Uzasadnienie
K. W. (1) wniósł o podwyższenie renty zasądzonej na jego rzecz od (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w S. wyrokiem Sądu Okręgowego w Elblągu z dnia 8 kwietnia 2010 roku w sprawie o sygnaturze akt I C (...), zmienionym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 12 października 2010 roku w sprawie o sygnaturze akt I ACa (...) z kwoty 600 zł do kwoty 2.500 zł miesięcznie z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu i kosztami procesu.
W odpowiedzi na pozew pozwana Spółka wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu.
Sąd Rejonowy w Elblągu wyrokiem z dnia 19 grudnia 2014 roku podwyższył powodowi K. W. (1) rentę zasądzoną wyrokiem Sądu Okręgowego w Elblągu z dnia 8 kwietnia 2010 roku sygnatura akt I C (...) (zmienionym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 12 października 2010 roku w sprawie o sygnaturze akt I ACa (...)) z kwoty 600 zł do kwoty 1.000 zł płatnej miesięcznie począwszy od uprawomocnienia się orzeczenia, do dziesiątego dnia każdego miesiąca z odsetkami ustawowymi na wypadek opóźnienia w płatności. W pozostałym zakresie powództwo oddalono. Postanowiono o nieobciążaniu powoda kosztami sądowymi od oddalanej części powództwa i kosztami zastępstwa procesowego pozwanego, wynagrodzeniu pełnomocnika powoda ustanowionego z urzędu, kosztach sądowych i oddaleniu wniosku o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności.
Sąd Rejonowy ustalił, że (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w S. odpowiada za szkodę wyrządzoną K. W. (1), będącą następstwem zdarzenia z dnia 11 maja 2007 roku, do którego doszło w E., polegającego na tym, że kierujący samochodem marki H., który przewoził większą niż dozwolona liczbę pasażerów (w tym powoda), wyjeżdżając z ulicy (...) w lewo w ulicę (...) nie zachował należytej ostrożności i nie udzielił pierwszeństwa przejazdu nadjeżdżającemu z lewej strony ulicą (...) oznakowanemu samochodowi policyjnemu marki V. doprowadzając do zderzenia obu pojazdów. Sprawcą wypadku był J. G.. Umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zawarto z (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w S..
Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2010 roku, wydanym w sprawie o sygnaturze akt I C (...) z powództwa K. W. (1) przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w S., Sąd Okręgowy w Elblągu zasądził na rzecz powoda m.in. rentę w wysokości 1.000 zł miesięcznie poczynając od dnia 1 czerwca 2009 roku, płatną w terminie do dziesiątego dnia każdego kolejnego miesiąca oraz ustalił, że pozwany będzie ponosił wobec powoda odpowiedzialność za dalsze skutki wypadku z dnia 11 maja 2007 roku jakie mogą ujawnić się w przyszłości. Wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 12 października 2010 roku (sygnatura akt I ACa (...)) zmieniono wyrok Sądu Okręgowego w Elblągu w ten sposób, że obniżono wysokość renty do kwoty 600 zł. K. W. (1) wykazywał znacznie nasilone objawy nerwicy depresyjno-lękowej będącej efektem stresu pourazowego, do którego doszło na skutek zdarzenia z dnia 11 maja 2007 roku. W szczególności dolegliwości depresyjne polegały na obniżonym nastroju, czynnościowych zaburzeniach funkcji poznawczych, w tym obniżeniu koncentracji uwagi, zwolnieniu toku myślenia oraz podwyższeniu poziomu lęku.
Dolegliwościom tym towarzyszą zaburzenia snu, łaknienia oraz utrzymujące się napięcie emocjonalne związane z poczuciem wstydu, utratą atrakcyjności interpersonalnej oraz sprawności fizycznej. Głównym elementem psychopatologicznym występującym u powoda jest lęk uwarunkowany pozostałościami zaburzeń somatycznych w postaci parcia na kał, biegunki, trudności w zachowaniu czystości, częstych infekcji układu pokarmowego. Objawy depresyjno-lękowe nasilają się w przypadku nasilenia objawów somatycznych. Ostra reakcja na stres u powoda była znacznie przedłużona i przeszła w stan nerwicy depresyjno-lękowej o podłożu organicznym, mającym przyczynę w wieloletnim działaniu stresu, pobudzającym komórki nerwowe i prowadzącym w rezultacie do uszkodzeń mózgu. Powód wymaga leczenia psychiatrycznego w postaci farmakoterapii i wsparcia psychoterapeutycznego. W okresie od 2010 roku do chwili wyrokowania nie doszło do pogorszenia ogólnego stanu zdrowia powoda w zakresie innym niż zdrowie psychiczne.
