Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 27 lutego 2004 r. w sprawie II SA/Po 3238/01 oddalił skargę (...) Spółdzielni Lokatorsko-Własnościowej w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z 21 lipca 2001 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o podziale nieruchomości.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wspomnianą decyzją utrzymało w mocy swą poprzednią decyzję z 26 kwietnia 2001 r., którą odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta K. z 20 lipca 2000 r. (...), zatwierdzającej podział nieruchomości, położonej w K. przy ul. K. 3, oznaczonej nr działki 10/2 o pow. 0,1286 ha, stanowiącej własność Józefy M. Organ zatwierdzający podział /na dz. o nr 10/3 o pow. 0,0742 ha i 10/4 o pow. 0,544 ha/ stwierdził, że jest on zgodny z planem zagospodarowania przestrzennego miasta K., zatwierdzonym uchwałą Rady Miejskiej K. (...) z 19.10.1991 r., który przedmiotowy teren przeznaczał pod mieszkalnictwo rodzinne o niskiej intensywności zabudowy.
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności wystąpiła Spółdzielnia Mieszkaniowa Lokatorsko-Własnościowa w K., będąca użytkownikiem wieczystym działki sąsiedniej oznaczonej nr 11/1, zarzucając naruszenie art. 93 ust. 3 i 99 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543/, gdyż w wyniku podziału zostały wydzielone działki nie mające dostępu do drogi publicznej, bez ustanowienia dla wydzielonych działek odpowiednich służebności drogowych.
Kolegium uznając, iż Spółdzielnia nie posiada przymiotu strony w tej sprawie wszczęło z urzędu postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta z 20 lipca 2000 r.
Odmawiając stwierdzenia nieważności Kolegium przyjęło, że art. 93 ust. 3 i 99 ustawy o gospodarce nieruchomościami za dostęp do drogi publicznej uważa również wydzielenie drogi wewnętrznej wraz z ustanowieniem na tej drodze odpowiednich służebności dla wydzielonych działek gruntu albo ustanowienie dla tych działek innych służebności drogowych, jeżeli nie ma możliwości wydzielenia drogi wewnętrznej z nieruchomości objętej podziałem.
W skardze na powyższą decyzję Spółdzielnia powtórzyła dotychczasowe zarzuty, a ponadto podniosła zarzut, że z uwagi na zawisłą przed sądem powszechnym sprawę (...) o ustanowienie drogi koniecznej w kwestii podziału, organ administracji winien wstrzymać się do czasu zakończenia tej sprawy.
Oddalając skargę Sąd uznał, że rozstrzygnięcie organu nadzorczego jest prawidłowe.
Stan faktyczny przed podziałem był taki, że wnioskodawczyni Józefa M. była właścicielką działki podlegającej podziałowi o numerze 10/2 KW (...) Sądu Rejonowego w K. Działka ta nie miała dostępu do drogi publicznej. Przylegała natomiast do działki 10/1/KW (...) Sądu Rejonowego w K./, stanowiącej własność Ireneusza i Teresy małż. M. W wyniku podziału działki 10/2 na działkę 10/3 i 10/4 oraz zatwierdzenia - projektu podziału decyzją z 20 lipca 2000 r. (...) Prezydenta Miasta K. faktycznie powstały działki nr: 10/3 o powierzchni 0,0742 ha, 10/4 o powierzchni 0,0544 ha na uzupełnienie działki 10/1.
W punkcie II decyzji zobowiązano stronę w przypadku zbywania działki 10/4 do zapewnienia tej działce dostępu do drogi publicznej przez ustanowienie służebności drogi koniecznej przez działkę 10/3, a w braku możliwości i wykonania przedmiotowego zobowiązania do ustanowienia innej, odpowiedniej służebności drogi koniecznej.
Wobec tego, że działka 10/4 w wyniku darowizny stała się częścią nieruchomości KW (...) stanowiącej własność Ireneusza i Teresy M. i posiadającej dostęp do drogi publicznej /ul. D./ należy uznać, że doszło do wykonania pkt II decyzji zatwierdzającej podział.
