Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 14 listopada 2013 r Sąd Rejonowy w (...) zasądził od pozwanego (...) SA z siedzibą w Ł. na rzecz powódki S. W. kwotę 6.000 zl z ustawowymi odsetkami od dnia 26 kwietnia 2012 r, w pozostałym zakresie powództwo oddalił i obciążył pozwanego kosztami procesu.
W uzasadnieniu wyroku ustalił między innymi co następuje:
W dniu 27 grudnia 2011 r doszło do wypadku drogowego, w którym poszkodowana została powódka. Sprawcą wypadku był kierujący ciągnikiem URSUS 914 M. C., który w zakresie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów m echanicznych był ubezpieczony u pozwanego.
Na drugi dzień po kolizji powódka udała się do lekarza rodzinnego, gdzie rozpoznano u niej skręcenie kręgosłupa w odcinku szyjnym i lędźwiowym. Lekarz rodzinny skierował ją do poradni chirurgicznej. Do chirurga powódka zgłosiła się 28.12.2011 r. Lekarz zalecił jej przyjmowanie tabletki Zaldiar 2 razy dziennie. Z innych wizyt lekarskich powódka nie korzystała. W lutym i marcu 2012 r korzystała z fizykoterapii i terapii manualnej kręgosłupa.
W styczniu 2012 r powódka podjęła leczenie psychologiczne.
Przebyty uraz nie spowodował u powódki powstania ortopedycznego ani neurologicznego uszczerbku na zdrowiu.
U powódki nastąpiły natomiast zaburzenia adaptacyjne będące następstwem urazów i wypadku, w którym nie doszło do trwałych uszkodzeń OUN. Przebyty wypadek spowodował 5% uszczerbku na zdrowiu psychicznym powódki. Zakres doznanych obrażeń podczas wypadku utrudnia powódce funkcjonowanie w życiu codziennym, gdyż silny lęk i niepokój, które pojawiły się w wyniku wypadku utrudniają jej poruszanie się samochodem. U powódki wystąpiło obniżenie nastroju oraz zaburzenia snu i koszmary nocne.
Powódka odczuwała po wypadku dolegliwości bólowe, ale nie powodowały one konieczności opieki innych osób.
W postępowaniu likwidacyjnym pozwany wypłacił powódce kwotę 1.000 zł tytułem zadośćuczynienia, kwotę 1.280 zł tytułem zwrotu kosztów leczenia, kosztów opieki i kosztów dojazdów. Decyzją z dnia 25.04.2012 r pozwany przyznał powódce dodatkowo kwotę 4.000 zł tytułem zadośćuczynienia.
W ocenie Sądu Rejonowego roszczenie powódki znajduje podstawę prawną w art. 34 ustawy z dnia 22.05.2003 r o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U z 2003 r Nr 142 poz. 1152) oraz art.444 i 445 kc.
Zdaniem Sądu Rejonowego kwota zadośćuczynienia należna powódce winna być określona na poziomie 12.500 zł. Powódka doznała bowiem trwałego uszczerbku na zdrowiu w wysokości 5%.
Powódka wnosiła o zasądzenie na jej rzecz kwoty 6.000 zł tytułem zadośćuczynienia. Biorąc pod uwagę wypłaconą przez pozwanego z tytułu zadośćuczynienia kwotę 5.000 zł Sąd Rejonowy zasądził na rzecz powódki dochodzoną przez nią kwotę w całości.
Sąd Rejonowy nie uwzględnił natomiast roszczenia powódki z tytułu zwrotu kosztów opieki osób trzecich. W tym zakresie przyjął iż powódka nie udowodniła, ze takie koszty poniosła a jej zeznania w tej części są sprzeczne z opinią biegłego lekarza ortopedy M. G..
Dlatego w tej części powództwo jako bezzasadne Sąd Rejonowy oddalił.
Jako podstawę orzeczenia o odsetkach Sąd Rejonowy powołał art. 481 § 1 i 2 i art. 817 § 1 kc a o kosztach orzekł na podstawie art. 100 kpc i art. 113 ust 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Apelację od powyższego wyroku w zakresie pkt 1 zasądzającego od pozwanego na rzecz powódki kwotę 6.000 zł oraz pkt III i IV orzekającego o kosztach złożył pozwany.
