UZASADNIENIE
(wyroku z dnia 28 listopada 2022 roku)
Powód (...) Bank S.A. z siedzib¹ w W. domaga³ siê od pozwanego J. W. zap³aty kwoty 67.261,77 z³ wraz z odsetkami umownymi w wysokoœci odsetek maksymalnych za opóŸnienie od dnia 28 paŸdziernika 2019 roku do dnia zap³aty od kwoty 46.487,60 z³, a tak¿e zas¹dzenia zwrotu kosztów s¹dowych oraz zastêpstwa procesowego.
P. powództwa stanowi³a umowa kredytu gotówkowego nr (...) z dnia 23 sierpnia 2016 roku. Na dochodzon¹ kwotê sk³ada³y siê:
1) 46.487,60 z³ tytu³em niesp³aconej nale¿noœci g³ównej, 2) 1.715,65 z³ tytu³em odsetek umownych naliczonych do dnia rozwi¹zania umowy, tj. do dnia 16 stycznia 2017 roku, 3) 18.123,60 z³ tytu³em odsetek umownych za opóŸnienie w wysokoœci odsetek maksymalnych za opóŸnienie od kwoty 46.487,60 z³ naliczonych do dnia 27 paŸdziernika 2019 roku, 4) 934,92 z³ tytu³em op³at i kosztów.
P. ¿sze nale¿noœci nie zosta³y uregulowane w terminach okreœlonych w umowie. Po wype³nieniu obowi¹zków informacyjnych wynikaj¹cych z art. 75c Prawa bankowego , powód wypowiedzia³ umowê ze skutkiem na dzieñ 16 stycznia 2017 roku.
(pozew w (...) – k. 4-6)
Pozwany w sprzeciwu od nakazu zap³aty wniós³ o oddalenie powództwa w ca³oœci i zas¹dzenie na jego rzecz kosztów procesu wed³ug norm przepisanych.
(...) , ¿e o kredycie dowiedzia³ siê z pozwu powoda. (...) , aby kiedykolwiek zaci¹ga³ kredyt lub by³ osobiœcie we wskazanej siedzibie banku. W czasie podpisania umowy kredytowej (...) osoba bezdomn¹ i uzale¿nion¹ od alkoholu. W zwi¹zku z tym najczêœciej przebywa³ w noclegowni. Dwukrotnie zg³asza³ utratê dowodu osobistego. Nawet jeœli podpisa³ umowê, to nie by³ w stanie œwiadomie z³o¿yæ oœwiadczenia woli o jej zawarciu, jako ¿e wówczas znajdowa³ siê w ci¹gu alkoholowym, typowym dla przewlek³ej choroby alkoholowej. J. ¿eli pozwany samodzielnie pojawi³ siê w banku celem podpisania umowy, czemu zaprzeczy³, nie by³ on œwiadomy swoich dzia³añ, którymi musia³a kierowaæ osoba trzecia. Z pewnoœci¹ pozostawa³ w stanie wyraŸnie wskazuj¹cym na spo¿ywanie alkoholu. (...) , aby kiedykolwiek pobra³ i wykorzysta³ pieni¹dze objête kwot¹ kredytu. J. œnie odwo³a³ swoje oœwiadczenie woli dotycz¹ce zawarcia umowy kredytowej, jako z³o¿one w stanie wy³¹czaj¹cym œwiadome wyra¿enie i podjêcie decyzji.
(sprzeciw – k. 109-110) (...) stan faktyczny:
Dnia 5 lipca 2016 roku pozwany J. W. w U. Miasta G. zg³osi³ utratê dowodu osobistego o serii CCV numer 940 837.
(dowód: wniosek o wydanie dowodu osobistego – k. 162)
Najprawdopodobniej dnia 23 sierpnia 2016 roku pozwany J. W. siedzia³ na ³awce przy ul. (...) w G. . (...) wówczas osob¹ bezdomn¹ i uzale¿nion¹ od alkoholu. (...) w noclegowaniach. (...) do niego wysoki mê¿czyzna i poczêstowa³ pozwanego winem, które wspólnie wypili. N. dosiad³ siê do nich drugi (ni¿szy mê¿czyzna) i poczêstowa³ wódk¹, któr¹ równie¿ wypili. Pozwany poinformowa³ ich, ¿e musi znaleŸæ nocleg, aby uchroniæ siê przed nadchodz¹cym deszczem. Nieznani mê¿czyŸni zaproponowali pozwanemu nocleg. Z. Ÿli go do hotelu (albo miejsca przypominaj¹cego hotel) w dzielnicy K. w G. . Tam pozwany mia³ podpisaæ dokumenty zwi¹zane z pobytem hotelu. Po opuszczeniu tego miejsca pozwany, na swoj¹ proœbê, otrzyma³ od jednego z mê¿czyzn kwotê 50 z³. Dopiero w okolicach Miejskiej (...) w G. pozwany zorientowa³ siê, ¿e nie posiada dowodu osobistego, portfela oraz prawa jazdy.
(dowód: wniosek o wydanie dowodu osobistego – k. 162, zeznania œwiadka K. D. – k. 183-184, p³yta – k. 185, zeznania pozwanego – k. 184-185, p³yta – k. 186)
Pozwany podpisa³ z (...) Bankiem (...) S.A. z siedzib¹ w W. (aktualnie: (...) Bankiem S.A. w W. ) reprezentowanym przez poœrednika kredytowego (...) S.A. z siedzib¹ przy ul. (...) w S. umowê nr (...) o udzielenie kredytu gotówkowego datowan¹ na dzieñ 23 sierpnia 2016 roku. Poza pozwanym umowa (...) podpisana przez pe³nomocnika banku pracownika F. J. (...) oraz przez Agenta F. B. , która oœwiadczy³a, ¿e podpisy pozwanego oraz J. (...) ¿one zosta³y w jej obecnoœci w³asnorêcznie przez osoby uprawnione do ich z³o¿enia, co ustalono na podstawie przed³o¿onych jej orygina³ów dokumentów. W umowie wskazano adres pozwanego: ul. (...) , (...)-(...) G. oraz seriê i numer jego dowodu osobistego, którego utratê pozwany wczeœniej zg³osi³ tj. CCV numer 940 837.
Zgodnie z umow¹ celem kredytu by³y potrzeby konsumpcyjne pozwanego niezwi¹zane z dzia³alnoœci¹ gospodarcz¹, sfinansowanie prowizji banku oraz op³aty poœrednika kredytowego.
(...) kwota kredytu zosta³a wskazana na 27.000,00 z³ i mia³a stanowiæ sumê wszystkich œrodków pieniê¿nych, które zostan¹ udostêpnione pozwanemu na podstawie umowy kredytu. Z kolei do umowy wprowadzono równie¿ pojêcie kwoty kredytu, która mia³a wynosiæ 46.487,60 z³ i sk³adaæ siê z: kwoty udostêpnionej pozwanemu na cele konsumpcyjne (27.000,00 z³), kwoty przeznaczonej na sfinansowanie prowizji za udzielenie kredytu (12.737,60 z³) oraz kwoty przeznaczonej na sfinansowanie op³aty uiszczanej przez pozwanego na rzecz poœrednika kredytowego (6.750,00 z³).
Umowa (...) zostaæ zawarta na 120 miesiêcy.
Wedle umowy kwotê przyznan¹ na cele konsumpcyjne pozwanego bank postawi do dyspozycji pozwanego – zgodnie z wnioskiem o udzielenie kredytu i dyspozycj¹ wyp³aty kredytu – w formie przelewu na rachunek wskazany w dyspozycji wyp³aty kredytu, w terminie 5 dni roboczych od dnia zawarcia umowy kredytu oraz z³o¿enia dyspozycji wyp³aty kredytu; albo p³atnoœci G. , realizowanej w placówkach Poczty Polskiej S.A. lub Banku (...) S.A. , na podstawie wydanego pozwanemu przez poœrednika kredytowego bezpoœrednio po zawarciu umowy kredytu, spersonalizowanego formularza wyp³aty upowa¿niaj¹cego pozwanego do wyp³aty kredytu, zgodnie ze z³o¿on¹ dyspozycj¹ wyp³aty kredytu – pod warunkiem, ¿e poœrednik kredytowy przy zawieraniu umowy kredytu udostêpnia w ramach œwiadczonych us³ug tak¹ mo¿liwoœæ wyp³aty kredytu, o czym pozwany zostanie poinformowany przed zawarciem umowy kredytu. (...) kredytu w trybie p³atnoœci G. bêdzie udostêpniona pozwanemu nie póŸniej ni¿ w terminie do 5 dni roboczych od dnia zawarcia umowy kredytu oraz z³o¿enia dyspozycji wyp³aty kredytu.
Kredyt oprocentowany by³ wed³ug zmiennej stopy procentowej, która wynosi³a 9,40 % w stosunku rocznym. Rzeczywista Roczna Stopa Oprocentowania kredytu wynosi³a 27,07 %. (...) kwota do zap³aty mia³a wynieœæ 71.879,51 z³ i mia³a byæ sum¹ ca³kowitego kosztu kredytu wynosz¹cego 44.879,51 z³ oraz ca³kowitej kwoty kredytu.
Pierwsza rata kredytu mia³a byæ p³atna dnia 23 wrzeœnia 2016 roku i tak jak pozosta³e 120 rat (z wyj¹tkiem ostatniej raty wyrównawczej w kwocie 599,20 z³) mia³a wynosiæ 599,04 z³, z czego czêœæ kapita³owa wynosi³a 228,92 z³, a czêœæ odsetkowa 370,12 z³. Odsetki by³y wiêc naliczane od kwoty 46.487,60 z³, a nie od ca³kowitej kwoty kredytu wynosz¹cej 27.000,00 z³.
W umowie sprecyzowano, ¿e umowa mo¿e zostaæ wypowiedziana w przypadku zw³oki w sp³acie, jednak dopiero po wezwaniu klienta do uregulowania zaleg³ej p³atnoœci i wyznaczeniu co najmniej 14- dni roboczych i poinformowaniu klienta o mo¿liwoœci z³o¿enia wniosku o restrukturyzacjê zad³u¿enia. Bank mia³ prawo odrzuciæ wniosek o restrukturyzacje zad³u¿enia, uznaj¹c j¹ za niezasadn¹ na podstawie dokonanej oceny z wyjaœnieniem przyczyn odrzucenia wniosku.
(dowód: umowa kredytu – k. 136-145, harmonogram sp³aty kredytu – k. 148-151, opinia (...) s¹dowego z zakresu badañ dokumentów J. B. – k. 216-229)
Pozwany podpisa³ równie¿ dyspozycjê wyp³aty kredytu w nastêpuj¹cy sposób:
1) 27.000 z³ w formie zlecenia wyp³aty G. na jego cele konsumpcyjne, 2) 12.737,6 z³ w formie przelewu na rachunek banku z tytu³u prowizji od udzielonego kredytu, 3) 6.750,0 z³ w formie przelewu na rachunek poœrednika kredytowego (...) S.A. z tytu³u op³aty pobieranej przez tego poœrednika.