Natomiast działka 10/3, podobnie jak uprzednio działka 10/2,w dalszym ciągu nie posiada dostępu do drogi publicznej. Nie świadczy to jednak o naruszeniu przez organ zatwierdzający podział przepisów art. 93 ust. 3 ustawy.
Organ zatwierdzając podział powołał się na zgodność podziału z planem zagospodarowania przestrzennego.
Kolejnym warunkiem jest to, aby w myśl art. 93 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wydzielona działka miała dostęp do drogi publicznej. Nie oznacza to jednak-jak zarzuca skarżąca - że każda nowowydzielona działka, ma "przylegać" do drogi publicznej. Przepis art. 93 ust. 3 stanowi bowiem, że za dostęp do drogi publicznej uważa się również:
- wydzielenie drogi wewnętrznej wraz z ustanowieniem odpowiedniej służebności dla wydzielonych, nowoutworzonych działek,
- ustanowienie innych służebności drogowych dla wydzielonych działek, jeżeli nie ma możliwości wydzielenia drogi wewnętrznej,
- sprzedaż nowoutworzonej działki wraz ze sprzedażą udziału w prawie do działki gruntu stanowiącej drogę wewnętrzną.
Organ zatwierdzający podział nie mógł rozważać pierwszej z wymienionych ewentualności, gdyż działka 10/2 jako całość nie miała dostępu do drogi publicznej, więc bezcelowym było wytyczenie na niej dróg wewnętrznych dla projektowanych działek 10/3 i 10/4.
Ustanowienie służebności drogi koniecznej nie należy do organów administracji publicznej, lecz do sądów powszechnych. Z tej możliwości skorzystała Józefa M. występując na drogę sądową przeciwko skarżącej Spółdzielni, bowiem do nieruchomości skarżącej, na której jest ustanowiona droga wewnętrzna, przylega działka Józefy M. 10/3 - uprzednio nr 10/2. Właścicielka działki nr 10/3 może również żądać ustanowienia drogi koniecznej przez działki 10/1 i 10/4 - nieruchomość KW (...). Jednakże sposób przebiegu drogi koniecznej należeć będzie do sądu powszechnego. Jest jednak niespornym, że możliwość ustanowienia drogi koniecznej istnieje i organ to zbadał.
Za niezasadny uznał Sąd zarzut skarżącej Spółdzielni, że postępowanie w sprawie winno być zawieszone do czasu zakończenia postępowania przed sądem powszechnym o ustanowienie drogi koniecznej. Art. 93 ust. 3 wymaga jedynie potrzebę rozważenia potencjalnego dostępu do drogi publicznej, a nie uzależnia zatwierdzenia podziału od uprzedniego ustanowienia drogi.
Odnosząc się do twierdzenia skarżącej, że decyzja zatwierdzająca podział rażąco narusza prawo, Sąd stwierdził, że jakkolwiek samo postępowanie w sprawie o stwierdzenie nieważności dotknięte było pewnymi uchybieniami, a które to uchybienia nie miały istotnego wpływu na istotę sprawy, to decyzja zatwierdzająca podział nie nosi cech naruszenia prawa, a tym bardziej rażącego, a w sprawie o stwierdzenie nieważności nie może być spór o wykładnię prawa, lecz pozytywne stwierdzenie, że rozstrzygnięcie którego nieważność zostaje stwierdzona wydano wbrew prawnemu zakazowi, bądź nakazowi.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego (...) Spółdzielnia Mieszkaniowa Lokatorsko-Własnościowa, reprezentowana przez radcę prawnego Jana W., zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 93 ust. 3 i art. 99 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543 ze zm./ przez błędną ich wykładnię, sprowadzającą się do stwierdzenia, że podział nieruchomości dokonany decyzją Prezydenta z 20 lipca 2000 r. jest prawidłowy oraz naruszenie art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa przez przyjęcie, że nie nastąpiło rażące naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji podziałowej.
Spółdzielnia domagała się uchylenia wyroku w całości i rozpoznania skargi albo o uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Powtarzając argumentację podniesioną w skardze do Sądu I instancji skarżąca wywodziła, że podział nieruchomości nastąpił w trakcie toczącego się od dwóch lat postępowania o ustanowienie drogi koniecznej, którego uczestnikiem był ten sam organ /Prezydent Miasta/, wydający decyzję o zatwierdzeniu podziału. Dokonany podział i przeniesienie własności jednej działki służyć miały uzyskaniu dojazdu kosztem osób trzecich. Treść decyzji podziałowej jest sprzeczna z art. 93 ust. 3 i art.