K. W. (1) był zatrudniony na stanowisku montera opon na podstawie umowy o pracę w Hurtowni (...) w E. należącej do rodziców powoda. W związku z tym korzystać mógł z przerw w pracy w szczególności na załatwianie potrzeb fizjologicznych (stolce biegunkowe) będące następstwem zespołu krótkiej pętli jelitowej, co przejawia się zaburzeniem wchłaniania substancji pokarmowych. Powód w związku ze stopniem umiarkowanej niepełnosprawności pracuje w niepełnym wymiarze czasu pracy, później przychodzi do pracy w zależności aktualnego stanu zdrowia, często przebywa na zwolnieniach lekarskich. W przyszłości nie będzie mógł wykonywać innej pracy niż ta, którą wykonuje u rodziców. Do 2011 roku powód przebywał na urlopie dziekańskim w związku ze stanem zdrowia; po jego upływie nie podjął ponownie nauki w Szkole Wyższej im. B. J. w E..
Powód uzasadniał podwyższenia renty z powodu wzrostu kosztów utrzymania oraz leczenia w związku z inflacją, a także okolicznością iż obecnie można już stwierdzić, że jego stan zdrowia nie ulegnie poprawie i nie będzie w stanie podjąć innej pracy niż u rodziców oraz wyprowadzić się od nich i rozpocząć samodzielne życie, tym bardziej, że z powodu problemów z koncentracją przerwał studia.
Odnotował Sąd Rejonowy, że powodowi przysługuje renta z tytułu zwiększonych potrzeb, zasądzona w oparciu o przepis zawarty w treści art. 444 § 2 k.c. Zmiana jej wysokości możliwa jest na podstawie art. 907 § 2 k.c., w razie zmiany stosunków. Powództwo o zmianę wysokości renty zostało przez ustawodawcę przewidziane jako środek mający na celu dostosowanie praw i obowiązków do sytuacji powstałej na skutek zmiany stosunków majątkowych lub osobistych osoby uprawnionej lub zobowiązanej. Zmiana stosunków w rozumieniu cytowanego przepisu musi wystąpić po wydaniu wyroku ustalającego prawo do renty. Za zmianę stosunków należy uznać między innymi istotny spadek siły nabywczej pieniądza. Pomimo tego, że jak wynika z danych Głównego Urzędu Statystycznego, stopień inflacji w latach 2010-2014 znajdował się na relatywnie niskim poziomie, to bezspornym jest, że ceny towarów i usług wzrosły od daty orzekania przez Sąd Okręgowy w Elblągu w sprawie I C 181/09, tym samym wzrosły też koszty leczenia powoda, szczególnie biorąc pod uwagę fakt, że według zaleceń lekarzy musi stosować właściwą dietę, wymagającą droższych produktów żywnościowych. Uznał Sąd Rejonowy, że potrzeby powoda związane z jego stanem zdrowia uległy zwiększeniu od daty orzekania w przedmiocie przyznania powodowi renty.
Omówiono dalej, że dopuszczalności żądania renty, jeżeli uszczerbek jeszcze nie powstał. Przepis art. 444 § 2 i 3 k.c. wskazuje, że przy oznaczeniu renty odszkodowawczej z tytułu utraty zdolności do pracy zarobkowej albo zwiększenia potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość, często nie jest możliwe ograniczenie ustaleń do stanu z chwili wyrokowania. Przesłanki określone w art. 444 § 2 k.c. sąd musi uwzględnić także wówczas, gdy na podstawie art. 907 § 2 k.c. strona żąda zmiany wysokości renty, w związku ze zmianą stosunków. Ponadto badając przesłanki do zmiany wysokości renty na podstawie art. 907 § 2 k.c. sąd nie bierze pod uwagę jedynie zmiany w zakresie przesłanki z art. 444 § 2 k.c., na podstawie której orzeczono o rencie. W art. 444§2 k.c. zawarto, prócz zwiększenia potrzeb powoda, utratę całkowicie lub częściowo zdolności do pracy zarobkowej, a także zmniejszenie widoków na przyszłość, jako rozłączne przesłanki roszczenia o rentę.