Pod dyspozycj¹ t¹ Agent F. M. B. poœwiadczy³a, ¿e podpis pozwanego z³o¿ony zosta³ w jej obecnoœci w³asnorêcznie, co ustalono na podstawie przed³o¿onych jej orygina³ów dokumentów.
(dowód: dyspozycja wyp³aty kredytu – k. 146, opinia (...) s¹dowego z zakresu badañ dokumentów J. B. – k. 216-229)
Pozwany podpisa³ równie¿ za³¹cznik nr 2 do umowy kredytu – wzór oœwiadczenia o odst¹pieniu od umowy kredytu.
(dowód: wzór oœwiadczenia – k. 147, opinia (...) s¹dowego z zakresu badañ dokumentów J. B. – k. 216-229)
Dnia 24 sierpnia 2016 roku bank przela³ na rachunek poœrednika finansowego (...) S.A. kwotê 6.750,00 z³ tytu³em op³aty za poœrednictwo kredytowe oraz przela³ na rachunek nale¿¹cy do Banku (...) S.A. w W. o numerze (...) .000,00 z³ celem wyp³aty kredytobiorcy tej kwoty na podstawie czeku G. .
(dowód: informacja – k. 43)
Pismem z dnia 28 listopada 2016 roku powód wypowiedzia³ pozwanemu umowê kredytu w zwi¹zku z niedotrzymaniem terminów p³atnoœci. J. œnie powód wezwa³ pozwanego do zap³aty kwoty 47.637,28 z³ w terminie 30 dni. Wskazano, ¿e w przypadku uregulowania kwoty 2.405,69 z³ w terminie 30 dni od daty otrzymania pisma, nie bêdzie ono wywo³ywa³o ¿adnych skutków prawnych. Pismo skierowano na adres: ul. (...) , (...)-(...) G. .
(dowód: wypowiedzenie z dnia 28.11.2016r. – k. 82, potwierdzenie nadania – k. 83-92)
Skierowanym na ten sam adres, pismem z dnia 13 lutego 2017 roku powód wezwa³ pozwanego do zap³aty kwoty 49.537,93 z³ w terminie do dnia 20 lutego 2017 roku.
(dow ód: wezwanie z dnia 13.02.2017r. – k. 93)
Dnia 23 sierpnia 2016 roku pozwany nie by³ w stanie wy³¹czaj¹cym œwiadome z³o¿enie oœwiadczenia woli i œwiadome podjêcie decyzji o zawarciu umowy kredytu, mimo tego, ¿e w tej dacie cierpia³ na zespó³ zale¿noœci alkoholowej.
(dowód: pisemna opinia (...) -psychiatrycznej bieg³ej s¹dowej D. M. œlickiej – k. 299-307 wraz z ustn¹ opini¹ uzupe³niaj¹c¹ – k. 346-347, p³yta – k. 348) (...) ¿y³, co nastêpuje:
P. ¿szy stan faktyczny zosta³ przez (...) ustalony na podstawie dowodów z dokumentów prywatnych przed³o¿onych przez stronê powodow¹, dowodu z zeznañ œwiadka, stron z ograniczeniem do pozwanego oraz opinii (...) : z zakresu badañ pisma rêcznego oraz psychiatrii.
(...) nie dopatrzy³ siê ¿adnych podstaw do kwestionowania wiarygodnoœci i mocy dowodowej powo³anych powy¿ej dokumentów. Zgodnie z treœci¹ art. 245 k.p.c. wymienione powy¿ej dokumenty prywatne korzystaj¹ z domniemania autentycznoœci oraz domniemania pochodzenia oœwiadczeñ zawartych w tych dokumentach od ich wystawców, a domniemania te nie zosta³y skutecznie obalone przez stronê pozwan¹, co potwierdza wydana w sprawie opinia z zakresu badañ pisma rêcznego. Kluczowe dokumenty dla rozstrzygniêcia sprawy z³o¿one zosta³y w oryginale, co stanowi³o podstawê do sporz¹dzenia opinii przez powo³anego w sprawie bieg³ego.
W ocenie (...) , brak by³o podstaw do kwestionowania zeznañ œwiadka K. D. – pracownika (...) Pomocy (...) , w którym pozwany aktualnie przebywa. Z jej zeznañ wy³ania³ siê obraz sytuacji maj¹tkowej i zdrowotnej pozwanego. Dodatkowo zeznania jej potwierdza³y relacjonowan¹ przez pozwanego wersjê wydarzeñ opisanych w stanie faktycznym. Ma to takie znaczenie, ¿e œwiadczy o prawdomównoœci pozwanego, zw³aszcza dlatego, ¿e jego zeznania zbie¿ne s¹ z relacjami uzyskanymi przez tego œwiadka po wytoczeniu powództwa. M. innymi z tego powodu za wartoœciowe, wiarygodne, niesprzeczne i tworz¹ce logiczn¹ sekwencjê wydarzeñ nale¿a³o uznaæ zeznania pozwanego. (...) one spontaniczne, sk³adane w tym samym rytmie, bez cech charakterystycznych dla uzupe³niania fragmentów zeznañ relacjami nie przywo³anymi wprost z pamiêci. N. zawiera³y nieadekwatnych do sytuacji czynnoœci, których nie potrafi³by wyt³umaczyæ. Pozwany zaznacza³, je¿eli danych okolicznoœci nie pamiêta³. Podobnie cech konfabulacji nie dostrzeg³a u pozwanego bieg³a psychiatra podczas jego badania. Zeznania œwiadka oraz pozwanego uzupe³niaj¹ fakty wynikaj¹ce z dowodów z dokumentów i ich szczegó³owej oceny wyra¿onej w dalszej czêœci uzasadnienia.
W ocenie (...) brak by³o podstaw do kwestionowania dowodu z opinii (...) s¹dowych z zakresu badañ pisma rêcznego oraz psychiatrii. Wnioski do jakich doszli biegli s¹ stanowcze i zosta³y logicznie uzasadnione, nie budz¹ one tak¿e ¿adnych w¹tpliwoœci (...) w œwietle zasad doœwiadczenia ¿yciowego czy wiedzy powszechnej. Opinia (...) z zakresu pisma rêcznego nie by³a kwestionowana. Z kolei bieg³a psychiatra w ustnej uzupe³niaj¹cej opinii na rozprawie rozwia³a wszelkie w¹tpliwoœci, wyjaœniaj¹c podstawy do uznania stanu zdrowia pozwanego w dacie zawarcia umowy. Zarzuty do bieg³ej nie dotyczy³y przedmiotu jej opiniowania. (...) nie mog³a bowiem stwierdziæ, czy pozwany za¿ywa³ leki w braku dokumentacji lekarskiej czy innych dowodów na tê okolicznoœæ. (...) jedynie wypowiedzieæ siê co do tego, czy pozwany winien przyjmowaæ leki, ewentualnie, gdyby ustalono, ¿e pozwany je przyjmowa³, jaki mia³y wp³yw na jego stan. Nawet pozwany na takie fakty nie wskazywa³, a dosyæ dobrze relacjonowa³ okolicznoœci zwi¹zane z zawarciem umowy. Dlatego opiniê bieg³ej uznano za w pe³ni wiarygodn¹ i przydatn¹ dla rozstrzygniêcia sprawy. N. by³o wiêc koniecznoœci dopuszczania dowodu z opinii innego bieg³ego, gdy¿ nie spe³ni³y siê przes³anki, o których mowa w art. 286 k.p.c. Wobec tego na podstawie art. 2352 § 1 pkt 5 k.p.c. pominiêto dowód z opinii innego bieg³ego, albowiem dowód ten zmierza³by jedynie do przed³u¿enia postêpowania.
P. prawn¹ powództwa stanowi³y przepisy art. 69 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 roku prawo bankowe (Dz.U.140.939 ze zm.). Zgodnie z treœci¹ tego przepisu przez umowê kredytu bank zobowi¹zuje siê oddaæ do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotê œrodków pieniê¿nych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowi¹zuje siê do korzystania z niej na warunkach okreœlonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach sp³aty oraz zap³aty prowizji od udzielonego kredytu. (...) pozwanego nale¿a³o zakwalifikowaæ jako konsumenta w rozumieniu art. 221 k.c. , co oznacza³o, ¿e w niniejszej sprawie zastosowanie maj¹ przepisy ustawy o kredycie konsumenckim z dnia 12 maja 2011 roku (Dz.U.126.715 ze zm.), a to przez odes³anie z art. 3 ust. 2 pkt 2 w zw. z ust. 1 tej ustawy.
W pierwszej kolejnoœci pozwany zarzuca³, ¿e nie podpisa³ umowy kredytu. Na tê okolicznoœæ wypowiedzia³ siê bieg³y do spraw technicznego badania pisma, który stwierdzi³, ¿e umowa (...) podpisana przez pozwanego. Opinia nie by³a kwestionowana.
Pozwany dalej zarzuca³, ¿e z³o¿one przez niego oœwiadczenie woli zawarcia umowy kredytu by³o niewa¿ne, albowiem pozwany znajdowa³ siê wówczas w ci¹gu alkoholowym, typowym dla przewlek³ej choroby alkoholowej. Z tego powodu mia³ znajdowaæ siê w stanie wy³¹czaj¹cym œwiadome wyra¿enie woli i podjêcie decyzji. Dodatkowo pozwany zamierza³ uchyliæ siê o skutków prawnych oœwiadczenia woli.
Zgodnie z treœci¹ art. 82 k.c. niewa¿ne jest oœwiadczenie woli z³o¿one przez osobê, która z jakichkolwiek powodów znajdowa³a siê w stanie wy³¹czaj¹cym œwiadome albo swobodne powziêcie decyzji i wyra¿enie woli. Dotyczy to w szczególnoœci choroby psychicznej, niedorozwoju umys³owego albo innego, chocia¿by nawet przemijaj¹cego, zaburzenia czynnoœci psychicznych. Zastosowanie lub niezastosowanie art. 82 k.c. zale¿y od okolicznoœci faktycznych, do których nale¿y ustalenie stanu œwiadomoœci i zdolnoœci do kierowania swoim postêpowaniem przez osobê sk³adaj¹c¹ oœwiadczenie. N. maj¹ przy tym prawnego znaczenia powody, które doprowadzi³y do powstania stanu wy³¹czaj¹cego œwiadomoœæ albo swobodê u osoby sk³adaj¹cej oœwiadczenie woli (P. Nazaruk, w: J. Ciszewski, Komentarz KC, 2014, s. 189; A. Jedliñski, w: A. Kidyba, Komentarz KC, t. 1, 2012, s. 548; S. Rudnicki, R. Trzaskowski, w: J. Gudowski, Komentarz KC, t. 1, 2014, s. 677; Z. Radwañski, w: SPP, t. 2, 2008, s. 384), nawet gdy osoba ta sama doprowadzi³a siê do takiego stanu (M. Za³ucki (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2023). Unormowana w art. 82 k.c. zasada dotyczy takiej sytuacji, w której osoba sk³adaj¹ca oœwiadczenie woli b¹dŸ z powodu przemijaj¹cego zak³ócenia czynnoœci psychicznych, np. wskutek nadu¿ycia alkoholu, narkozy, wysokiej gor¹czki, znajduje siê w stanie wy³¹czaj¹cym jej œwiadomoœæ, b¹dŸ podejmuje decyzjê pozostaj¹c pod czyj¹œ presj¹ psychiczn¹. Sytuacja taka ma miejsce wówczas, gdy osoba sk³adaj¹ca oœwiadczenie woli nie jest w stanie wskutek ciê¿kiej choroby oprzeæ siê wp³ywom innej osoby, w takim stopniu, ¿e uzasadnia to niewa¿noœæ z³o¿onego przez ni¹ oœwiadczenia (wyrok SN z 1.07.1974 r., III CRN 119/74, OSP 1976, nr 2, poz. 30).
