Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 20 listopada 2014r Sad Rejonowy w Kielcach oddalił powództwo Z. B. przeciwko Skarbowi Państwa Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział K. o zapłatę kwoty 17913,34 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 30 stycznia 2009r do dnia zapłaty. Nadto wyrokiem tym orzeczono o kosztach procesu i o kosztach sądowych.
Sąd Rejonowy ustalił, że powód Z. B. od dnia 1 stycznia 2001r do dnia 28 lutego 2002r był zatrudniony na podstawie umowy o pracę w (...) Spółdzielni Mieszkaniowej na pełen etat. Pracodawca opłacał wszystkie składki na ubezpieczenie społeczne. Jednocześnie powód prowadził własną działalność gospodarczą tj. kancelarię prawnicza. W okresie od dnia 1 stycznia 2001r do dnia 28 lutego 2002r powód z tytułu działalności gospodarczej nie opłacał żadnych składek ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Decyzją z dnia 22 marca 2010r pozwany wymierzył powodowi składki na ubezpieczenie zdrowotne własne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej i ustalił podstawę wymiaru tych składek. Wyrokiem z dnia 5 października 2010r Sąd Okręgowy w Kielcach oddalił odwołanie powoda od tej decyzji pozwanego. Wyrok ten jest prawomocny. Decyzją z dnia 27 kwietnia 2011r pozwany stwierdził, że powód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym tj. emerytalnym, rentowym i wypadkowym w okresie od dnia 1 stycznia 2001r do dnia 28 lutego 2002r.
W tym okresie powód podlegał bowiem obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę. Jednakże z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej powód podlegał obowiązkowej składce zdrowotnej. Podstawa wymiaru oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne ustalone zostały decyzją z dnia 22 marca 2010r. Odwołanie powoda od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 5 października 2010r w sprawie VU 593) 10. Pozwany w związku z nieopłaceniem przez powoda w okresie od 1 stycznia 2001r do 28 lutego 2002r składek zarówno na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników, jak i na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dokonał zajęcia tych należności z przysługującego powodowi świadczenia emerytalno –rentowego. Na poczet nieuiszczonych składek na ubezpieczenie zdrowotne pozwany wyegzekwował kwotę dochodzoną pozwem.
Sad Rejonowy podniósł, że decyzja pozwanego z dnia 22 marca 2010r. wymierzająca powodowi składki na ubezpieczenie zdrowotne własne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej i ustalająca podstawę wymiaru tych składek jest ostateczna i prawomocna. Odwołanie bowiem powoda zostało oddalone wyrokiem Sadu Okręgowego w Kielcach z dnia 5 października 2010r w sprawie V 593) 10. Tylko gdyby powód zdołał skutecznie podważyć zasadność obciążenia go składkami zdrowotnymi z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, można by mówić o bezzasadnej egzekucji, a w konsekwencji o obowiązku zwrotu dochodzonej pozwem kwoty. Zdaniem Sądu Rejonowego pozwany zasadnie obciążył powoda z tytułu składek z ubezpieczenia zdrowotnego za własną działalność gospodarczą w oparciu o przepisy ustawy z dnia 6 lutego 1997r o powszechnym ubezpieczeniu społecznym (Dz. Z 1997r, Nr 28, poz. 153 z późn zm.).
Apelację od tego wyroku wywiódł powód zaskarżając go w całości i zarzucając:
- - naruszenie ustawy z dnia 6 lutego 1997r o powszechnym ubezpieczeniu społecznym poprzez błędną interpretację,
- - naruszenie art. 217, art. 227 i 232 kpc polegające na pominięciu wyjaśnienia i ustalenia istotnej dla sprawy okoliczności, czyli nie przeprowadzenie prawidłowego postępowania dowodowego i nie rozważenie w sposób bezstronny i wszechstronny (art. 233 & 1 kpc).
