Uzasadnienie
Decyzją z 22 sierpnia 2016r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L., na podstawie art. 84 ust. 6 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2016.963) zobowiązał pracodawcę Przedsiębiorstwo (...) S.A. w L. do zwrotu nienależnie wypłaconych świadczeń B. M. za okres od 1 września 1992r. do 31 lipca 2016r. w kwocie 2 538, 08 zł oraz odsetek za okres od 1 stycznia 1999r. do 22 sierpnia 2016r.
W uzasadnieniu tej decyzji organ rentowy wskazał, iż świadczenie zostało wypłacone w zawyżonej wysokości na podstawie świadectwa pracy wystawionego w dniu 8 września 1992r. przez (...) S.A Zakład (...) w L., dostarczonego dniu 16 września 1992r. w celu przeliczenia i podjęcia wypłaty świadczenia. Na podstawie tego dokumentu podjęto wypłatę emerytury od 1 września 1992r. Przy czym uwzględniono do stażu pracy okres wykazany w świadectwie pracy tj. od 1 czerwca 1967r. do 5 września 1992r. Zaś w świadectwie tym nie ujęto informacji, iż w okresie od 10 listopada 1980r. do 12 października 1982r., w dniu 3 stycznia 1983r. powrócił do pracy, a od 13 października 1982r. do 2 stycznia 1983r. nie pracował. Wobec czego błędnie ustalono staż pracy wnioskodawcy, a w konsekwencji zawyżono mu wysokość wypłacanej emerytury.
W odwołaniu od tej decyzji Przedsiębiorstwo (...) S.A. w L. wniosło o zmianę decyzji poprzez ustalenie, iż nie ma obowiązku zwrotu nienależnie wypłaconych świadczeń za wykraczający poza granicę określone w art. 84 ust.1 i 3 w zw. z ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tj. od 1 września 1992r. do 31 lipca 2016r. oraz odsetek za okres poprzedzający wydanie decyzji tj. od 1 stycznia 1999r. do 22 sierpnia 2016r. oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przewidzianych.
W uzasadnieniu odwołujący przyznał, iż w świadectwach pracy z 8 lipca 1992r. i 8 września 1992r. błędnie wpisano datę rozwiązania umowy o pracę z B. M., co skutkowało zawyżeniem wysokości wypłacanego mu świadczenia. Jednak uznał, iż organ rentowy bezzasadnie żąda zwrotu nienależnie wypłaconych świadczeń za okres ponad 20 lat oraz odsetek za okres poprzedzający wydanie decyzji o zwrocie nadpłaconych świadczeń. Powołał się przy tym na uchwałę Sądu Najwyższego z 16 maja 2012r. w sprawie III UZP 1/12, wyrok tego sądu z 16 grudnia 2008r. I UK 154/08, z 3 lutego 2010r. I UK 210/09 orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie III AUa 855/14, Sądu Apelacyjnego w Białymstoku III AUa 1625/13, Sądu Apelacyjnego w Łodzi III AUa 297/13, AUa 153/15.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie argumentując tak jak w skarżonej decyzji. Wskazał ponadto, iż ograniczenie czasowe możliwości domaga się zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia do 3 lat dotyczy jedynie świadczeniobiorców. Powołał się przy tym na wyroki Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 4 czerwca 2014r. III AUa 293/14, z 24 stycznia 2013r. III AUa 1125/12.
Sąd ustalił:
B. M. od 1 września 1992r. pobierał emeryturę, przy ustalaniu której uwzględniono staż pracy na podstawie świadectwa pracy sporządzonego przez (...) SA Zakład (...) w L. z 8 września 1992r. (k.18 akt em.) 16 września 1992r. Na podstawie tego dokumentu uwzględniono ubezpieczonemu okres zatrudnienia od 1 czerwca 1967r. do 5 września 1992r.