Odwołując się do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1987 roku, podjętej w sprawie III CZP 63/87 (OSNC 1989/4/60) oraz jej uzasadnienia wskazano, że do roszczeń poszkodowanego dochodzonych na tej podstawie, że po ustaleniu prawomocnym wyrokiem renty z powodu zwiększenia się potrzeb powstały dalsze skutki w postaci utraty zdolności do pracy ma zastosowanie art. 907 § 2 k.c. Szkoda wynikająca z czynu niedozwolonego stanowi pewną całość, jednakże szkoda może ulegać w bliższej lub dalszej przyszłości zmianom. Z punktu widzenia art. 907 § k.c. obojętną jest rzeczą czy zasądzona renta stanowi odszkodowanie za zwiększenie się potrzeb poszkodowanego czy jest wynikiem zmniejszenia się widoków powodzenia na przyszłość. Zmiana w zakresie każdej z tych hipotez uzasadnia żądanie podwyższenia zasądzonej już renty. Z momentem zwiększenia się szkody, dłużnika obciąża obowiązek jej pełnego wyrównania.
Przy orzekaniu o podwyższeniu powodowi renty wziął Sąd Rejonowy pod uwagę, że dopiero w 2011 roku K. W. (1) wykreślono z listy (...) Szkoły Wyższej im. (...), a brak wyższego wykształcenia w oczywisty sposób ograniczył jego widoki na przyszłość w zakresie podjęcia innej pracy, niż wykonywana obecnie. Można przypuszczać, iż gdyby nie wypadek K. W. (1) pracowałby w zakładzie pracy jego rodziców, tak jak starszy brat, jednakże z powodu skutków zdarzenia z dnia 11 maja 2007 roku został on w tym zakresie pozbawiony wyboru. Rokowania w zakresie poprawy stanu zdrowia powoda, a co za tym idzie osiągnięcie samodzielności w zakresie wyboru i podjęcia zatrudnienia poza zakładem pracy rodziców, uległy pogorszeniu. Zmniejszenie widoków na przyszłość wiąże się również ze skutkami obrażeń doznanych w wypadku zarówno w sferze fizycznej jak i psychicznej. Ograniczona jest zdolność powoda do usamodzielnienia się i założenia rodziny, co powoduje, iż jest on pozbawiony wsparcia innych osób niż jego rodzice.
Przesłanką uzasadniającą podwyższenie renty była również istniejąca w poprzednim procesie pozytywna prognoza co do chociażby częściowej poprawy stanu zdrowia powoda, która obecnie nie istnieje. Braku pozytywnej prognozy co do poprawy stanu zdrowia można obecnie stwierdzić z większą pewnością, niż w poprzednim procesie. Ponadto na skutek długotrwałego stresu, który przeszedł w stan nerwicy depresyjno-lękowej, doszło do uszkodzeń mózgu, co również zmniejsza widoki na przyszłość w związku z utrudnieniem w nabyciu zdolności do przystosowania się do nowych warunków funkcjonowania.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Rejonowy podwyższył K. W. (1) rentę zasądzoną wyrokiem Sądu Okręgowego w Elblągu z dnia 8 kwietnia 2010 roku sygn. akt I C (...), zmienionym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 12 października 2010 roku sygn. akt I ACa (...) z kwoty 600 zł do kwoty 1000 zł przy zachowaniu dotychczasowych warunków płatności. Podwyższenie renty nastąpi miało od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, bowiem waloryzacji świadczenia, a także aktualizacji jego wysokości w oparciu o stan zdrowia powoda oraz zmniejszenia się jego widoków na przyszłość, dokonano na dzień orzekania w tym przedmiocie.
W pozostałym zakresie powództwo oddalono uznając, że powód nie udowodni, że na skutek wypadku został pozbawiony możności uczenia się w szkole oficerskiej i koszty leczenia zwiększyły się ponad kwotę uzasadnioną zmianą siły nabywczej pieniądza.
O kosztach procesu orzeczono w oparciu o art. 102 k.p.c. i odstąpiono od obciążania nimi powoda od oddalonej części powództwa.
Na podstawie art. 113 ustawy z 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. z art. 98, 99 i 100 k.p.c. nakazano ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Elblągu od pozwanego kwotę 1.754,24 zł tytułem części opłaty od pozwu i wydatków pokrytych tymczasowo z funduszy Skarbu Państwa. Na wskazaną kwotę składało się 40 % sumy uiszczonych wynagrodzeń za sporządzenie opinii przez biegłych (338,24 zł), część opłaty od pozwu (456 zł) oraz 40 % wynagrodzenia adwokata ustanowionego z urzędu (960 zł).