Skarżący podnosząc te zarzuty domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i zasądzenia dochodzonej kwoty.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje
Zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu, a postępowanie w sprawie od dnia 15 lipca 2014rnależało znieść i sprawę przekazano do ponownego rozpoznania, albowiem doszło do nieważności postępowania, którą sąd odwoławczy w granicach zaskarżenia bierze z urzędu pod uwagę (art. 378 & 1 kpc).
W procesie cywilnym, co jest oczywiste, roszczenia mogą być dochodzone przez podmiot mający zdolność sądową przeciwko podmiotowi wyposażonemu w taki sam przymiot procesowy.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwowa jednostką organizacyjna i posiada osobowość prawną, a jego siedziba jest W. (art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 13 pażdziernika 1998 o systemie ubezpieczeń społecznych – Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). W skład Zakładu wchodzą m.in. terenowe jednostki organizacyjne (art., 67 ust. 2 ustawy), którymi są oddziały i podlegające im inspektoraty. Odziały te, jako jednostki organizacyjne osoby prawnej, nie są wyposażone w zdolność sądową.
Oznacza to, że powodem w sprawie może być tylko Zakład Ubezpieczeń Społecznych w W., a nie jego oddział.
Jedynie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zdolność sądową i procesową mają, zgodnie z art. 460 & 1 kpc, organy rentowe przez które rozumie się, między innymi, jednostki organizacyjne Zakładu określone w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, właściwe do wydawania decyzji w sprawach świadczeń (art. 476 & 4 pkt 1 kpc). Jednostkami tymi są terenowe jednostki organizacyjne Zakładu stanowiące jego oddziały (por. wyrok Sadu Najwyższego z dnia 13 września 2011r, I UK 78) 11).
Powód w pozwie, jako stronę pozwaną, oznaczył Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K.. Pozew skierował do Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Po przekazaniu sprawy do Wydziału Cywilnego powód nie został wezwany do uzupełnienia braków w zakresie zdolności sądowej poprzez właściwe oznaczenie strony pozwanej w trybie przepisu art. 199 & 2 kpc.
Brak zdolności sądowej może być bowiem usunięty poprzez pozwanie osoby prawnej w miejsce jej jednostki organizacyjnej. Nie doprowadzi to przeto do zmiany tożsamości strony, gdyż skoro taka jednostka funkcjonuje w strukturach osoby prawnej, to jej byt jest pochodną istnienia tej osoby, a zatem nie dojdzie zmiany „strony „, która miałaby walor przekształcenia podmiotowego, czyli takiego, które skutkowałoby wstąpieniem do sprawy podmiotu całkowicie niezależnego i odrębnego od podmiotu, który pierwotnie został wskazany jako strona (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1985r, I CZ 89) 84,OSNC 1986) 1-2) 16, postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 21 czerwca 2006r, I Acz 134) 05, OSA 2006) 10) 37).
Jednocześnie wskazać należy, ze w zaskarżonym wyroku wadliwie oznaczono stronę pozwana jako Skarb Państwa. Przed reformą systemu ubezpieczeń społecznych tj. przed 1 stycznia 1999r obowiązywała ustawa z dna 25 stycznia 1986r o organizacji finansowaniu ubezpieczeń społecznych (jedn. Tekst Dz. U. z 1989r Nr 25, poz. 137 ze zm.) i Zakład Ubezpieczeń Społecznych był państwową jednostką organizacyjną bez osobowości prawnej w rozumieniu art. 67 & 2 kpc i wówczas prawidłowe było oznaczanie tej strony jako Skarbu Państwa.
W tym okolicznościach zaskarżony wobec nieważności postępowania zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu, a postępowanie w sprawie należało znieść od dnia 15 lipca 2014r i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu na podstawie art. 386 & 2 kpc, a przy dalszym prowadzeniu postepowania Sąd ten wezwie powoda do uzupełnienia braków w zakresie zdolności sądowej pozwanego poprzez właściwe oznaczenie strony pozwanej w trybie art. 199 & 2 kpc, a to w celu przeprowadzenia ważnego procesu.