Z kolei mo¿liwoœæ uchylenia siê od skutków prawnych z³o¿onego oœwiadczenia woli mo¿liwa jest w przypadku b³êdu. Zgodnie bowiem z treœci¹ art. 84 k.c. w razie b³êdu co do treœci czynnoœci prawnej mo¿na uchyliæ siê od skutków prawnych swego oœwiadczenia woli. J. ¿eli jednak oœwiadczenie woli by³o z³o¿one innej osobie, uchylenie siê od jego skutków prawnych dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy b³¹d zosta³ wywo³any przez tê osobê, chocia¿by bez jej winy, albo gdy wiedzia³a ona o b³êdzie lub mog³a z ³atwoœci¹ b³¹d zauwa¿yæ; ograniczenie to nie dotyczy czynnoœci prawnej nieodp³atnej (§ 1). Mo¿na powo³ywaæ siê tylko na b³¹d uzasadniaj¹cy przypuszczenie, ¿e gdyby sk³adaj¹cy oœwiadczenie woli nie dzia³a³ pod wp³ywem b³êdu i ocenia³ sprawê rozs¹dnie, nie z³o¿y³by oœwiadczenia tej treœci (b³¹d istotny) (§ 2).
Co do formy i terminu oœwiadczenia ustawodawca odsy³a do art. 88 k.c. precyzuj¹c, ¿e uchylenie siê od skutków prawnych oœwiadczenia woli, które zosta³o z³o¿one innej osobie pod wp³ywem b³êdu lub groŸby, nastêpuje przez oœwiadczenie z³o¿one tej osobie na piœmie ( § 1 ). Uprawnienie do uchylenia siê wygasa: w razie b³êdu – z up³ywem roku od jego wykrycia, a w razie groŸby – z up³ywem roku od chwili, kiedy stan obawy usta³ ( § 2 ).
Ju¿ tylko takie zestawienie zarzutów przez powoda (...) daleko posuniêt¹ ostro¿noœæ w ocenie, bowiem z praktyki orzeczniczej i zwyk³ych zasad doœwiadczenia ¿yciowego wynika, ¿e w rzeczywistoœci przes³anki spe³niaj¹ce wymogi zastosowania powy¿szych przepisów prawa materialnego nie mog¹ wystêpowaæ jednoczeœnie z tej przyczyny, ¿e co do zasady wzajemnie siê wykluczaj¹. (...) jest wszak dzia³anie obarczone wadliwym stanem œwiadomoœci co do istoty dokonywanej czynnoœci prawnej, co ze wzglêdów oczywistych pozostaje w ca³kowitej sprzecznoœci z dzia³aniem w warunkach braku mo¿liwoœci œwiadomego podejmowania decyzji i wyra¿enia woli, spowodowanego – wed³ug twierdzeñ powoda w sprawie – stanem nietrzeŸwoœci. (...) jeszcze, odrêbnie zdefiniowan¹ w kodeksie cywilnym wad¹ oœwiadczenia woli, jest tzw. b³¹d kwalifikowany, to znaczy b³¹d wywo³any przez drug¹ stronê, wzglêdnie przez osobê trzeci¹, za pomoc¹ podstêpu. D. trzeba, ¿e instrument prawny w postaci z³o¿enia drugiej stronie pisemnego oœwiadczenia o uchyleniu siê od skutków wadliwego oœwiadczenia woli odnosi siê jedynie do b³êdu – zarówno zwyk³ego, jak i kwalifikowanego (wyrok SA w G. z 22.07.2015 r., I ACa 236/15, LEX nr 2023670).
N. ulega³o w¹tpliwoœci, ¿e w dacie zawarcia umowy pozwany od wielu lat pozostawa³ obci¹¿ony chorob¹ alkoholow¹. Tolerancja alkoholu jako element adaptacji organizmu jest cech¹ osobnicz¹ zale¿n¹ od uwarunkowañ genetycznych i œrodowiskowych. Osoby uzale¿nione od alkoholu w³aœnie przy zwiêkszonej tolerancji na alkohol mog¹ szybciej wpadaæ w ten na³óg, wzglêdnie w toku uzale¿nienia ich tolerancja mo¿e zwiêkszaæ siê lub za³amywaæ (np. na skutek uszkodzenia w¹troby) i ju¿ z tej przyczyny samo pozostawanie w stanie po spo¿yciu alkoholu lub nietrzeŸwoœci nie automatyzuje stosowania art. 82 k.c.
Podobne wnioski wynikaj¹ z opinii (...) psychiatry, która poda³a, ¿e samo u¿ywanie alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych nie ma znaczenia dla oceny zdolnoœci do czynnoœci prawnych. Dopiero wyst¹pienie zwi¹zanych z nadu¿ywaniem alkoholu trwa³ych zaburzeñ psychicznych, tj. g³êbokiego otêpienia (w tym zespo³u K. ) lub przewlek³ych psychoz urojeniowych powoduje stan, który nie pozwala na kierowanie swoim postêpowaniem ani na wa¿ne oœwiadczenie woli. Nawet przebycie krótkotrwa³ych psychoz alkoholowych jak majaczenie czy halucynoza nie ma znaczenia dla sporz¹dzonych dokumentów w zwi¹zku z faktem ograniczenia w czasie i remisji objawów. Zaburzenia osobowoœci i zachowania bêd¹ce nastêpstwem przewlek³ego u¿ywania alkoholu nie wy³¹czaj¹ zdolnoœci do czynnoœci prawnych. W przypadku pozwanego bieg³a nie dysponowa³a danymi, które pozwala³yby na wnioskowanie, ¿e wystêpowa³y u pozwanego upojenie o charakterze patologicznym, które mo¿e byæ wywo³ane nawet przez niewielk¹ iloœæ alkoholu. (...) , ¿e pozwany doskonale relacjonowa³ prawdopodobny dzieñ zawarcia umowy. N. mia³ ¿adnych zaburzeñ pamiêci zwi¹zanych z tym dniem i nie wydarzy³o siê nic nietypowego w jego zachowaniu. Brak by³o równie¿ informacji, które mog³y nasuwaæ podejrzenie, ¿e pozwany œwiadomie lub nieœwiadomie za¿ywa³ leki lub substancje psychoaktywne, mog¹ce powodowaæ stan wy³¹czenia jego œwiadomoœci. Dlatego nale¿a³o uznaæ, ¿e pozwany w dacie zawarcia umowy nie by³ w stanie wy³¹czaj¹cym œwiadome z³o¿enie oœwiadczenia woli i œwiadome podjêcie decyzji, mimo tego, ¿e cierpia³ na zespó³ zale¿noœci alkoholowej.
(...) tak¿e, ¿e o ile pozwany ewidentnie zosta³ nak³oniony przez osoby trzecie do zawarcia umowy, nie mniej nawet ocena jego zachowania jako b³êdu wywo³anego przez osoby trzecie nie mia³a znaczenia dla wa¿noœci czynnoœci prawnej. J. ¿eli bowiem pozwany po 5 latach od zawarcia umowy w sposób spójny, logiczny i niesprzeczny relacjonowa³ przebieg wydarzeñ zwi¹zanych z zawarcie umowy, to niew¹tpliwie nie mo¿na by³o uznaæ, ¿e po kilku dniach, miesi¹cach czy nawet latach nie pamiêta³, ¿e takie zdarzenie mia³o miejsce. (...) ¿onego oœwiadczenia woli o uchyleniu siê od skutków prawnych, roczny termin, o którym mowa w art. 88 § 2 k.c. ju¿ up³yn¹³. N. mniej od b³êdu odró¿niæ nale¿y niedbalstwo polegaj¹ce na nieprzeczytaniu treœci podpisywanych dokumentów, co zdarza siê w obrocie prawnym równie¿ osobom trzeŸwym. Innymi s³owy, zasadniczo dla oceny prawnej nie ma znaczenia, czy pozwany przeczyta³ treœæ dokumentów, które podpisuje, ale to czy móg³ siê z nimi zapoznaæ.
W kolejnym zarzucie pozwany podniós³, ¿e wbrew zapisom umownym nie otrzyma³ kwoty 27.000 z³, które przeznaczone by³y na cele konsumpcyjne.
Zgodnie z zasadami procesu cywilnego ciê¿ar dowodu spoczywa na stronach ( art. 232 k.p.c. , art. 3 k.p.c. , art. 6 k.c. ). J. istota sprowadza siê do ryzyka poniesienia przez stronê ujemnych konsekwencji braku wywi¹zania siê z powinnoœci przedstawienia dowodów. Skutkiem braku wykazania przez stronê prawdziwoœci twierdzeñ o faktach istotnych dla sprawy jest tylko to, ¿e twierdzenia takie zasadniczo nie bêd¹ mog³y le¿eæ u podstaw s¹dowego rozstrzygniêcia. Strona, która nie udowodni przytoczonych twierdzeñ, utraci korzyœci, jakie uzyska³aby aktywnym dzia³aniem. (...) k.c. okreœla regu³y dowodzenia, tj. przedmiot dowodu oraz osobê, na której spoczywa ciê¿ar udowodnienia faktów maj¹cych istotne znaczenie dla rozstrzygniêcia, przy czym s¹d nie ma obowi¹zku d¹¿enia do wszechstronnego zbadania wszystkich okolicznoœci sprawy oraz nie jest zobowi¹zany do zarz¹dzania dochodzenia w celu uzupe³nienia lub wyjaœnienia twierdzeñ stron i wykrycia œrodków dowodowych pozwalaj¹cych na ich udowodnienie. N. ma te¿ obowi¹zku przeprowadzenia z urzêdu dowodów zmierzaj¹cych do wyjaœnienia okolicznoœci istotnych dla rozstrzygniêcia sprawy ( art. 232 k.p.c. ), szczególnie gdy obie strony s¹ reprezentowane przez fachowych pe³nomocników, którym (...) œli³ terminy na z³o¿enie wszystkich twierdzeñ i dowodów pod rygorem utraty prawa powo³ywania ich w toku dalszego postêpowania. (...) przedstawienia dowodów spoczywa na stronach ( art. 3 k.p.c. ), a ciê¿ar udowodnienia faktów maj¹cych dla rozstrzygniêcia sprawy istotne znaczenie ( art. 227 k.p.c. ) spoczywa na tej stronie, która z tych faktów wywodzi skutki prawne (wyrok SA w (...) z 28.11.2019 r., I AGa 50/19, LEX nr 2944289). (...) nie d¹¿y do ustalenia prawdy materialnej, (...) z urzêdu w zakresie wskazanym w przepisach, a podstaw¹ procesu cywilnego jest jego kontradyktoryjnoœæ. Kluczowe dla rozstrzygniêcia fakty nie mog¹ opieraæ siê wy³¹cznie na go³os³ownych twierdzeniach strony i jej przekonaniu, które nie znajduje oparcia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Istotne dla rozstrzygniêcia okolicznoœci musz¹ zostaæ udowodnione (wyrok SA w £odzi z 20.11.2019 r., III AUa 22/19, LEX nr 2764307).