Apelację od tego wyroku złożyło (...) Spółka Akcyjna w S. zaskarżając wyrok w części uwzględniającej powództwo (pkt I) oraz w części rozstrzygającej o kosztach procesu i sądowych (pkt III i pkt V). Zarzucił skarżący naruszenie prawa materialnego - art. 907 § 2 k.c. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że zmiana ogólnej wysokości cen stanowi zmianę stosunku uzasadniającą podwyższenie renty zasądzonej na rzecz powoda wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 12 października 2010 roku. Dojść miało także do istotnego naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 316 § 1 k.p.c. przez nieuwzględnienie całokształtu materiału dowodowego przy ustalaniu czy doszło do zmiany stosunków uzasadniających podwyższenie renty, art. 233 § 1 k.p.c. przez dowolną ocenę materiału dowodowego, w tym polegającą na ustaleniu, że powód często przebywa na zwolnieniach lekarskich oraz że w przyszłości nie będzie mógł wykonywać innej pracy niż ta, którą wykonuje w zakładzie rodziców i art. 328 § 2 k.p.c. przez niewyjaśnienie w pisemnym uzasadnieniu wyroku jakie okoliczności miał na uwadze Sąd pierwszej instancji podwyższając rentę o 400 zł. Błąd ustaleniach faktycznych polegać miał na przyjęciu, że powód pracuje w niepełnym wymiarze czasu pracy, często przebywa na zwolnieniach lekarskich, dopiero po 2010 roku powód zachorował na nerwicę depresyjną, na skutek wypadku z 2007 roku ma zmniejszone widoki powodzenia na przyszłość oraz pominięciu, że w skład renty zasądzonej na rzecz powoda wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w wysokości 600 zł miesięcznie wchodzą koszty leczenia, zakupu leków i diety, a powód już przed wypadkiem miał orzeczony stopień niepełnosprawności i miał problemy z wątrobą.
Wnosił skarżący o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt I i oddalenie powództwa w całości, a w konsekwencji zmianę rozstrzygnięcia o kosztach procesu i kosztach sądowych oraz obciążanie nimi powoda w całości. Skarżący wniósł także o zasądzenie od powoda kosztów postępowania apelacyjnego. Jako ewentualny zgłosił wniosek o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Na wypadek nieuwzględnienia apelacji skierowanej przeciwko orzeczeniu co do istoty sprawy wniesiono o zmianę orzeczenia o kosztach procesu i sądowych oraz rozstrzygnięcie w tym przedmiocie zgodnie z zasadą ich stosunkowego rozdzielenia.
W uzasadnieniu przypominano, że Sąd Apelacyjny w Gdańsku ustalił rentę powoda na kwotę 600 zł miesięcznie przyjmując, że powód nie udowodnił aby ponosił wyższe koszty leczenia. W związku z tym skarżący wskazał, że koszty leczenia powstałe na skutek wypadku na poziomie 400 - 700 zł wynikają z opinii biegłego sądowego w zakresie chorób wewnętrznych sporządzonej na potrzeby poprzedniego postępowania. Renta zasądzona na rzecz powoda była zatem rentą z tytułu zwiększonych potrzeb. Tymczasem według Sądu pierwszej instancji zmiana stosunków uzasadniająca podwyższenie renty polegać miała na zmianie wysokości cen oraz zmniejszeniu widoków powodzenia na przyszłość z powodu braku możliwości podjęcia lepiej płatnej pracy m.in. z powodu zachorowania powoda na nerwicę depresyjną.
Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił dlaczego okoliczności te przemawiają za podwyższeniem renty o 40 %. Jakkolwiek notoryjny jest fakt wzrostu cen towarów i usług od 2010 roku to jednak zaledwie o kilka procent co z pewnością nie jest wystarczające do podwyższenia renty. Sąd pierwszej instancji dokonał waloryzacji wysokości renty w znacznie wyższym zakresie niż wynika z poziomu inflacji, bezpodstawnie przyjmując, że powód wydaje na leki i dietę kwotę wyższą niż w 2010 roku, a ponadto gdyby nie wypadek to obecnie zarabiałby więcej. Żadna z tych okoliczności nie została przez powoda udowodniona. W szczególności powód nie przedłożył żadnego rachunku potwierdzającego ponoszone przez niego wydatki na leki czy dietę. Z przeprowadzonej w sprawie opinii biegłego wynika, że od 2010 roku nie doszło do pogorszenia stanu zdrowia powoda, a w jego przypadku bardziej wskazane jest praca handlowca niż praca montera i w chwili wyrokowania pracował on już jako sprzedawca, a więc zgodnie z wykształceniem i z uwzględnieniem stanu zdrowia.