W dniu 31 maja 2016r. B. M. złożył wniosek o ponowne ustalenie wysokości świadczenia (k.187, 202 akt em.), którego wynikało, iż od 10 listopada 1980r. do 12 października 1982r. pracował na kontrakcie zagranicznym w NRD. Po czym od 13 października 1982r. do 2 stycznia 1983r. korzystał z urlopu pokontraktowego. Zaś do pracy powrócił 3 stycznia 1983r. Realizują wniosek z 31 maja 2016r. organ rentowy, na podstawie nowego świadectwa pracy ubezpieczonego ustalił, iż w okresie od 13 października 1982r. do 2 stycznia 1983r. przebywał na urlopie pokontraktowym. Okres ten nie był wykazany w świadectwie pracy z 8 września 1992r. – co spowodowało błędne ustalenie stażu B. M. – tj. 29 lat, 3 miesiące i 5 dni. Zaś prawidłowy staż to 29 lat i 15 dni.
W konsekwencji po weryfikacji stażu pracy wnioskodawcy, a następnie wysokości jego emerytury - organ rentowy ustalił, iż wypłacono wnioskodawcy emeryturę w zawyżonej wysokości w okresie od 1 września 1992r. do 31 lipca 2016r. Łącznie kwota zawyżonego świadczenia za ten okres to 2 538, 08 zł.
Na tej podstawie, skarżoną decyzją z 22 sierpnia 2016r. (k.215 akt em.) organ rentowy zobowiązał Przedsiębiorstwo (...) S. A. w L. do zwrotu tej kwoty (2 538,08 zł) oraz odsetek za okres od 1 stycznia 1999r. do 22 sierpnia 2016r. w kwocie 3 328, 24 zł. Łącznie domagał się zwrotu kwoty 5 866, 32 zł (bezsporne)
Sąd zważył:
Odwołanie jest uzasadnione.
Stan faktyczny sprawy był niesporny.
Spór sprowadzał się do ustalenia zasad i zakresu odpowiedzialności pracodawcy za nienależnie pobrane świadczenie przez B. M. Kwestie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia reguluje art. 84 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2016.963).
Przede wszystkim należy wskazać (wbrew stanowisku organu rentowego), iż świadczenia z ubezpieczeń społecznych nie są świadczeniami cywilnoprawnymi, a zatem nie maja do nich zastosowania przepisy kodeksu cywilnego. Wskazać należy, iż art. 1 kodeksu postępowania cywilnego kwalifikuje sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych do spraw cywilnych, jednakże unormowanie to przesadza jedynie o stosowaniu w czasie sporów wynikających na tle tych roszczeń, przepisów zawartych w kodeksie postępowania cywilnego, a więc reguluje zasady i tryb postępowania przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych. Nie ma natomiast znaczenia dla oceny charakteru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Wprawdzie przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odsyłają w niektórych przypadkach do przepisów prawa cywilnego, jednak dotyczy to jedynie sytuacji, gdy przepisy ustawy wyraźnie na to wskazują.
Natomiast z termin dochodzenia roszczeń (w tym odsetek) z tytułu pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego, zasady odpowiedzialności świadczeniobiorców i płatników składek z tytułu nienależnie wypłaconych świadczeń zostały wyraźnie i zupełnie uregulowane m.in. w art. 84 ust. 1, 3 i 6 ww. ustawy systemowej. Zaś sformułowanie zawarte w art. 84 ust. 1 ustawy systemowej odsyłające do przepisów kodeksu cywilnego odnosi się jedynie do zasad zapłaty i wysokości odsetek, a nie zasad zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.
Zgodnie z treścią art. 84 ust. 1 osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu, wraz z odsetkami, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego. W myśl ust. 2 za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się:
- 1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
- 2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia.
Z kolei zgodnie z ust. 3 nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych za okres dłuższy niż ostatnie 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ wypłacający świadczenia o zajściu okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty, a mimo to świadczenia były nadal wypłacane, a w pozostałych przypadkach - za okres dłuższy niż ostatnie 3 lata.
Jeżeli pobranie nienależnych świadczeń zostało spowodowane przekazaniem przez płatnika składek lub inny podmiot nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość, obowiązek zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami, o których mowa w ust. 1, obciąża odpowiednio płatnika składek lub inny podmiot - ust. 6.
Jest niesporne, że płatnik przekazał organowi rentowemu w świadectwie pracy z 8 lipca 1992r. nieprawdziwe dane, które miały wpływ na wysokość świadczeń wypłaconych B. M.. Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 stycznia 2015 r. przesłanką odpowiedzialności płatnika na podstawie art. 84 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest wina płatnika w niewykonaniu lub nienależytym wykonaniu przekazania organowi rentowemu wymaganych informacji, polegająca na niedochowaniu należytej staranności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2015 r., I UK 206/14, (...).
