Postanowienie NSA z 16 lutego 2004 r., OW 30/04

Wydany

16 lutego 2004 r.

Sąd

r. Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 16 lutego 2004 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta R. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego między Prezydentem Miasta R. a Wojewodą Śląskim w przedmiocie wznowienia postępowania

Skład

Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Ryms Sędziowie NSA Edward Janeczko (spr.) Elżbieta Stebnicka
Mariola Błaszczyk protokolant

Sprawa

w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] Nr [...] o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste postanawia wskazać jako organ właściwy do rozpoznania wniosku E. O. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] Nr [...] o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste - Prezydenta Miasta R.

Uzasadnienie

OW 30/04

Uzasadnienie

We wniosku z 8 lipca 2003 r. Prezydent Miasta R. żądał rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego przez wskazanie organu właściwego do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z [...]. Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w R. w przedmiocie oddania nieruchomości w użytkowane wieczyste.

Według twierdzeń zawartych w uzasadnieniu wniosku, wspomnianą wyżej decyzją nieruchomość Skarbu Państwa o powierzchni 837 m 2 oddano w użytkowanie wieczyste K. C. Sporządzono akt notarialny 14 kwietnia 1987 r., na podstawie którego K. C. został w dziale [...] wpisany jako użytkownik wieczysty. Aktem notarialnym z 18 grudnia 1997 r. K. C. zbył prawo wieczystego użytkowania na rzecz "G." sp. z o.o. w W. Na skutek powództwa E. O., wywłaszczonego właściciela części działki oddanej w użytkowanie wieczyste, akt notarialny z [...] został "unieważniony" wyrokiem Sądu Rejonowego w R. z 8 października 2001 r. Wobec nie możności wykreślenia z księgi wieczystej "G." jako wieczystego użytkownika, Wojewoda Śląski wskazał powództwo cywilne jako drogę właściwą dla dochodzenia odszkodowania przez byłego właściciela nieruchomości.

Jednocześnie pełnomocnik byłego właściciela wystąpił 26 lipca 2001 r. z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją z [...] Zarząd Miasta R. decyzją z [...] odmówił wznowienia postępowania.

Tę decyzję uchyliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy "uznano", że zarówno organ wykonawczy Gminy Miasta R., jak i Prezydent R. na prawach powiatu wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej nie są właściwi do dalszego prowadzenia postępowania.

Decyzja z [...] (wadliwie określona jako decyzja z [...] została wydana przez organ administracji państwowej. Nie ma więc podstaw do orzekania o wznowieniu przez organ wykonawczy gminy ani Prezydenta Miasta na prawach powiatu wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, gdyż jego działanie wiąże się z zasobem nieruchomości państwowej (art. 23 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Przedmiotowa nieruchomość jest zaś własnością gminy. Dlatego przesłano wniosek o wznowienie Wojewodzie Śląskiemu, który stwierdził swoją niewłaściwość, gdyż w dziale II księgi wieczystej własność nieruchomości wpisana jest na rzecz Gminy Miasta R. W odpowiedzi na wniosek Wojewoda Śląski stwierdził, że właściwym do rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania jest Prezydent Miasta R. jako organ wykonawczy Gminy R. Powołano m.in. art. 1 pkt II ppkt A lit. a ustawy z 17.05.1990 r. o podziale zadań i kompetencji... (Dz. U. Nr 34, poz. 98), według którego gospodarka gruntami w zakresie mienia komunalnego stanowiąca zadania własne gminy należy do właściwości organów gminy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Poprzedni właściciel nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste kierował różne żądania zarówno do organów administracji jak i do sądu powszechnego. Na tle tych żądań i związanymi z nimi rozstrzygnięciami powstała określona sytuacja co do bytu prawnego użytkowania wieczystego działki gruntu obciążonej tym prawem.

Są to jednak kwestie nie podlegające rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Przedmiotem rozpoznania jest tu jedynie rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją z [...] o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste.

Specyfika tego sporu polega na tym, że wspomniany wniosek o wznowienie postępowania był już rozpatrzony przez Zarząd Miasta R. decyzją odmowną z [...]. Ta decyzja została jednak uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] z przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, a więc Zarządowi Miasta R. W uzasadnieniu tej decyzji nie zajmowano się kwestią właściwości organu.

Wspomniana specyfika nie ma jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego. Uchylenie przez organ drugiej instancji decyzji z przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji nie wyklucza bowiem wszczęcia przez ten organ sporu kompetencyjnego ze wszystkimi tego następstwami wynikającymi z art.22 § 2 kpa i art.15 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, zwanej dalej prawem o postępowaniu). Takich ograniczeń nie zawierają bowiem ani przepisy dotyczące sporów o właściwość, ani przepisy dotyczące sporów kompetencyjnych (art.22 kpa, art.4, 15 § 2 prawa o postępowaniu).

Decyzja z [...] została wydana przez organ administracji, którego nie ma w obecnej strukturze organów administracji publicznej.