Powód nie przedłożył żadnych dowodów, że gdyby nie wypadek zarabiałby więcej. Nie udowodnił również, że często przebywał na zwolnieniach lekarskich. Jedynie biegła z zakresu psychiatrii stwierdziła, że obecnie powód cierpi na zaburzenia w postaci nerwicy lękowo-depresyjnej. Rozpoznanie takie ta sama biegła postawiła już w toku poprzedniego postępowania. Powód nie udowodnił aby w związku z nerwicą ponosił obecnie wyższe koszty leczenia niż do 2010 roku. Krytycznie oceniono zeznania świadka K. W. (2) przekonując, że w świetle pozostałych dowodów niewiarygodne są jej zapewnienia o wysokości kosztów ponoszonych na leczenie. Zdaniem skarżącego nie zmniejszyły się widoki powoda powodzenia na przyszłość. Jakkolwiek pracuje on zakładzie swoich rodziców to w tym samym miejscu i na tych samych zasadach pracuje jego brat. Obecnie zajmuje stanowisko sprzedawcy, bardziej dla niego wskazane. Nie udowodnił aby w związku z dolegliwościami, na które cierpi otrzymywał niższe wynagrodzenie lub nie miał możliwości podjęcia lepiej płatnej pracy.
Powód był zresztą osobą niepełnosprawną już przed wypadkiem. Nie wykazał aby czynił starania o uzyskanie lepiej płatnej pracy. Zarzucano, że Sąd pierwszej instancji podwyższył rentę pomimo braku wskazań, a nadto nie wyjaśnił na jakiej podstawie przyjął kwotę 400 zł. Zdaniem skarżącego, jeżeli doszło do zmiany stosunków to takiej, która uzasadniała obniżenie renty, a nawet jej uchylenie. Wywodzono wreszcie, że rozstrzygnięcie o kosztach procesu i sądowych jest nieprawidłowe. Wadliwie ustalono zakres w jakim powód ostał się ze swoimi żądaniami. Chciał podwyższenia renty o 1.900 zł, a powództwo uwzględniono do 400 zł, zatem w 21 %. W takiej też proporcji dokonać należało stosunkowego rozdzielenia kosztów. Zdaniem skarżącego nie było także podstaw do stosowania względem powoda art. 102 k.p.c. Powództwo uwzględniono bowiem w części, a art. 100 k.p.c. pozwala na obciążenie kosztami jednej strony, ale tylko wówczas gdy powództwo zostało oddalone w nieznacznej części.
Przeprowadzono obrachunek wedle, którego Sąd winien był zasądzić na rzecz pozwanego kwotę 1.909,43 zł tytułem części poniesionych kosztów zastępstwa procesowego. Jak chodzi zaś o koszty sądowe pozwany mógł być nimi obciążony do kwoty 920,98 zł.
K. W. (1) wniósł o oddalenie apelacji pozwanej Spółki i zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu.
Sąd Okręgowy w Elblągu ustalił i zważył, co następuje
Apelacja (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w S. skierowana przeciwko orzeczeniu o podwyższeniu renty okazała się bezzasadna. Zmiana zaskarżonego wyroku dotyczy jedynie kwestii pobocznej – wysokości kosztów sądowych obciążających pozwaną Spółkę i wynika z wadliwego określenia przez Sąd pierwszej instancji zakresu w jakim pozwana uległa ze swoim żądaniem oddalenia powództwa w całości. Zagadnienie to przybliżone zostanie w dalszej kolejności.
Wstępnie wskazać należy okoliczności pomiędzy stronami niesporne. Jasne jest zatem, że do samej zasady odpowiedzialności pozwanej Spółki nie trzeba już wracać bowiem ta została przyznana, a przede wszystkim sądy obu instancji rozstrzygające w niniejszej sprawie oraz strony związane są prawomocnymi orzeczeniami Sądu Okręgowego w Elblągu z dnia 8 kwietnia 2010 roku w sprawie o sygnaturze akt I C (...) i wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 12 października 2010 roku w sprawie o sygnaturze akt I ACa (...), którymi zasądzono ostatecznie na rzecz K. W. (1), obok innych świadczeń obciążających Spółkę (...), także rentę w kwocie 600 zł miesięcznie od dnia 1 czerwca 2009 roku. Według art. 365 § 1 k.p.c. prawomocne orzeczenie wiąże strony i sądy. W szczególności za oczywiste uznać należy, że biernie legitymowaną w procesie z roszczenia o podwyższenie renty jest pozwana i nie ma uzasadnienia ograniczanie jej odpowiedzialności, ponieważ zarzut przyczynienia się powoda do szkody nie został uwzględniony w uprzednio toczącym się postępowaniu.