Zaprzeczenie okolicznoœciom dokonane przez stronê procesow¹ wywo³uje ten skutek, ¿e istotne dla rozstrzygniêcia sprawy fakty staj¹ siê sporne i musz¹ byæ udowodnione. W razie ich nieudowodnienia (...) oceni je na niekorzyœæ strony, na której spoczywa³ ciê¿ar dowodu, chyba ¿e mia³ mo¿noœæ przekonaæ siê o prawdziwoœci tych twierdzeñ na innej podstawie.
Strona powodowa nie zdo³a³a wykazaæ, aby pozwany otrzyma³ kwotê 27.000 z³ w zwi¹zku z zawart¹ umow¹ kredytu. Na marginesie dodaæ nale¿a³o, ¿ (...) powoda do z³o¿enia wszelkiej dokumentacji zwi¹zanej z zawart¹ umow¹. Z treœci umowy (...) , ¿e powy¿sza kwota mog³a zostaæ wyp³acona czekiem G. w placówce pocztowej Poczty Polskiej S.A. lub Banku (...) S.A. (...) te¿ dyspozycjê podpisa³ pozwany. W zwi¹zku z tym pozwany – zgodnie z umow¹ – winien otrzymaæ od poœrednika finansowego spersonalizowany formularz wyp³aty upowa¿niaj¹cy pozwanego do wyp³aty kredytu, zgodnie ze z³o¿on¹ dyspozycj¹ wyp³aty kredytu – pod warunkiem, ¿e poœrednik kredytowy przy zawieraniu umowy kredytu udostêpnia w ramach œwiadczonych us³ug tak¹ mo¿liwoœæ wyp³aty kredytu, o czym pozwany mia³ zostaæ poinformowany przed zawarciem umowy kredytu. (...) kredytu w trybie p³atnoœci G. mia³a zostaæ udostêpniona pozwanemu nie póŸniej ni¿ w terminie do 5 dni roboczych od dnia zawarcia umowy kredytu oraz z³o¿enia dyspozycji wyp³aty kredytu.
W tym miejscu nale¿a³o wyjaœniæ, ¿e czek G. jest form¹ p³atnoœci gotówkowej, nie wymagaj¹c¹ posiadania rachunku bankowego. W przypadku przyjêcia takiej formy wyp³aty kredytu kredytodawca wrêcza kredytobiorcy czek G. i na jego podstawie oraz przy wylegitymowaniu siê dowodem osobistym, kredytobiorca mo¿e otrzymaæ kwotê kredytu w placówce Poczty Polskiej S.A. lub Banku (...) S.A.
Tymczasem dowodu przekazania czeku ani te¿ potwierdzenia realizacji tej p³atnoœci na pró¿no szukaæ w aktach sprawy. O. Ÿæ mo¿na jedynie informacjê (nie dokument w rozumieniu art. 7 Prawa bankowego ), ¿e kwota kredytu w wysokoœci 27.000 z³ wyp³acona zosta³a na rachunek bankowy numer (...) , z tym, ¿e ewidentnie jest to rachunek Banku (...) S.A. s³u¿¹cy do realizacji czeku G. . Œwiadczy o tym przede wszystkim identyfikator tego banku „1320” oraz fakt, ¿e wyp³ata kredytu – zgodnie z dyspozycj¹ – nie mia³a nast¹piæ na rachunek bankowy. Z powy¿szych powodów, jak równie¿ wobec faktu, ¿e rachunek ten nie by³ wskazany jako ten, na który nale¿y dokonaæ wyp³aty œrodków, brak by³o podstaw do uznania tego rachunku za nale¿¹cy dla pozwanego. J. ¿eli by³o inaczej fakty te winien udowodniæ powód.
P. ¿sze potwierdza jedynie zeznania pozwanego, ¿e nigdy nie otrzyma³ kwoty kredytu w kwocie 27.000 z³. N. mo¿e byæ nawet mowy o tym, ¿e kwota ta wyp³acona zosta³a do r¹k pozwanego, a nastêpnie przekaza³ je osobom trzecim, które nak³oni³y go do zawarcia umowy.
Skoro pozwany nie otrzyma³ powy¿szej kwoty, nie mo¿e byæ mowy o obowi¹zku zwrotu tej kwoty powodowi. Ju¿ z tego powodu nie mo¿e byæ mowy o obowi¹zku zap³aty przez pozwanego kosztów zwi¹zanych z udzieleniem kredytu, tj. prowizji oraz wynagrodzenia poœrednika kredytowego, skoro do wykonania umowy nie dosz³o. Ju¿ z tej przyczyny powództwo zas³ugiwa³o na oddalenie.
N. ¿nie od powy¿szego oceniæ nale¿a³o skutecznoœæ z³o¿onego oœwiadczenia o wypowiedzeniu umowy.
Zgodnie z art. 75c ust. 1, je¿eli kredytobiorca opóŸnia siê ze sp³at¹ zobowi¹zania z tytu³u udzielonego kredytu, bank wzywa go do dokonania sp³aty, wyznaczaj¹c termin nie krótszy ni¿ 14 dni roboczych. U. 2 powo³anego przepisu stanowi, ¿e w wezwaniu, o którym mowa w ust. 1, bank informuje kredytobiorcê o mo¿liwoœci z³o¿enia w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania wezwania, wniosku o restrukturyzacjê zad³u¿enia. Zgodnie z ust. 3 tego¿ przepisu, bank powinien, na wniosek kredytobiorcy, umo¿liwiæ restrukturyzacjê zad³u¿enia poprzez zmianê okreœlonych w umowie warunków lub terminów sp³aty kredytu, je¿eli jest uzasadniona dokonan¹ przez bank ocen¹ sytuacji finansowej i gospodarczej kredytobiorcy. Restrukturyzacja, o której mowa w ust. 1, dokonywana jest na warunkach uzgodnionych przez bank i kredytobiorcê (ust. 4). W myœl ust. 5 bank, w przypadku odrzucenia wniosku kredytobiorcy o restrukturyzacjê zad³u¿enia, przekazuje kredytobiorcy, bez zbêdnej zw³oki, szczegó³owe wyjaœnienia, w formie pisemnej, dotycz¹ce przyczyny odrzucenia wniosku o restrukturyzacjê. Analogiczne postanowienia umowne ujête zosta³y w umowie kredytowej (pkt 5.6-5.9).
W okolicznoœciach niniejszej sprawy (...) , ¿e tryb wynikaj¹cy z art. 75c ustawy Prawo bankowe nie zosta³ zachowany przez powoda. Z przed³o¿onych przez powoda dokumentów nie wynika³o, aby powód przed wypowiedzeniem umowy kredytowej, wzywa³ pozwanego do dokonania sp³aty w terminie 14 dni roboczych, a tak¿e aby poinformowa³ go o mo¿liwoœci z³o¿enia wniosku o restrukturyzacjê zad³u¿enia. Na marginesie warto zauwa¿yæ, ¿e brak by³o nawet podstaw do ustalenia daty wymagalnoœci roszczenia, gdyby wypowiedzenie, kierowane de facto na nieprawid³owy adres pozwanego, mog³o byæ skuteczne – brak mo¿liwoœci ustalenia daty, w której pozwany móg³ zapoznaæ siê z treœci¹ oœwiadczenia o wypowiedzeniu ( art. 61 § 1 k.c. ).
(...) na uwadze powy¿sze, z³o¿one oœwiadczenie o wypowiedzeniu jako przedwczesne okaza³o siê bezskuteczne. Jak wskaza³ bowiem (...) N. ¿szy w wyroku z dnia 18 czerwca 2021 roku w sprawie IV CSKP 92/21 (OSNC 2022/1/9) w odniesieniu do opisanej procedury: „Kategoryczne brzmienie tego przepisu nie pozostawia w¹tpliwoœci co do tego, ¿e nak³ada on na banki obowi¹zki polegaj¹ce na wezwaniu kredytobiorcy, gdy ten opóŸnia siê ze sp³at¹ zobowi¹zania, do zap³aty i wyznaczeniu mu terminu nie krótszego ni¿ 14 dni roboczych wraz z pouczeniem o mo¿liwoœci z³o¿enia w terminie 14 dni roboczych wniosku o restrukturyzacjê zad³u¿enia. Innym natomiast zagadnieniem jest to, czy ostatecznie w ramach procedury restrukturyzacyjnej zostanie zawarte porozumienie pomiêdzy bankiem a kredytobiorc¹. Wspomniany ju¿ art. 12 noweli prawa bankowego na okreœlenie charakteru prawnego regulacji zawartej w art. 75c prawa bankowego pos³uguje siê okreœleniem wymogu jego stosowania przez banki, a zatem jeœli bank nie zastosuje w swej dzia³alnoœci art. 75c prawa bankowego , to bez znaczenia prawnego pozostaje kwestia wykazania przez kredytobiorcê w³asnej woli i inicjatywy w restrukturyzacji zad³u¿enia. Z przepisów tych jednoznacznie wynika, ¿e inicjatywa w uruchomieniu tej procedury spoczywa na banku a nie kredytobiorcy. Celem i istot¹ tej regulacji jest zapewnienie kredytobiorcy uprawnienia do dalszego kontynuowania umowy kredytu, mimo problemów ze sp³at¹ rat kredytowych, przez umo¿liwienie restrukturyzacji powsta³ego zad³u¿enia i modyfikacji stosunku prawnego na przysz³oœæ.”
Równie¿ z tego powodu powództwo nie zas³ugiwa³o na uwzglêdnienie.
