2 i art. 42 par. 4 Kp.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, podtrzymano swoją dotychczasową argumentację, dodając iż w stosunku do kuratorów, którzy przechodzili przygotowanie w ramach stażu kuratorskiego pod rządami poprzednich przepisów ustawy o ustroju sądów powszechnych, zakończone egzaminem wyłącznie na stanowisko kuratora zawodowego rodzinnego, elastyczność w przenoszeniu kuratora rodzinnego na kuratora dla dorosłych nie występuje.
Ponadto w przypadku skarżącej, rozumienie przez sąd I instancji instytucji przeniesienia z art. 34 ust. 1 i 3 ustawy o kuratorach, jako zupełnej regulacji, w oderwaniu od zasad prawa pracy, jest niewłaściwe. Poprzez odesłanie zawarte w art. 105 cytowanej ustawy należy sięgnąć do art. 94 pkt 2 oraz odpowiednio do art. 42 par. 4 Kp, z których wynika obowiązek zatrudniania przez pracodawcę zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami.
Potwierdzeniem kwalifikacji jest świadectwo z dnia 30 października 1998 r. o złożeniu przez skarżącą egzaminu na stanowisko kuratora zawodowego rodzinnego i ten dokument, w ocenie skarżących, dokładnie wymienia rodzaj posiadanych formalnie kwalifikacji. Żadna reguła wnioskowania nie pozwala na wywiedzenie, że przygotowanie zawodowe do zawodu kuratora sądowego rodzinnego, stanowi równocześnie przygotowanie do zawodu kuratora dla dorosłych, gdyż różny jest zasób wiedzy i umiejętności w obu przypadkach.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podnosząc iż Wojewódzki Sąd Administracyjny - orzekając w sprawie - nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego.
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym podlega oddaleniu.
Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 134 par. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ bowiem sąd właśnie go zastosował. Zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga sprawę w jej granicach nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd stosownie do swoich kompetencji dokonuje oceny legalności decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. W niniejszej sprawie sąd I instancji dokonał oceny zgodności z prawem kwestionowanej decyzji ustosunkowując się również do kwestii kwalifikacji zawodowych skarżącej, w związku z tym nie można zarzucić, iż naruszony został powołany przepis.
Natomiast zasadny jest zarzut naruszenia art. 141 par. 4 zdanie pierwsze ww. ustawy. Stosownie do tego przepisu uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze i stanowisk pozostałych stron. W niniejszej sprawie dopuszczony został do udziału w charakterze uczestnika postępowania Ogólnopolski Akademicki Związek Zawodowy, którego przedstawiciel brał udział w sprawie sądowej i zajął stanowisko w sprawie. Zgodnie więc z powołanym przepisem powinno to znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wyroku, czego sąd nie uczynnił. Naruszenie to jednak nie miało istotnego wpływu na wynik postępowania i w związku z tym nie może zostać uznane jako usprawiedliwiona podstawa kasacji. Tak jak to wskazano wyżej w niniejszej sprawie Sąd posiada kompetencje do kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem i takiej kontroli dokonał. Fakt, że sąd I instancji nie ustosunkował się szczegółowo do stanowiska Związki Zawodowego nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, bowiem kwestionowana decyzja jest zgodna z prawem. Niezrozumiały jest natomiast zarzut, iż uzasadnienie nie zawiera wyjaśnienia podstawy prawnej. W ostatnim bowiem akapicie uzasadnienia znajduje się stosowne stwierdzenie sądu, iż zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji prawa nie naruszają. Powołany jest również przepis ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowiący podstawę oddalenia skargi.
Nie jest również zasadny zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 34 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych /Dz.U. nr 98 poz. 1071 ze zm./. Z przepisu tego wynika możliwość przeniesienia kuratora m.in. do innego zespołu kuratorskiego. Możliwość ta nie jest w żaden sposób ograniczona w zależności od obowiązków jakie wykonuje kurator - kuratora rodzinnego czy też dla dorosłych. Wbrew temu co się twierdzi w skardze kasacyjnej, kurator zawodowy, niezależnie od pełnionych obowiązków, musi posiadać określone kwalifikacje i są to kwalifikacje taki same dla kuratora pełniącego obowiązki kuratora rodzinnego i kuratora dla dorosłych. Wynika to z powołanej wyżej ustawy, ale również z przepisów obowiązujących w dacie mianowania kuratora, w roku 1998. W tym czasie obowiązywał przepis art. 120 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych, odnoszący się do kuratorów sądowych oraz wydane na podstawie art. 131 par. 1 pkt 1 i 2 ww. ustawy rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 listopada 1986 r. w sprawie kuratorów sądowych /Dz.U. nr 43 poz. 212 ze zm./, które szczegółowo regulowało m.in. kwestie kwalifikacji kuratorów sądowych. Z par. 4 i następnych tego rozporządzenia wynika jednoznacznie, iż kurator zawodowy powinien posiadać określone kwalifikacje i spełniać dodatkowe warunki /m.in. odbyć staż kuratorski, złożyć egzamin kuratorski/ niezależnie od obowiązków jakie będzie pełnił - kuratora dla dorosłych, czy kuratora rodzinnego.
Zarzut więc skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisu art. 34 ust. 1 i 3 ww. ustawy o kuratorach sądowych, jak i przepisów kodeksu pracy a polegający na nieuwzględnieniu przy przeniesieniu do innego zespołu kuratorskiego kwalifikacji skarżącej jest chybiony. Nota bene z aktach osobowych skarżącej wynika, iż w latach 1983-1985 pracowała w Sądzie Rejonowym w W. jako kurator zawodowy dla dorosłych.
Z tych wszystkich względów uznając, iż skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 151 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.