Osobnego dowodu nie wymaga też podstawa faktyczna i prawna przyznanej wówczas renty. Świadczenie to zasądzono na podstawie art. 444 § 2 k.c. – z tytułu zwiększonych potrzeb poszkodowanego. Ich rozmiar, usprawiedliwiony według stanu na październik 2010 roku, wyznaczył Sąd Apelacyjny. Zasądzona powodowi renta w kwocie 600 zł wynikać miała z ponoszonych kosztów leczenia, leków i specyfików służących zachowania diety (nutridrinków). Renta wynikała z ustawy, a jej wysokość ustalono w orzeczeniu sądowym. Podwyższenie renty znajdowało zatem oparcie w art. 907 § 2 k.c. Warunkiem jego zastosowania była zmiana stosunków powstała po październiku 2010 roku.
W związku z tym ujawniają się pierwsze z zagadnień spornych. Wbrew zapatrywaniom prawnym apelanta zmiana wysokości renty zasądzonej na podstawie art. 444 § 2 k.c. możliwa jest w razie ujawnienia się zmiany stosunków polegającej na utracie lub ograniczeniu zdolności do pracy zarobkowej, zwiększeniu się potrzeb uprawnionego lub zmniejszeniu widoków powodzenia na przyszłość, niezależnie od tego, która z tych podstaw stanowiła przesłankę ustalenia prawa do renty. Poszkodowany ma prawo do renty, roszczenie to ma jednolity charakter, a wystąpienie jednej lub więcej z wymienionych przesłanek wpływa tylko na jej wysokość. Dotyczyć to może w szczególności osób, które z powodu wieku nie mogły przy ustalaniu prawa do renty dochodzić kompensacji utraconej zdolności do pracy zarobkowej lub zniweczonych widoków na przyszłość. Oznacza to, że powód dochodzić mógł podwyższenia renty wynikającej z ograniczenia zdolności do pracy zarobkowej lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość, choć z przyczyn tych renty w 2010 roku nie zasądzano.
Trzeba dalej wskazać, że zmiana stosunków wynikać może również ze spadku siły nabywczej pieniądza. Zakładając, że podstawą roszczenia uprawnionego jest wówczas nadal art. 907 § 2 k.c. uwzględnić należy, że według art. 358¹§ 1 k.c. spełnienie świadczenia następuje przez zapłatę sumy nominalnej, ponieważ fluktuacja wartości nabywczej pieniądza jest zjawiskiem naturalnym i w zasadzie nie powinna wpływać na treść zobowiązania. Stąd także na tle stosowania art. 907 § 2 k.c. przyjmować trzeba, że prawnie doniosłe są tylko istotne zmiany siły nabywczej pieniądza.
K. W. (1) żądał podwyższenia renty do kwoty 2.500 zł z powodu zwiększenia się jego potrzeb wywołanych „ permanentnymi podwyżkami ” i pogorszeniem stanu zdrowia; częściową utratą zdolności do pracy zarobkowej, co wyrażać się miało zatrudnieniem w zakładzie rodziców na stanowisku dla osoby niepełnosprawnej – montera opon, a obecnie sprzedawcy; zmniejszeniem widoków powodzenia na przyszłość wynikającym z pogarszającego się stanu zdrowia, wymuszonej w związku z tym rezygnacji ze studiów wyższych oraz zamieszkiwaniem i zatrudnieniem u rodziców.
Zwiększenie potrzeb nie mogło wynikać z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza, ponieważ wbrew ustaleniom Sądu pierwszej instancji, zmiana o takim charakterze nie wystąpiła. Przypomnieć należy, że ocenie podlega okres od października 2010 roku do maja 2015 roku, czyli daty orzekania przez Sąd odwoławczy. Sąd Rejonowy podwyższył bowiem rentę od daty uprawomocnienia się orzeczenia w tym przedmiocie, co wobec oddalenia powództwa w pozostałym zakresie i wniesienia apelacji tylko przez pozwaną Spółkę oznacza brak procesowych możliwości zmiany wysokości renty od daty wcześniejszej. Powoduje także konieczność objęcia badaniem całego wymienionego okresu, prowadząc do wniosku, że około dziesięcioprocentowy sumaryczny spadek siły nabywczej pieniądza nie ma charakteru zmiany istotnej. Informacje o wskaźniku cen towarów i usług to uznane źródło wiedzy o skali inflacji, a nadto powszechnie dostępne, bowiem publikowane przez Główny Urząd Statystyczny. Wskaźnik ten wyniósł w tym czasie nie więcej niż 4,3 % w skali roku, a w 2014 roku nie zmienił się. W pierwszym kwartale 2015 roku spadł o 0,5 % (deflacja).