W dalszej kolejnoœci nale¿a³o zwróciæ uwagê na niedozwolone zapisy umowne zawarte w spornej umowie. (...) ¿y³ bowiem, ¿e ocena zasadnoœci powództwa w œwietle przepisów prawa materialnego jest uprawnieniem i jednoczeœnie obowi¹zkiem s¹du niezale¿nie od postawy procesowej strony pozwanej (nie zg³oszenie twierdzeñ i zarzutów, wzglêdnie spóŸnione z³o¿enie ich – jak w niniejszym przypadku z naruszeniem maj¹cego zastosowanie w sprawie art. 503 § 1 in fine k.p.c. ,). N. mo¿na przy tym zapominaæ, ¿e przepisy o niedozwolonych postanowieniach umownych zosta³y wprowadzone do kodeksu cywilnego w ramach implementacji dyrektywy 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Kompetencja s¹du do zbadania z urzêdu tego, czy klauzula w umowie jest postanowieniem nieuczciwym, stanowi w tej sytuacji zarówno œrodek do realizacji celu okreœlonego w art. 6 dyrektywy 93/13/EWG, to znaczy uniemo¿liwienia zwi¹zania konsumenta nieuczciwym postanowieniem, jak i do przyczynienia siê do osi¹gniêcia celu art. 7 tej dyrektywy, poniewa¿ przeprowadzenie przez s¹d z urzêdu takiej oceny mo¿e dzia³aæ jako czynnik odstraszaj¹cy oraz przyczyniæ siê do zapobiegania nieuczciwym warunkom w umowach zawieranych pomiêdzy konsumentami a sprzedawcami lub dostawcami (por. m.in. wyrok Trybuna³u S. œci z dnia 21 listopada 2002 roku, C-473/00; wyrok Trybuna³u S. œci z dnia 27 czerwca 2000 r, C-240/98).
Zgodnie z treœci¹ art. 3851 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wi¹¿¹ go, je¿eli kszta³tuj¹ jego prawa i obowi¹zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra¿¹co naruszaj¹c jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). N. dotyczy to postanowieñ okreœlaj¹cych g³ówne œwiadczenia stron, w tym cenê lub wynagrodzenie, je¿eli zosta³y sformu³owane w sposób jednoznaczny. W myœl art. 3851 § 3 k.c. nieuzgodnione indywidualnie s¹ te postanowienia umowy, na których treœæ konsument nie mia³ rzeczywistego wp³ywu. W szczególnoœci odnosi siê to do postanowieñ umowy przejêtych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Z kolei wedle art. 3852 k.c. oceny zgodnoœci postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje siê wed³ug stanu z chwili zawarcia umowy, bior¹c pod uwagê jej treœæ, okolicznoœci zawarcia oraz uwzglêdniaj¹c umowy (...) w zwi¹zku z umow¹ obejmuj¹c¹ postanowienie bêd¹ce przedmiotem oceny. W myœl art. 3851 § 3 k.c. nieuzgodnione indywidualnie s¹ te postanowienia umowy, na których treœæ konsument nie mia³ rzeczywistego wp³ywu. W szczególnoœci odnosi siê to do postanowieñ umowy przejêtych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. P. œliæ przy tym nale¿a³o, ¿e zgodnie z treœci¹ art. 3851 § 4 k.c. ciê¿ar dowodu, ¿e postanowienie zosta³o uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto siê na to powo³uje, a wiêc w niniejszej sprawie na stronie pozwanej.
O. œnie wynagrodzenia prowizyjnego w kwocie 12.737,60 z³, powód nie wskaza³, z czego wynika tak znaczny koszt prowizji. Podobnie zupe³ne oderwane od obrotu rynkowego by³o wynagrodzenie poœrednika finansowego ustalone na kwotê 6.750,00 z³, a wiêc niemal 1/3 kwoty wyp³aconej. Na podstawie zaoferowanych dowodów nie mo¿na by³o w ¿aden sposób ustaliæ, za jakie szczególne czynnoœci powód zastrzeg³ dla siebie oraz poœrednika tak znaczne wynagrodzenie (³¹cznie ponad po³owy wyp³aconej kwoty – 27.000,00 z³). Z. ¿enie tak wysokiego wynagrodzenia (zarówno banku jak i poœrednika) bez odniesienia do konkretnych, faktycznie poniesionych kosztów nie mo¿e zostaæ uznane za postêpowanie uczciwe i zgodne z dobrymi obyczajami. Wysokoœæ tych kosztów nie mo¿e byæ kszta³towana dowolnie i w oderwaniu od kosztów faktycznie ponoszonych w zwi¹zku z realizacj¹ konkretnej umowy. Jak wskaza³ (...) w wyroku z dnia 16 lipca 2020 roku w sprawach po³¹czonych C-224/19 i C-259/19 (Dz.UE 2020/C 297/19) artyku³ 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 nale¿y interpretowaæ w ten sposób, ¿e warunek zawartej miêdzy konsumentem a instytucj¹ finansow¹ umowy kredytu nak³adaj¹cy na konsumenta obowi¹zek zap³aty prowizji za udzielenie kredytu mo¿e stwarzaæ na niekorzyœæ konsumenta, w sprzecznoœci z wymogiem dobrej wiary, znacz¹c¹ nierównowagê wynikaj¹cych z umowy praw i obowi¹zków jej stron w sytuacji, gdy instytucja finansowa nie wyka¿e, ¿e wspomniana prowizja odpowiada rzeczywiœcie wykonanym przez ni¹ us³ugom i poniesionym kosztom, czego ustalenie nale¿y do s¹du odsy³aj¹cego.
W toku niniejszego postêpowania powód (bank) nie wyjaœni³ (mimo, ¿e jest stron¹ wielu podobnych procesów), jakie konkretne czynnoœci zwi¹zane z obs³ug¹ przedmiotowej umowy (...) siê z tak znacznymi kosztami. W tym stanie rzeczy nale¿a³o uznaæ, ¿e skoro powód nie udowodni³, ¿e tak znaczne koszty faktycznie zosta³y przez niego poniesione (wzglêdnie poœrednika) w zwi¹zku z wykonaniem umowy czy za konkretne œwiadczenia dodatkowe spe³nione na rzecz konsumenta, to brak podstaw do uwzglêdnienia pozaodsetkowych kosztów kredytu w ra¿¹co wygórowanej wysokoœci.
Z. ¿enie przez ustawodawcê pozaodsetkowych kosztów kredytu nie oznacza, ¿e powodowi przys³ugiwa³o w ka¿dym przypadku uprawnienie do naliczania zawy¿onych kosztów a¿ do wysokoœci kosztów maksymalnych i stosowania przy umowach wzorców umownych kszta³tuj¹cych wzajemne prawa i obowi¹zki stron w sposób niezgodny z zasadami wspó³¿ycia spo³ecznego. Zamieszczony w ustawie matematyczny wzór nie mo¿e stanowiæ podstawy i sposobu obejœcia przepisów o odsetkach maksymalnych przez dodawanie do kwot nieuzasadnionych kosztów i nie mo¿e korzystaæ z ochrony prawnej. Nawet je¿eli koszty te ³¹cznie nie przekraczaj¹ progu ustawowego (przewidzianego w art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim), to w danym przypadku s¹
³¹cznie ra¿¹co zbyt wysokie, a nie ma ¿adnych dowodów, aby problematyka decydowania o przyznaniu pozwanemu tego konkretnego kredytu by³a z³o¿ona, skomplikowana, pracoch³onna, uzasadniaj¹c tak znaczn¹ korzyœæ maj¹tkow¹ po stronie kredytodawcy. Tak naprawdê by³o wrêcz przeciwnie, gdy¿ ocena zdolnoœci kredytowej nie zosta³a w ogóle dokonana.
Nadto powód nie posiada³ uprawnienia do pobierania odsetek od skredytowanych kosztów po¿yczki, a wiêc od kwoty 46.487,60 z³, a jedynie od kwoty ca³kowitej kwoty kredytu, tj. kwoty, która mia³a zostaæ wyp³acona pozwanego (27.000,00 z³).
W. œniaj¹c problematykê konieczne by³o odwo³anie siê do definicji podstawowych pojêæ zwi¹zanych z kredytem konsumenckim zawartych w ustawie o kredycie konsumenckim. Zgodnie z art. 5 pkt 7 tej ustawy o kredycie konsumenckim (obowi¹zuj¹c¹ w dniu zawarcia umowy) ca³kowita kwota kredytu stanowi sumê wszystkich œrodków pieniê¿nych, które kredytodawca udostêpnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt. Dopiero ustaw¹ o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad poœrednikami kredytu hipotecznego i agentami z dnia 23 marca 2017 roku (Dz.U. z 2017 r. poz. 819 zm.) – obowi¹zuj¹c¹ od dnia 22 lipca 2017 roku – doprecyzowan¹ powy¿sz¹ definicjê wskazuj¹c, ¿e ca³kowita kwota kredytu to maksymalna kwota wszystkich œrodków pieniê¿nych nieobejmuj¹cych kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostêpnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt, a w przypadku umów, dla których nie przewidziano tej maksymalnej kwoty, suma wszystkich œrodków pieniê¿nych nieobejmuj¹cych kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostêpnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt.
Natomiast art. 85 ust. 2 ustawy wprowadzaj¹cej nakazywa³, aby do umów o kredyt hipoteczny oraz umów o kredyt konsumencki, zawartych przed dniem wejœcia w ¿ycie ustawy, stosowaæ przepisy dotychczasowe.