Na tle obecnej regulacji zawartej w ustawie z [...] o gospodarce nieruchomościami a także w przepisach kodeksu cywilnego obowiązuje zasada (z niewielkimi wyjątkami), według której oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste następuje w drodze umowy, która nie musi być poprzedzona (inaczej niż w dacie wydawania decyzji z [...] decyzją administracyjną w tym przedmiocie.

Nie istnienie obecnie wspomnianego wyżej organu ani podstawy prawnej wydania decyzji administracyjnej o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste nie wyklucza jednak rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją, która, tak jak decyzja z [...] na tle wówczas obowiązujących przepisów, była wymagana. Pomijając kwestie związane z zależnością pomiędzy istnieniem w obrocie prawnym decyzji o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste a ważnością lub nieważnością zawartej w tym przedmiocie umowy, gdyż to wykracza poza kognicję sądu administracyjnego, należy stwierdzić, że i w takiej sytuacji istnieje potrzeba rozpoznania sporu kompetencyjnego. Jak już bowiem wspomniano, wniosek o wznowienie postępowania również w tej sytuacji, podlega rozpatrzeniu przez właściwy, istniejący obecnie organ administracji publicznej.

Jako taki organ należało wskazać Prezydenta Miasta R. będącego organem wykonawczym Gminy Miasta R. W księdze wieczystej bowiem ta Gmina wpisana jest jako właściciel nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste. Potwierdzają to zaświadczenie Sądu Rejonowego w R. z [...] oraz dane z ewidencji gruntów.

Przystępując do rozważań dotyczących rozstrzyganego sporu kompetencyjnego należy podnieść, że spór ten polega na wskazaniu właściwego organu do rozpoznania sprawy o wznowienie postępowania zakończonego decyzją wydaną przez terenowy organ administracji państwowej, w strukturze administracji państwowej, przed reformą administracji z 1990 r.

Jakkolwiek taka sprawa jest rozpoznawana na podstawie obowiązujących przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, które określają właściwość organów w sprawie o wznowienie postępowania, to powstaje problem, gdy decyzję wydał terenowy organ administracji państwowej, przed wprowadzeniem w 1990 r. reformy administracji publicznej.

Skład orzekający w tej sprawie podziela stanowisko przyjęte w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów NSA z dnia 5 czerwca 2000 r. OPS 7/00, ONSA z 2000 r. z. 4, poz. 139, że nie można z góry przyjmować założenia, gdyż brak jest ku temu podstaw, że sprawy załatwione przed reforma z 1990 r. przez terenowe organy administracji państwowej należą do organów administracji rządowej. Wprowadzona w 1990 r. reforma administracyjna polegała przede wszystkim na tym, że wraz z reaktywowaniem samorządu terytorialnego utworzono administrację rządową i administrację samorządową, znosząc dotychczasowe terenowe organy administracji państwowej. W stosunku do zniesionych organów administracji państwowej nie została przyjęta reguła, że zadania i kompetencje w sprawach należących do terenowych organów administracji państwowej (także w sprawach zakończonych wydaniem decyzji ostatecznej) należą do organów administracji rządowej. Przyjęta została zasada podziału zadań i kompetencji między administrację rządową i samorządową. Z mocy ustaw wprowadzających reformę administracyjną w 1990 r. dokonano podziału zadań, które dotychczas należały do terenowych organów administracji państwowej, pomiędzy administrację rządową i samorządową.

Na skutek tego administracja samorządowa stała się wyłącznie właściwa w sprawach, które zostały określone jako zadania własne gminy, z wszystkimi tego konsekwencjami. Jedna z takich konsekwencji jest to, że jeżeli sprawa, w której orzekał terenowy organ administracji państwowej, została objęta zadaniem własnym gminy, to do załatwiania spraw objętych tym zadaniem właściwe są organy administracji samorządowej.

W uzasadnieniu powołanej uchwały NSA z dnia 5 czerwca 2000 r., w którym wskazano także inne wcześniejsze uchwały NSA dotyczące tej kwestii, wyrażono trafny pogląd, że jeżeli nieruchomość po 1990 r. stała się własnością gminy, to rozstrzygnięcia administracyjne dotyczące tej nieruchomości, co do zasady, należą do zadań własnych gminy, a wobec tego organ jednostki samorządu terytorialnego jest właściwy w tych sprawach także wtedy gdy rozstrzygnięcie administracyjne wydał przed reformą administracyjną (przed dniem 27 maja 1990 r.) właściwy wówczas terenowy organ administracji państwowej.

Jak słusznie podkreślono w odpowiedzi na wniosek Wojewody Śląskiego, według art.1 pkt II ppkt A lit.a ustawy z 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 34,poz. 198 ze zm.) gospodarka gruntami stanowiącymi mienie komunalne należy do właściwości organów gminy. Oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste bez względu na tryb w jakim to następuje, obejmuje również wspomnianą gospodarkę. Wynika to z przepisów rozdziału 3 obejmujących sprzedaż i oddawanie w użytkowanie wieczyste (art.27 i nast.) zamieszczonych w dziale II pt. "Gospodarowanie nieruchomościami stanowiącymi własność Skarbu Państwa oraz własność jednostek samorządu terytorialnego" powoływanej już ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Z przytoczonych względów, należało orzec, jak w sentencji postanowienia.