- Sąd przyjął zgodność podziału z prawem mimo, że działka nr 10/4 /przeznaczona na uzupełnienie działki 10/1/, a więc uzyskująca dostęp do ul. D., w decyzji miała zastrzeżony dostęp do drogi publicznej przez ustanowienie służebności drogi koniecznej przez działkę nr 10/3, która dostępu do drogi publicznej nie posiadała, ani nie uzyskała go przez podział.
Przepis art. 93 ust. 3 ustawy nie dopuszcza podziału jeżeli projektowane do wydzielenia działki gruntu nie mają dostępu do drogi publicznej. W przypadku braku dostępu do drogi, podział jest uzależniony od zapewnienia wydzielonym działkom takiego dostępu. Weryfikowana decyzja warunków takich nie spełnia. Decyzja ta zmierzała do poparcia i uwiarygodnienia starań Józefy M. o ustanowienie służebności drogi koniecznej przez działkę w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni i w tym celu została wykorzystana w postępowaniu sądowym.
Działanie takie nie może korzystać z ochrony prawnej, a decyzja podlegała stwierdzeniu nieważności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie mogła zostać uwzględniona.
Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę (...) Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko Własnościowej na decyzję, wydaną w postępowaniu nadzorczym, wszczętym z urzędu, odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta z dnia 20 lipca 2000 r., zatwierdzającej podział nieruchomości, stanowiącej działkę Józefy M. Zarówno Samorządowe Kolegium Odwoławcze jak i Sąd Wojewódzki dokonały merytorycznej oceny weryfikowanej w trybie art. 156 i 158 Kpa decyzji zatwierdzającej podział oraz zgodności z prawem rozstrzygnięć wydanych w postępowaniu nadzorczym.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, iż prowadząc postępowanie nadzorcze wszczęte z urzędu, Kolegium traktowało Spółdzielnię jako stronę tego postępowania, legitymowaną m.in. do złożenia wniosku w trybie art. 127 par. 3 Kpa.
Tymczasem w postępowaniu o podział nieruchomości oznaczonej nr 10/2, stanowiącej własność Józefy M., Spółdzielnia Mieszkaniowa Lokatorsko Własnościowa, jako nie legitymująca się tytułem prawnym do dzielonej nieruchomości, nie miała przymiotu strony.
W orzecznictwie sądowym /Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego/ ustalony został pogląd, że stronami postępowania o podział nieruchomości są jedynie właściciel lub użytkownik wieczysty /wyrok SN z 25 listopada 1993 r. III ARN 58/93 - nie publ., wyrok z 25 maja 1995 r. III ARN 16/95 - OSNAPU 1995 nr 21 poz. 258/. Są to zatem podmioty, które dysponują wyraźnym tytułem prawnym do nieruchomości. Sąd w składzie rozpoznającym tę sprawę powyższy pogląd podziela. Tylko zatem te podmioty są legitymowane w myśl art. 28 Kpa do udziału w postępowaniu nadzorczym w odniesieniu do decyzji wydanych na podstawie art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543 ze zm./.
Posiadanie przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym określało także legitymację skarżącego do wniesienia skargi na decyzję na podstawie art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.
Przymiotu strony w tym postępowaniu nie posiada właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości sąsiedniej, gdyż stosunek administracyjny, będący przedmiotem rozstrzygnięcia w decyzji podziałowej nie odnosi się bezpośrednio do jego praw podmiotowych.
Posiadanie przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym określa także legitymację skarżącego do wniesienia skargi na decyzję na podstawie art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.
Skarga wniesiona bowiem przez podmiot nie posiadający interesu prawnego podlegała oddaleniu na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o NSA.
W przedmiotowej sprawie należało zatem uznać, iż skarga kasacyjna Spółdzielni jako nie zawierająca usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu, gdyż wyrok Sądu Wojewódzkiego oddalający skargę odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia.
Z powyższych względów na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.