Punktem wyjœcia dla wyk³adni pojêcia „ca³kowitej kwoty kredytu” – tak w stanie na dzieñ zawarcia umowy jak i obecnie jest odwo³anie siê do dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 roku w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylaj¹cej dyrektywê Rady 87/102/EWG. W orzeczeniu T. S. œci Unii Europejskiej z dnia 26 kwietnia 2016 roku przypomniano, ¿e „w art. 3 lit. h) dyrektywy pojêcie „ca³kowitej kwoty do zap³aty przez konsumenta” zdefiniowane zosta³o jako „suma ca³kowitej kwoty kredytu i ca³kowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta”. (...) kwota kredytu w rozumieniu art. 3 lit. l) i art. 10 ust. 2 dyrektywy (...) nie obejmuje ¿adnych kwot, których przeznaczeniem jest wywi¹zanie siê ze zobowi¹zañ podjêtych w ramach odnoœnej umowy o kredyt, takich jak koszty administracyjne, odsetki, op³ata za udzielenie kredytu czy wszelkie inne typy kosztów, które musi ponieœæ konsument.” W wyniku szerszych rozwa¿ (...) na stanowisku, ¿e „art. 3 lit. l) i art. 10 ust. 2 dyrektywy (...) , a tak¿e pkt I za³¹cznika I do rzeczonej dyrektywy nale¿y interpretowaæ w ten sposób, ¿e ca³kowita kwota kredytu i kwota wyp³at okreœlaj¹ ca³oœæ kwot udostêpnianych konsumentowi, co wyklucza kwoty powi¹zane przez kredytodawcê z pokryciem kosztów zwi¹zanych przez kredytodawcê z udzieleniem odnoœnego kredytu, które to kwoty nie s¹ w rzeczywistoœci wyp³acane konsumentowi”. Na pogl¹d ten powo³a³ siê równie¿ (...) N. ¿szy w uzasadnieniu wyroku z dnia 30 stycznia 2019 roku w sprawie o sygn. akt I NSK 9/18 (LEX nr 2643248) i nie mia³ w¹tpliwoœci, ¿e „w aktualnym stanie prawnym nie jest dopuszczalne prezentowanie tej samej kwoty (np. op³aty przygotowawczej, prowizji, itp.) zarówno w ramach ca³kowitej kwoty kredytu, jak i w kosztach kredytu. I to nawet wówczas, gdy sk³adniki kosztów kredytu s¹ kredytowane przez kredytodawcê. Za tak¹ tez¹ przemawia wyraŸna treœæ art. 5 pkt 7 u.k.k. („ca³kowita kwota kredytu to maksymalna kwota wszystkich œrodków pieniê¿nych nieobejmuj¹cych kredytowanych kosztów kredytu...”)”. Szczególnie wa¿kie jest stwierdzenie (...) N. ¿szego: „Mimo braku wyraŸnego wy³¹czenia w poprzedniej treœci art. 5 pkt 7 u.k.k. „kredytowanych kosztów kredytu” nie oznacza³o to, ¿e w poprzednim stanie prawnym praktyka powoda by³a dopuszczalna. Innymi s³owy, równie¿ na tle poprzedniego brzmienia art. 5 pkt 7 u.k.k. koszty zwi¹zane z udzieleniem kredytu nie mog³y stanowiæ czêœci „ca³kowitej kwoty kredytu”, nawet wówczas, gdy kredytodawca udzieli³ kredytu przeznaczonego na poniesienie tych kosztów. W konsekwencji, „ca³kowita kwota kredytu” obejmuje jedynie tê kwotê, która zosta³a faktycznie oddana do swobodnej dyspozycji konsumenta”. Na tle powy¿szych rozwa¿añ zmianê definicji ca³kowitej kwoty kredytu na gruncie niniejszej sprawy nale¿y traktowaæ jako doprecyzowanie pojêcia. (...) dokonana przez (...) N. ¿szy nie pozostawia w tym zakresie w¹tpliwoœci.
Jak rozwin¹³ S. O. w G. w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 lutego 2019 roku w sprawie III Ca 1426/18 (LEX nr 2670119): „Dodatkowo zaznaczyæ nale¿y, ¿e argumentacja powódki dotycz¹ca naruszenia art. 5 ust. 7 ustawy o kredycie konsumenckim nie zas³uguje na aprobatê, bowiem mimo, i¿ w brzmieniu ustawy obowi¹zuj¹cym w dniu zawarcia umowy definicja ca³kowitej kwoty kredytu nie zawiera³a wyraŸnego stwierdzenia, ¿e ca³kowita kwota kredytu nie obejmuje kredytowanych kosztów kredytu, to wniosek taki wynika³ z analizy treœci ca³ego tego przepisu; ustêp 8) bowiem stanowi³, ¿e ca³kowita kwota do zap³aty przez konsumenta to suma ca³kowitego kosztu kredytu i ca³kowitej kwoty kredytu, a zgodnie z ust. 6 lit. a) ca³kowity koszt kredytu to wszelkie koszty, które konsument jest zobowi¹zany ponieœæ w zwi¹zku z umow¹ o kredyt, w szczególnoœci odsetki, op³aty, prowizje, podatki i mar¿e je¿eli s¹ znane kredytodawcy. Skoro wiêc prowizja by³a kosztem kredytu, to nie mo¿na jej uznaæ na gruncie obowi¹zuj¹cych wówczas przepisów jednoczeœnie za kwotê kredytu. Z. œæ takiego wniosku znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu projektu ustawy zmieniaj¹cej ustawê o kredycie konsumenckim, która wesz³a w ¿ycie 22 lipca 2017 r. (Dz. U. 2017.819 z dnia 21 kwietnia 2017 r.). Jak wynika z niego, celem nowelizacji treœci art. 5 ust. 7 by³o w³aœnie wyraŸne doprecyzowanie, ¿e mowa jest w nim o œrodkach "nieobejmuj¹cych kredytowanych kosztów kredytu", w celu przeciwdzia³ania interpretacjom przepisu umo¿liwiaj¹cym podawanie ca³kowitej kwoty kredytu powiêkszonej o kwotê kredytowanych kosztów, co prowadzi³oby do przekazywania konsumentowi wprowadzaj¹cych w b³¹d informacji o rzeczywistych kosztach kredytu (...) To interpretacja tego przepisu zaproponowana przez powódkê jest sprzeczna z treœci¹ art. 5 ust. 6-8 wspomnianej ustawy.” (...) wy¿ej orzeczenie (...) w sprawie C-377/14 stanowi³o punkt wyjœcia równie¿ dla rozwa¿añ poczynionych w uzasadnieniu wyroku S¹du Apelacyjnego w W. z dnia 15 lutego 2017 roku w sprawie VI ACa 560/16 (LEX nr 2279527), w którym uznano, ¿e „na tle art. 5 pkt 7 u.k.k. „ca³kowita kwota kredytu” oznacza œrodki faktycznie udostêpnione konsumentowi”, a to oznacza, ¿e w konsekwencji „konsument jest zobowi¹zany do uiszczenia odsetek naliczanych tylko od œrodków faktycznie udostêpnionych konsumentowi, a wiêc od „ca³kowitej kwoty kredytu”. Brak wiêc podstaw do obci¹¿ania konsumenta odsetkami od kosztów kredytu, nawet w wypadku udzielenia kredytu w celu sfinansowania tych kosztów”.
Równie¿ w orzecznictwie Prezesa UOKiK przyjmowano pogl¹d, ¿e ca³kowita kwota kredytu (w rozumieniu art. 5 pkt 7 u.k.k. ) nie obejmuje kosztów, które maj¹ byæ pokryte z kapita³u kredytu. Wniosek taki wynika z porównania art. 5 pkt 6 u.k.k. oraz art. 5 pkt 7 u.k.k. Pozwala to na unikniêcie dwukrotnego uwzglêdniania kosztów w ca³kowitej kwocie do zap³aty przez konsumenta zdefiniowanej w art. 5 pkt 8 u.k.k. – (por. m.in. decyzja Prezesa UOKiK nr (...) z 12.03.2013 r.; decyzja Prezesa UOKiK nr (...) z 10.05.2013 r.; decyzja Prezesa UOKiK nr R£O (...) z 21.06.2013 r.; decyzja Prezesa UOKiK nr (...) z 9.10.2013 r.; decyzja Prezesa UOKiK nr (...) z 30.12.2015 r.; decyzja Prezesa UOKiK nr (...) z 8.08.2016 r., decyzja Prezesa UOKiK nr (...) z 28.12.2016 r., publ. www.uokik.gov.pl, a tak¿e pismo Prezesa UOKiK z 20.02.2012 r., (...) 076-118/11/BK, (...) 2012, nr 9.) Omawiane stanowisko znajdowa³o poparcie w orzecznictwie (...) (por. np. wyrok (...) z 6.05.2015 r., XVII AmA 5/14, LEX nr 2155798; wyrok (...) z 3.12.2015 r., XVII AmA 124/14, LEX nr 2155537; wyrok (...) z 11.12.2015 r., XVII AmA 125/14, LEX nr 1973757; wyrok (...) z 26.01.2016 r., XVII AmA 165/13, LEX nr 1997815; wyrok (...) z 20.12.2016 r., XVII AmA 53/16, LEX nr 2206139, a tak¿e wyrok SA w Warszawie z 12.12.2016 r., VI ACa 1213/15, LEX nr 2974033) - (zob. T. Czech [w:] Kredyt konsumencki. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2018, art. 5.).
W niniejszej sprawie wskazano w umowie, ¿e ca³kowita kwota kredytu wynosi³a 27.000,00 z³ i tak ustalona nie obejmowa³a kredytowanych kosztów kredytu. Natomiast tzw. kwota udzielonego kredytu wynosi³a 46.487,60 z³ – z uwzglêdnieniem kredytowanych kosztów kredytu. Ten powszechnie stosowany zabieg wprowadza w b³¹d konsumenta co do rzeczywistej kwoty udzielonego mu kredytu. Jest równie¿ niepoprawny z jêzykowego punktu widzenia, albowiem ca³kowita kwota kredytu obejmuje ca³oœæ kwot udostêpnionych konsumentowi, co oznacza, ¿e „kwota kredytu” nie mo¿e stanowiæ kwoty wy¿szej ni¿ kwota „ca³kowita”. (...) kwota kredytu, o czym by³a ju¿ mowa, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem oznacza wy³¹cznie te œrodki, które zosta³y wyp³acone konsumentowi (tzw. kwota na rêkê) i pozostawione do jego swobodnej dyspozycji. W ¿adnym razie kwota wy¿sza ni¿ wskazana jako ca³kowita kwota kredytu nie zosta³a pozostawiona do swobodnej dyspozycji konsumenta. Wynika to wprost z powy¿szych rozwa¿añ dotycz¹cych ca³kowitej kwoty kredytu. Dla przeciêtnego konsumenta porównanie oznaczeñ „kwota kredytu” i „ca³kowita kwota kredytu” jednoznacznie sugeruje, ¿e to drugie pojêcie jest szersze i powinno obejmowaæ wiêcej, ni¿ „kwota kredytu”, tymczasem jest dok³adnie odwrotnie. Co wiêcej, je¿eli przeciêtny konsument dokonywa³by porównania parametrów kredytu z ofert¹ innego banku (zak³adaj¹c nieabuzywnoœæ ofert porównawczych) i spogl¹da³by na rubryki oznaczone formu³¹ „ca³kowita kwota kredytu” doszed³by do nieprawdziwych wniosków, bo oferta innego banku uwzglêdniaj¹cego kredytowane koszty kredytu w pozycji „ca³kowita kwota kredytu” by³aby (przy za³o¿eniu konkurencyjnoœci rynku, czyli wzglêdnego podobieñstwa warunków i kosztów przy danej kwocie zapotrzebowania) mniej korzystna. N. ¿y te¿ zauwa¿yæ, ¿e pominiêcie skredytowanych kosztów kredytu w „ca³kowitej kwocie kredytu” wp³ywa na zmianê ekonomicznych parametrów umowy z punktu widzenia konsumenta porównuj¹cego oferty rynkowe w stopniu istotnym. N. ¿y przyznaæ, ¿e profesjonalista móg³by bez trudu powy¿sze uwarunkowania prawid³owo zrozumieæ, bior¹c pod uwagê tak¿e inne parametry kredytu (np. (...) ), ale przeciêtny konsument powinien byæ zaznajomiony z nimi w sposób ca³kowicie zgodny z obowi¹zuj¹cym prawem, maksymalnie przejrzysty i niewprowadzaj¹cy w b³¹d, gdy¿ i tak problematyka kredytów konsumenckich sama w sobie jest dostatecznie skomplikowana dla przeciêtnego obywatela. Innymi s³owy, po pierwsze, wymagane prawem parametry musz¹ byæ zgodne z obowi¹zuj¹cym prawem, po drugie – ich rozszerzanie o nieprzewidziane prawem pojêcia (jak w niniejszym wypadku: „kwota kredytu”, która w rzeczywistoœci powinna byæ nazwana „ca³kowit¹ kwot¹ kredytu”, bo kredytowanie kosztu uzyskania prowizji i wynagrodzenia poœrednika finansowego podwy¿sza w rzeczywistoœci podstawê naliczania odsetek) jest wadliwe i narusza ra¿¹co interesy konsumenta: utrudnia porównywanie ofert rynkowych dla osoby nie bêd¹cej fachowcem w tej dziedzinie. Z punktu widzenia ekonomicznego b³¹d informacyjny w zakresie „ca³kowitej kwoty kredytu” nie uwzglêdniaj¹cej kredytowania jego kosztów dla konsumenta ma ra¿¹co negatywny wp³yw tak¿e w sferze ekonomicznej, gdy¿ naliczanie zgodnie z umow¹ odsetek umownych przez ca³y czas trwania umowy od kwoty dodatkowo 19.487,60 z³ jest de facto zbli¿one do zawarcia odrêbnej umowy kredytowej na tê kwotê na okres 120 miesiêcy, a nie jest to coœ marginalnego lub pomijalnego dla przeciêtnego konsumenta. N. chodzi tu wy³¹cznie o realn¹ proporcjê odsetek do kapita³u, bo zawsze odsetki od sumy g³ównej s¹ w u³amkowej proporcji do kapita³u. (por. uzasadnienie wyroku S¹du Rejonowego w Gdyni z dnia 10 maja 2022 roku, w sprawie I C 26/22, niepubl.). Aktualnie rozmycie pojêcia „ca³kowitej kwoty kredytu” przez prowadzenie pozaustawowej „kwoty kredytu” ma na celu stworzeniu prawnego pozoru uprawnienia takiego podmiotu do pobierania odsetek równie¿ od skredytowanych kosztów kredytu, co nie mo¿e okazaæ siê skuteczne.