Zwiększenia potrzeb z innych przyczyn powód nie wykazał. Licznie dołączone do pozwu kopie dokumentów pochodzących sprzed 12 października 2010 roku nie mogły uzasadniać zmiany stosunków powstałej po tej dacie. Pozostałe nie dokumentują wydatków. Nie wykazano też pogorszenia stanu zdrowia. Nie udowodniono aby uszkodzenia więzadeł stawów kolanowych stanowiły odległe w czasie następstwa uszkodzeń ciała doznanych w wyniku wypadku z dnia 11 maja 2007 roku. Powstały wówczas uraz wielonarządowy objął kości miednicy, jamę brzuszną i klatkę piersiową. Opinie biegłych nie wskazują na nowe dolegliwości somatyczne lub psychiczne.
Nie ma uzasadnienia dla podwyższenia renty z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej ponieważ nie przedstawił K. W. (1) okoliczności pozwalających na określenie jej wysokości. Renta ta ma charakter wyrównawczy bowiem odpowiada różnicy między hipotetycznymi dochodami, które osiągałby powód, gdyby nie doszło do wypadku, a dochodami, które uzyskuje. Nie przeprowadzono dowodu dochodów hipotetycznych, czyniąc wyrównanie niemożliwym.
Uszkodzenie ciała doprowadzić może także do pogorszenia ogólnych warunków życia poszkodowanego skutkując szkodą obejmującą utratę innych korzyści majątkowych jakie mógłby osiągnąć pozostając w pełni sprawnym. Brak możliwości dalszego kształcenia i podjęcia pracy zgodnej z uzyskanym w ten sposób wykształceniem i możliwościami nieskrępowanymi chorobą, a następnie usamodzielnienia się, to w przypadku pokrzywdzonych małoletnich lub jeszcze niezarobkujących (jak K. W. (1)) powód pogorszenia widoków powodzenia na przyszłość.
Widząc w tej przesłance uzasadnienie dla podwyższenia renty Sąd odwoławczy przyjmuje za własne ustalenia faktyczne poczynione w pierwszej instancji, z tą jedynie zmianą, że powód zmienił stanowisko pracy i w zakładzie rodziców wykonuje obecnie obowiązki sprzedawcy. Jak chodzi zaś o skutki wypadku dla zdrowia K. W. (1), to stwierdzone już w 2010 roku objawy somatyczne i psychiczne uległy utrwaleniu, a nadzieje na ich ustąpienie w zasadzie nie istnieją.
Pogorszenie sytuacji życiowej, a dokładnie zmniejszenie widoków powodzenia na przyszłość, wiązać należy z rezygnacją z kontynuowania studiów wyższych (patrz zaświadczenie uczelni karta 171). K. W. (1) studia rozpoczął jeszcze przed wypadkiem, a więc nie mamy do czynienia tylko ze spekulacją co do podjęcia nauki na uczelni wyższej, a z realnie podjętymi działaniami. Nauki kontynuować nie mógł z uwagi na drastyczne skutki wypadku drogowego. Po okresie leczenia oraz rehabilitacji podjął taką próbę, ale bezskutecznie, aby ostatecznie w 2011 roku, po długotrwałym urlopie dziekańskim udzielonym ze względów zdrowotnych, nie kontynuować już nauki na uczelni wyższej. Przyczyn upatrywać należy w skutkach wypadku z 2007 roku. Twierdzenia powoda w tym zakresie są wiarygodne w kontekście opinii biegłej z zakresu psychiatrii, która rozpoznała u powoda zespół zaburzeń depresyjno – lękowych o przedłużonym czasie trwania, co wpływa niekorzystnie na wszystkie aspekty życia (tak w wyjaśnieniach biegłej karta 310v, patrz także opinie pisemne: podstawowa i uzupełniająca).
Odnotowano, że nerwica depresyjna jako skutek wypadku, występowała u powoda już w toku poprzedniej sprawy. Obecnie uwzględnić należało permanentne utrzymywanie się tego zaburzenia („ przedłużony czas trwania ”) i brak widoków na jego ustąpienie, a ściśle bezpośredni związek pomiędzy dolegliwościami somatycznymi, a nerwicą reaktywną (biegła j.w.). Tymczasem dolegliwości związane z zespołem złego wchłaniania nie ustąpią (opinia biegłego z zakresu chorób wewnętrznych). Pamiętać zatem należało, że w chwili wypadku powód był pełnoletni, ale jeszcze nie podjął pracy zarobkowej, a więc szkoda wyrażająca się nieziszczonymi szansami powodzenia na przyszłość, wynikającymi z utraty możliwości zdobycia wyższego wykształcenia, musi być uwzględniana. Zmiana okoliczności polega więc na tym, że wystąpiła inna niż dotychczasowe zwiększenie potrzeb, przesłanka dla zasądzenia renty.