W apelacji zarzucił sprzeczność istotnych ustaleń sądu ze zgromadzonym materiałem dowodowym przez przyjęcie, że powódka doznała trwałego uszczerbku na zdrowiu w wysokości 5 %, podczas gdy z opinii biegłego psychiatry jednoznacznie wynika, że występujące u powódki zaburzenia adaptacyjne i utrwalone nerwice będące następstwem wypadku, stanowią 5 % długotrwałego uszczerbku na zdrowiu.
Nadto zarzucił obrazę przepisów postępowania tj. art. 233 1 kpc, która mogła mieć wpływ na treść wyroku przez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, skutkiem czego Sąd dokonał ustaleń faktycznych w sprawie w wyżej wymienionym zakresie nieprawidłowo.
Wskazując na powyższe wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt I, III i IV przez zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kwoty 1.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 14.11.2013 r oraz o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów procesu ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Kole do ponownego rozpoznania.
Pełnomocnik powódki wniósł o oddalenie apelacji i o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje
Apelacja pozwanego częściowo zasługiwała na uwzględnienie. Zasadny w szczególności jest zarzut sprzeczności istotnych ustaleń sądu ze zgromadzonym materiałem dowodowym.
Sąd Rejonowy bezzasadnie bowiem ustalił, że na skutek obrażeń doznanych przez powódkę w wypadku doznała ona trwałego uszczerbku na zdrowiu w wysokości 5%. Tymczasem z opinii biegłego sądowego lekarza psychiatry J. O. wynika, że utrwalone nerwice związane z urazem czaszkowo – mózgowym ocenił na 5% długotrwałego (a nie jak ustalił Sąd Rejonowy trwałego) uszczerbku na zdrowiu. Nadto z opinii tej wynika, że w przypadku powódki istnieją szanse na całkowity powrót do zdrowia w okresie 2 lat od daty badania pod warunkiem podjęcia przez nią intensywnej psychoterapii.
Trwałość uszczerbku na zdrowiu od długotrwałości uszczerbku różni się zatem okresem trwania uszczerbku. W przypadku stwierdzenia trwałego uszczerbku mamy do czynienia z naruszeniem sprawności organizmu na stałe. Uszczerbek ten będzie zatem trwał do końca życia. Natomiast określenie „ długotrwały uszczerbek ” oznacza, że po upływie określonego czasu następstwa urazu doznanego na skutek wypadku ustępują całkowicie.
Takie też są wnioski wypływające z opinii biegłego lekarza psychiatry. Pod warunkiem podjęcia przez powódkę psychoterapii, która pomoże jej wrócić do pełnej równowagi psychicznej, następstwa urazu doznanego na skutek wypadku ustąpią całkowicie.
Błędne i sprzeczne z opinią biegłego psychiatry ustalenia sądu I instancji, że powódka doznała trwałego a nie długotrwałego uszczerbku na zdrowiu uzasadniały zarzut naruszenia art. 233 § 1 kpc, miały bowiem wpływ na wysokość zasądzonego na rzecz powódki zadośćuczynienia. Stwierdzenie wystąpienia trwałego uszczerbku na zdrowiu istotnie różni się od stwierdzenia długotrwałego uszczerbku. Trwały uszczerbek na zdrowiu uzasadnia bowiem przyznanie wyższego zadośćuczynienia.
Nadto należy zauważyć, iż sąd I instancji ustalając wysokość należnego powódce zadośćuczynienia miał na uwadze wyłącznie procentowy uszczerbek stwierdzony na zdrowiu powódki. Tymczasem z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego (wyrok SN z 16.04.2002 r VCKN 1010/00 z 11.10.2002 r ICKN 1065/00, z 22.06.2005 r IIICK 392/04) oraz poglądów doktryny wynika, że określenie wysokości zadośćuczynienia powinno być dokonane z uwzględnieniem wszystkich zachodzących okoliczności. Zarówno okoliczności wpływające na wysokość zadośćuczynienia jak i kryteria ich oceny muszą być rozważone indywidualnie w związku z konkretną osobą poszkodowanego.