Sytuacji tej nie zmienia mechanizm potr¹cenia z kwoty kredytu kwotê skredytowanych kosztów kredytu. W istocie bowiem nie dochodzi do potr¹cenia w cywilistycznym rozumieniu tego pojêcia.
Analogiczny mechanizm (...) Apelacyjny w W. w wyroku z dnia 30 paŸdziernika 2017 roku w sprawie o sygn. akt VII ACa 879/17 (LEX nr 2471048), gdzie w uzasadnieniu stwierdzono za stron¹, ¿e „dopóki konsument nie uiœci kwot nale¿nych kontrahentowi z tytu³u op³at i prowizji lub te¿ nie zostan¹ one potr¹cone, nie mo¿e dojœæ do udostêpnienia konsumentowi œrodków pieniê¿nych”. W tej¿e sprawie (...) , ¿e s³usznoœci tego twierdzenia nie sprzeciwia siê treœæ umowy kredytu, gdzie ustalono, ¿e „po¿yczka jest wyp³acana w dniu podpisania umowy, w sposób okreœlony przez po¿yczkobiorcê”. W sprawie tej konsument sk³ada³ dyspozycjê potr¹cenia kwot stanowi¹cych koszty po¿yczki. Wówczas (...) , ¿e „nie wynika³o z tych dokumentów, ¿e chocia¿ konsument sk³ada³ dyspozycjê przelania œrodków w dniu udzielenia kredytu (wyp³aty kredytu), to oznacza³o to, i¿ czyni³ to w momencie dysponowania ju¿ œrodkami przyznanej kwoty kredytu.” Za „co najmniej nieuprawnione” uznano twierdzenie strony, ¿e „nietrudno wyobraziæ sobie, ¿e konsument sk³ada dyspozycjê w dniu udzielenia kredytu, a wiêc w dniu, w którym zyskuje pozytywn¹ decyzjê o przyznaniu kredytu oraz ¿e dyspozycja ta mo¿e zostaæ z³o¿ona tak¿e po zawarciu umowy, to jednak musi poprzedziæ wyp³atê œrodków, czyli de facto udostêpnienie ich konsumentowi.” Dalej powo³ano siê na przyk³ad sytuacji podawanej przez K. E. w odniesieniu do jej Wytycznych w sprawie stosowania przepisów dyrektywy o kredycie konsumenckim dotycz¹cych rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, wydanych w celu ujednolicenia interpretacji przepisów dyrektywy we wszystkich pañstwach cz³onkowskich: „Jako przyk³ad Komisja podaje sytuacjê, w której udzielono konsumentowi po¿yczki w kwocie 5.000 euro, przy czym koszt udzielenia konsumentowi kredytu w wysokoœci 100 euro jest wliczony w pulê udostêpnion¹ konsumentowi i nastêpnie potr¹cany jest w momencie wyp³aty œrodków. Faktycznie wiêc konsument mo¿e rozporz¹dzaæ jedynie kwot¹ 4.900 euro i to w³aœnie ta kwota powinna stanowiæ ca³kowit¹ kwotê kredytu.”
N. jest wiêc mo¿liwe uznanie, ¿e kredytobiorcy przys³ugiwa³a kwota 46.487,60 z³ (tzw. kwoty udzielonego kredytu) i nastêpnie potr¹cono z niej skredytowane koszty kredytu.
W sposób oczywisty z umowy (...) , ¿e powód pobiera³ odsetki równie¿ od skredytowanych kosztów kredytu w kwocie wynosz¹cej a¿ 46.487,60 z³.
(...) na uwadze powy¿sze rozwa¿ania (...) do przekonania, ¿e oprocentowanie kredytu zosta³o wyliczone w sposób nieprawid³owy i niezgodny z definicj¹ stopy oprocentowania wskazan¹ w art. 5 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim, który stanowi, ¿e stopa oprocentowania kredytu to stopa oprocentowania wyra¿ona jako sta³e lub zmienne oprocentowanie stosowane do wyp³aconej kwoty na podstawie umowy o kredyt w stosunku rocznym. Natomiast kwota wyp³acona uto¿samiana jest z kwot¹ udostêpnion¹ do swobodnej dyspozycji konsumenta, do czego odwo³uje zreszt¹ definicja ca³kowitej kwoty kredytu. Zapis umowny dotycz¹cy oprocentowania umowy stanowi wiêc niedozwolone postanowienie umowne art. 3851 k.c. i nie wi¹¿e konsumenta nie tylko w zakresie odsetek od skredytowanych kosztów kredytu, ale tak¿e od kwoty wyp³aconej, albowiem w treœci umowy nie wskazano, od jakiej kwoty naliczane bêd¹ odsetki, czy od ca³kowitej kwoty kredytu (jak powinno mieæ to miejsce, czy od tzw. kwoty kredytu, stanowi¹cej pozaustawow¹ i wprowadzaj¹c¹ w b³¹d konsumenta definicjê).
Odmienna wyk³adnia nie ujmuje w sposób kompleksowy perspektywy konsumenta, któremu winna zostaæ zapewniona efektywna i realna ochrona wynikaj¹ca z przepisów ustawy o kredycie konsumenckim.
Zgodnie z treœci¹ art. 70 Prawa bankowego obowi¹zuj¹cego równie¿ w dacie zawarcia przedmiotowej umowy bank uzale¿nia przyznanie kredytu od zdolnoœci kredytowej kredytobiorcy. Przez zdolnoœæ kredytow¹ rozumie siê zdolnoœæ do sp³aty zaci¹gniêtego kredytu wraz z odsetkami w terminach okreœlonych w umowie. Kredytobiorca jest obowi¹zany przed³o¿yæ na ¿¹danie banku dokumenty i informacje niezbêdne do dokonania oceny tej zdolnoœci (ust. 1). Osobie fizycznej, prawnej lub jednostce organizacyjnej niemaj¹cej osobowoœci prawnej, o ile posiada zdolnoœæ prawn¹, które nie maj¹ zdolnoœci kredytowej, bank mo¿e udzieliæ kredytu m.in. pod warunkiem ustanowienia szczególnego sposobu zabezpieczenia sp³aty kredytu (ust. 2 pkt 1). Do regulacji tej odsy³a równie¿ art. 9 ustawy o kredycie konsumencki. Przepisy te wype³niaj¹ art. 8 Dyrektywy 2008/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 kwietnia 2008 roku w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylaj¹cej dyrektywê Rady 87/102/EWG, wedle którego „ P. cz³onkowskie zapewniaj¹ przeprowadzanie przez kredytodawcê przed zawarciem umowy o kredyt oceny zdolnoœci kredytowej konsumenta na podstawie wystarczaj¹cych informacji przekazanych mu, w stosownych przypadkach, przez konsumenta oraz, w razie koniecznoœci, na postawie informacji uzyskanych z odpowiedniej bazy danych. P. cz³onkowskie, których ustawodawstwo wymaga od kredytodawców dokonania oceny zdolnoœci kredytowej konsumenta na podstawie informacji z danej bazy danych, mog¹ zachowaæ ten wymóg”. Warto zaznaczyæ, ¿e obowi¹zki banku nie sprowadzaj¹ siê równie¿ wy³¹cznie do badania sytuacji finansowej i gospodarczej na etapie wniosku o kredyt, ale tak¿e po zawarciu umowy. Bank ma prawo badaæ, czy kredytobiorca po otrzymaniu kredytu nie utraci³ zdolnoœci kredytowej lub czy jego zdolnoœæ do sp³aty kredytu nie jest zagro¿ona (wyrok SA w Warszawie z 10.01.2019 r., VII AGa (...) , LEX nr 2682859).
Z kolei w art. 28 mowa jest o sankcjach w razie naruszenia tego obowi¹zku: „ P. cz³onkowskie ustanawiaj¹ przepisy dotycz¹ce sankcji maj¹cych zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów krajowych przyjêtych zgodnie z niniejsz¹ dyrektyw¹ i podejmuj¹ wszelkie niezbêdne dzia³ania w celu zapewnienia stosowania tych sankcji. Przewidziane sankcje musz¹ byæ skuteczne, proporcjonalne i odstraszaj¹ce”.
W dacie zawarcia umowy, jak i obecnie, ustawodawca nie przewidywa³ sankcji wobec instytucji finansowej w przypadku udzielenia kredytu z pominiêciem zbadania zdolnoœci kredytowej kredytobiorcy. (...) tego obowi¹zku mo¿e skutkowaæ ewentualnie zastosowaniem w ramach nadzoru bankowego wobec banku sankcji, o których mowa w art. 138 ustawy Prawo bankowe (zob. stanowisko Generalnego Inspektora Nadzoru Bankowego z dnia 26 listopada 2007 r., (...) 078-1 3.09.93/07, wyrok SO w Kielcach z 11.06.2014 r., II Ca 452/14, LEX nr 1511361).