Ostatecznie zrezygnował powód ze studiów wyższych, a okoliczności wymusiły na nim podjęcie zatrudnienia w zakładzie rodziców. Dolegliwości, na które cierpi wpływają zasadniczo na niemożność uzyskania innego zatrudnienia, takiego które odpowiadałoby jego aspiracjom. W konsekwencji znacznie ograniczone są możliwości pełnego usamodzielnienia się powoda i utrwalona konieczność korzystania z wsparcia rodziców. W przypadku zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość ścisłe obliczenie rozmiaru szkody, adekwatne w przypadku zwiększonych potrzeb (np. suma z faktur za leki i usługi medyczne), czy utraty zdolności do pracy zarobkowej (spodziewane zarobki – uzyskiwane świadczenia z ubezpieczenia społecznego) zazwyczaj nie jest możliwe. Gdyby nie wypadek mógłby powód liczyć na uzyskanie odpowiednich kwalifikacji i sukcesy w życiu zawodowym. Nie ma podstaw aby zakładać, jako realną, możliwość ukończenia szkoły oficerskiej, a to z powodu wcześniejszego niż wypadek orzeczenia o niepełnosprawności wynikającej ze schorzeń samoistnych.
Na taki zamiar (służby wojskowej) nie wskazywał jednak dokonany przez powoda wybór uczelni i kierunku studiów. Zakładać jednak można, że po ukończeniu wybranego kierunku jego możliwości na rynku pracy nie ograniczałyby się do zatrudnienia na stanowisku montera opon lub sprzedawcy, za wynagrodzeniem odpowiadającym minimalnemu (w 2014 roku 1.680 zł). Stosowanie prostego odniesienia do średniego przeciętnego wynagrodzenie w gospodarce narodowej (w 2014 roku niespełna 3.800 zł) mogło być zawodne, ale przecież 400 zł to radykalnie niżej niż różnica pomiędzy średnim wynagrodzeniem, a minimalnym, a więc przynajmniej w takim rozmiarze wyraża się uszczerbek w majątku powoda wywołany zmniejszeniem jego widoków powodzenia na przyszłość.
W tym stanie rzeczy apelację pozwanej Spółki, skierowaną przeciwko orzeczeniu o podwyższeniu renty, oddalono na podstawie art. 385 k.p.c.
Zmieniono orzeczenie o kosztach sądowych przez nadanie temu postanowieniu treści adekwatnej do zakresu w jakim pozwana Spółka uległa ze swoim żądaniem oddalenia powództwa w całości. Z kwoty o jaką podwyższona miała być renta (1.900 zł) zasądzono 400 zł, a zatem 21 %. Na wyłożone przez Skarb Państwa koszty składało się wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu zastępującego powoda (2.952 zł – z VAT), nieuiszczona opłata (1.140 zł), wydatki na wynagrodzenie biegłych (łącznie 845,61 zł), a więc w sumie 4.937,61 zł. Według art. 113 ust. 1 u.k.s.c. o nieuiszczonych kosztach sądowych orzeka się przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy orzekaniu o kosztach procesu. Oznacza to powinność odpowiedniego stosowania zasady z art. 100 k.p.c. – stosunkowego rozdzielenia kosztów, adekwatnie do stopnia w jakim strony uległy ze swoimi żądaniami. Z wymienionej sumy kosztów sądowych obciąża skarżącą kwota 1.036,90 zł (21 %).
Orzeczenie o kosztach procesu (punkt III zaskarżonego wyroku) oparte było na normie art. 102 k.p.c. uzasadniającej, ze względów słuszności, nieobciążanie przegrywającego kosztami procesu. Poza argumentami przytoczonymi w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wzięto pod uwagę, że powództwo wytaczała osoba ciężko dotknięta skutkami wypadku drogowego, do którego nie przyczyniła się.
O sprostowaniu zaskarżonego wyroku orzeczono na mocy art. 350 § 3 k.p.c. dostrzegając oczywistą niedokładność polegającą na pominięciu siedziby pozwanego.
O kosztach procesu za drugą instancję orzeczono na podstawie art. 98 §§ 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. i art. 122 k.p.c. oraz przy zastosowaniu §§ 2 ust. 3, 6 pkt 3 i 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych / … / (tekst jednolity z 2013 roku Dziennik Ustaw pozycja 490). W zakresie wyznaczającym granice orzeczenia o kosztach procesu (objętym wartością przedmiotu zaskarżenia) skarżąca uległa w całości, co uzasadniało zasądzenie na rzecz powoda kosztów obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika ustanowionego dla niego z urzędu.