Należy jednak mieć na uwadze, że art. 84 ust. 3 ogranicza obowiązek zwrotu nienależnie wypłaconego/pobranego świadczenia za okres nie dłuższy niż ostatnie 3 lata. Chodzi w tym wypadku o ostatnie trzy lata pobierania/wypłacania świadczenia, a nie trzy lata wstecz od dnia wydania decyzji. W uchwale z dnia 16 maja 2012 r. Sąd Najwyższy wskazał, że ZUS ma prawo żądać zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za 3 ostatnie lata, począwszy od dnia otrzymania ostatniej wypłaty. Żądanie to nie ulega przedawnieniu. (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2012 r., II PZ 1/12, (...).
Ograniczenie żądania zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych za okres nie dłuższy niż ostatnie 3 lata ma zastosowanie nie tylko do osoby, która nienależnie pobrała świadczenie, ale także do płatnika składek. Takie też stanowisko zajął Sąd Najwyższy w cytowanym wyżej wyroku z dnia 28 stycznia 2015 r. wskazując w uzasadnieniu, że "w art. 84 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (identycznie zresztą jak i w art. 138 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) ustanowiona została zasada, że nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń za okres dłuższy niż ostatnie 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ rentowy o zajściu okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, a mimo to świadczenia były jej nadal wypłacane, w pozostałych zaś wypadkach - za okres dłuższy niż ostatnie 3 lata.
Oznacza to ograniczenie we wskazany sposób kwoty zwrotu nienależnie pobranego świadczenia zarówno w stosunku do świadczeniobiorcy, jak i płatnika składek". Tożsame stanowisko zajął m.in. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 25 lutego 2015 r., III AUA 855/14 i Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 12 listopada 2013 r., III AUA 1625/13, Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z 28 października 2015r. III AUa 153/15, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 21 sierpnia 2015r. III AUa 1266/14
Powyższa wykładnia art. 84 ust. 3 ustawy systemowej oznacza, że organ rentowy bezpodstawnie zobowiązał płatnika składek do zwrotu nienależnie wypłaconego świadczeń za okres wykraczający poza te granice tj. za okres 1 września 1992r. do 31 lipca 2013r.
Podobnie nieuzasadnione jest żądanie organu rentowego zapłaty przez płatnika odsetek za okres od 1 stycznia 1999r. do 22 sierpnia 2016r.
Zwrot nienależnie pobranych świadczeń następuje wraz z odsetkami, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego (art. 84 ust. 1 ustawy systemowej). Przy czym w prawie cywilnym możliwe jest dochodzenia odsetek w razie opóźnienia się dłużnika ze spełnieniem świadczenia (art. 481 § 1 kc). Tak zasada w odniesieniu do obowiązku zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia w stosunku do płatnika składek nie może zostać zastosowana w sposób jaki dokonał tego organ rentowy. Określenie terminu, od kiedy płatnik opóźnia się ze zwrotem nienależnie wypłaconego świadczenia powinno nastąpić na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych (m.in. wyrok SN z 3 lutego 2010r. I UK 210/09, wyrok SN z 16 grudnia 2008r. I UK 154/08). Żądanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia następuje przez doręczenie płatnikowi/świadczeniobiorcy decyzji. Z tą chwilą następuje też wymagalność roszczenia o odsetki (art.359 § 2 kc), gdyż od tej chwili dłużnik pozostaje w opóźnieniu ze spełnieniem świadczenia głównego.
Stąd ewentualne odsetki w niniejszej sprawie mogłyby przysługiwać od dnia następnego po dniu doręczenia decyzji (doręczono ją w dniu 23 sierpnia 2016r.) tj. od 24 sierpnia 2016r.
Z tych względów na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 kodeksu postępowania cywilnego są zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i orzekł jak w pkt I wyroku.
Orzeczenie o kosztach uzasadnione jest treścią art. 98 § 1 i 3 kpc w zw. z § 2 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2015.1804).
SSO Regina Stępień