Sąd Najwyższy wielokrotnie w swoich orzeczeniach zwracał uwagę, że nie można akceptować stosowania w przypadku ustalania zadośćuczynienia, jakiegokolwiek taryfikatora według procentowego uszczerbku na zdrowiu, że zdrowie ludzkie jest dobrem o szczególnej wartości i dlatego nietrafne byłoby posługiwanie się przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia jedynie określonymi jednostkami przeliczeniowymi.
W rozpoznawanej sprawie następstwem wypadku jest długotrwały uszczerbek na zdrowiu powódki w postaci zaburzenia adaptacyjnego w którym nie doszło do trwałych uszkodzeń OUN: utrwalone nerwice związane z urazem czaszkowo – mózgowym. W wyniku wypadku u powódki pojawił się silny lęk i niepokój utrudniający jej poruszanie się samochodem, obniżenie nastroju, zaburzenia snu i koszmary senne (opinia lekarza psychiatry k.97). Z zeznań powódki (k.32-32v) wynika,że początkowo leczyła się u psychologa, który stwierdził lęk przed jazdą i była u psychiatry.
Z dokumentacji przytoczonej w opinii biegłego lekarza psychiatry (k.96), wynika, że powódka skorzystała z jednej wizyty diagnostycznej u specjalisty psychiatry oraz z czterech sesji z psychologiem w ramach indywidualnej psychoterapii. W trakcie tej terapii objawy lęku przed jazdą samochodem stopniowo ustępowały.
Po czterech wizytach u psychologa powódka zaprzestała leczenia. Powódka przezwycięża lęk przed jazdą, gdyż w związku z nauką jeździła do szkoły w P. i Ł..
Mając powyższe na uwadze należało uznać, że przyznane powódce zadośćuczynienie, uwzględniające już wypłacone przez pozwanego sumy, w kwocie 6.000 zł jest rażąco wygórowane.
W ocenie sądu odwoławczego uwzględniając, że powódka doznała 5% długotrwałego uszczerbku na zdrowiu oraz opisane wyżej okoliczności, odpowiednią sumę zadośćuczynienia jest kwota 8.000 zł. W apelacji pozwany podał, że tytułem zadośćuczynienia wypłacił powódce kwotę 4.620 zł a nie jak ustalił Sąd Rejonowy kwotę 5.000 zł (k.123). Należało zatem na rzecz powódki zasądzić dalszą kwotę 3.380 zł (8.000 – 4.620).
Z tych względów i na podstawie art. 386 § 1 kpc zmieniono zaskarżony wyrok w punkcie I i zasądzono na rzecz powódki od pozwanego kwotę 3.380 zł w miejsce kwoty 6.000 zł. Konsekwencją zmiany wyroku w pkt I była zmiana orzeczenia o kosztach zawarta w pkt III i IV zaskarżonego wyroku. Ponieważ powództwo zostało uwzględnione w 56%, kosztami procesu obciążono strony po połowie na podstawie art. 100 kpc.
W pozostałym zakresie apelację jako bezzasadną na podstawie art. 385 kpc należało oddalić.
Zadośćuczynienie z art. 445 kc ma przede wszystkim charakter kompensacyjny i tym samym jego wysokość musi przedstawiać ekonomicznie adekwatną wartość. Zważywszy, że skutki przebytego urazu na zdrowiu psychicznym powódki będą utrzymywać się przy intensywnej psychoterapii przez okres 2 lat od badania przez biegłego lekarza psychiatrę, proponowana przez skarżącego kwota, nie jest adekwatna do rozmiaru krzywdy doznanej przez powódkę.
O kosztach w instancji apelacyjnej orzeczono na podstawie art. 100 w zw z art. 108 § 1 kpc stosunkowo je rozdzielając zważywszy, że apelacja pozwanego została uwzględniona w około 2/3 części.
Jolanta Tembłowska Jolanta Mroczek Iwona Przyłębska-Grzybowska