W tej sytuacji (...) ¿y³, ¿e co do zasady przepis art. 5 k.c. nie mo¿e wp³ywaæ na wyk³adniê normy prawa materialnego okreœlaj¹cej treœæ prawa podmiotowego (por. uzasadnienie wyroku S¹du Najwy¿szego z dnia 31 marca 2000 r., II CKN 749/98, OSNC 2000/7-8/135). Warto przy tym podkreœliæ, ¿e art. 5 k.c. nie kszta³tuje praw podmiotowych, nie zmienia i nie modyfikuje uprawnieñ, jakie wynikaj¹ z innych przepisów prawa. Przepis ten upowa¿nia s¹d do oceny, w jakim zakresie, w konkretnym stanie faktycznym, dzia³anie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uwa¿ane za wykonywanie jego prawa i nie korzysta z ochrony prawnej. Stosowanie art. 5 k.c. pozostaje zatem w nieroz³¹cznym zwi¹zku z ca³okszta³tem okolicznoœci konkretnej sprawy. Regulacja art. 5 k.c. powinna byæ stosowana z du¿¹ ostro¿noœci¹, gdy¿ zawsze prowadzi do os³abienia zasady pewnoœci prawa. Dlatego te¿ pos³u¿enie siê w konkretnym przypadku konstrukcj¹ nadu¿ycia prawa jest z za³o¿enia dopuszczalne tylko wyj¹tkowo i musi mieæ szczególne, wyraŸne uzasadnienie merytoryczne, z powo³aniem siê na normy etyczne lub obyczajowe.
Wymóg zgodnoœci podejmowanych czynnoœci prawnych z zasadami wspó³¿ycia spo³ecznego odnosi siê do wszystkich podmiotów prawa. W odniesieniu do obrotu profesjonalnego zasady wspó³¿ycia spo³ecznego nale¿y rozumieæ jako zasady uczciwoœci i rzetelnoœci kupieckiej, sprowadzaj¹cej siê do przestrzegania dobrych obyczajów, zasad uczciwego obrotu, rzetelnego postêpowania czy lojalnoœci i zaufania w stosunku do partnera umowy. (...) w zgodzie z tymi zasadami, przedsiêbiorca powinien powstrzymaæ siê od wszelkich zachowañ, które œwiadcz¹ o braku respektu dla interesów partnera lub wywo³uj¹ uszczerbek w tych interesach.
W literaturze coraz czêœciej podkreœla siê i akcentuje bardziej intensywny model ochrony kredytobiorcy nawi¹zuj¹cy do idei „odpowiedzialnego udzielania kredytu", istotnie wykraczaj¹cej poza obowi¹zki informacyjne kredytodawcy. Istota idei „odpowiedzialnego udzielania kredytu" polega na na³o¿eniu na kredytodawcê obowi¹zku weryfikacji sytuacji maj¹tkowej (zdolnoœci kredytowej) klienta, przy czym skutkiem negatywnej oceny zdolnoœci kredytowej klienta powinien byæ obowi¹zek odmowy udzielenia kredytu. Figura „odpowiedzialnego udzielania kredytu" stanowi postulat politycznoprawny, zgodnie z którym porz¹dek prawny winien na³o¿yæ na kredytodawcê rygorystyczny obowi¹zek weryfikacji ryzyka niewyp³acalnoœci kredytobiorcy ( P. T. „ (...) informacyjne w umowach o us³ugi finansowe”, LEX 2015, monografia). Odpowiedzialni za nadmierne zad³u¿anie siê s¹ bowiem nie tylko sami konsumenci, którzy zaci¹gaj¹ kredyty, nierzadko nieœwiadomi zwi¹zanego z tym ryzyka i ponoszonych kosztów. C. ¿ar odpowiedzialnoœci powinien spoczywaæ tak¿e na kredytodawcach zobowi¹zanych do oceny zdolnoœci kredytowej konsumenta, czyli zdolnoœci do terminowej sp³aty kredytu. (...) bowiem wp³yw na wystêpuj¹ce na rynku kredytów konsumenckich zjawisko zad³u¿ania siê konsumentów maj¹ praktyki rynkowe kredytodawców, którzy podsycaj¹ „apetyt na kredyt” poprzez jego „rozdawnictwo” i dostêpnoœæ „od rêki”.
K. œæ wdra¿ania idei odpowiedzialnego kredytowania do praktyki rynkowej i jej egzekwowania wynika zatem z nadmiernego zad³u¿ania siê konsumentów przez anga¿owanie siê w zobowi¹zania kredytowe, których nie s¹ w stanie terminowo sp³aciæ. Koncepcja odpowiedzialnego udzielania kredytu ma przeciwdzia³aæ temu zjawisku. Jest ona równie¿ przejawem realizacji zyskuj¹cej coraz bardziej na aktualnoœci, koncepcji spo³ecznej odpowiedzialnoœci biznesu. (...) niej przedsiêbiorcy dzia³aj¹cy w zgodzie z zasadami spo³ecznej odpowiedzialnoœci biznesu koncentruj¹ siê nie tylko na zyskach, ale powinni równie¿ uwzglêdniaæ spo³eczne i moralne konsekwencje swojej dzia³alnoœci, w tym tak¿e interesy konsumenta. N. oznacza to rezygnacji z osi¹gania zysku, co jest celem dzia³alnoœci gospodarczej, w tym równie¿ na rynku kredytów konsumenckich, jednak sens swojego istnienia kredytodawcy powinni postrzegaæ szerzej, z uwzglêdnieniem ³adu korporacyjnego, etyki i moralnoœci oraz relacji z konsumentami – kredytobiorcami (dr hab. E. T. (...) : 10. (...) .18.041). Idea odpowiedzialnego kredytowania rozumiana jako odpowiedzialne udzielanie kredytów przez kredytodawców wobec zjawiska nadmiernego zad³u¿ania siê konsumentów, przesta³a byæ jedynie postulatem i sta³a siê przedmiotem zainteresowania ustawodawcy, tak unijnego, jak i w konsekwencji krajowego (dr hab. E. T. (...) : 10. (...) .18.041), czego ucieleœnieniem s¹ wskazane wy¿ej regulacje prawne (por. wyrok SR w Brzesku z 9.04.2019 r., I C 673/18, LEX nr 2972987).
Z. œæ kredytow¹ jak (...) N. ¿szy w wyroku z dnia 18.06.1997r. (sygn. akt II CKN 207/97) „ma ka¿dy podmiot, którego stan maj¹tkowy oraz bie¿¹ca i przewidywana w przysz³oœci efektywnoœæ gospodarowania zapewnia wyp³acalnoœæ, gwarantuj¹c¹ zwrot kredytu wraz z nale¿nymi odsetkami w ustalonym w umowie terminie".
Jak wyjaœnia siê w literaturze badanie zdolnoœci kredytowej polega na ustaleniu, ile dany podmiot jest w stanie przeznaczyæ na sp³atê comiesiêcznej raty kredytu odliczaj¹c od dochodu netto kredytobiorcy koszty utrzymania jego i rodziny oraz inne sta³e obci¹¿enia bud¿etu tj. wysokoœæ innych sp³acanych kredytów, po¿yczek, alimenty, sk³adki ubezpieczeniowe, op³aty mieszkaniowe itp. (Autor: B. A. , „Informacja gospodarcza. Informacja kredytowa”, LEX 2014, monografia, dr hab. E. T. (...) : 10. (...) .18.041).
(...) na uwadze powy¿sze, trudno przyj¹æ w przedmiotowej sprawie, ¿e kredytodawca sprosta³ obowi¹zkowi badania zdolnoœci kredytowej pozwanej, który przez osoby trzecie nak³oniony zosta³ do zawarcia umowy po¿yczki, której rzeczywiœcie nie zamierza³ zawrzeæ, której nie potrzebowa³ i z której nie by³ w stanie siê wywi¹zaæ. Niebagatelny udzia³ w zawarciu umowy po¿yczki mia³y osoby poœrednicz¹ce zawarciu umowy, a dzia³aj¹ce z umocowania banku. Przecie¿ M. B. poœwiadczy³a, ¿e podpisy pozwanego oraz pe³nomocnika banku (...) ¿one zosta³y w jej obecnoœci. Zasady uczciwego obrotu oraz rzetelnoœci kupieckiej sprzeciwia³y siê nak³anianiu osoby uzale¿nionej od alkoholu i niezdolnej do wywi¹zania siê z umowy do zawarcia umowy. Przede wszystkim powodowy bank winien zadbaæ, aby umowy po¿yczki udzielane by³y wy³¹cznie osobom, które rzeczywiœcie potrzebuj¹ takich produktów (zjawisko misselingu) i takim, które s¹ w stanie wywi¹zaæ siê z takiego zobowi¹zania. W analizowanym przypadku oczywiste by³o, ¿e pozwany nie by³ w stanie zaspokoiæ swoich potrzeb mieszkaniowych (by³ osob¹ bezdomn¹), a tym bardziej sp³acaæ kredytu na niebagateln¹ kwotê 27.000 z³. Ewidentnie wykorzystano jego ³atwowiernoœæ, aby podpisa³ umowê kredytu. Pozwany nie odniós³ zreszt¹ jakiejkolwiek korzyœci w zwi¹zku z rzeczon¹ umow¹. Beneficjentem tej czynnoœci by³ przynajmniej poœrednik kredytowy, któremu wyp³acono kwotê 6.750,00 z³ w zwi¹zku z poœrednictwem, przy czym nie jest jasne czy osoba ta bra³a bezpoœredni udzia³ w opisanych przez pozwanego czynnoœciach, ale z pewnoœci¹ takie czynnoœci umo¿liwi³a. Celem umowy kredytu jest spe³nienie potrzeb konsumenta, nie zaœ innych osób, czerpi¹cych zyski z zawartej umowy. Oczywistym jest, ¿e dzia³anie marketingowe maj¹ szerokie spektrum, jednak nie maj¹ charakteru nieograniczonego. Przede wszystkim taki zakres przekracza namawianie przypadkowo napotkanych osób na zawarcie umowy kredytowej. Celem dzia³añ instytucji bankowej w tym zakresie powinno byæ poinformowanie konsumenta o oferowanym produkcie, nie zaœ d¹¿enie do zawarcia umowy w sposób natarczywy, a wiêc taki narzuca siê innym w sposób ³ami¹cy akceptowalne normy spo³eczne i nie daj¹cy im spokoju, a w szczególnoœci pod pozorem udzielenia pomocy.
W tych konkretnych okolicznoœciach faktycznych uznaæ nale¿a³o, ¿e dzia³anie powoda nie stanowi wykonywania prawa, ale jego nadu¿ycie i z tego powodu nie mo¿e korzystaæ z ochrony. Dlatego dodatkow¹ podstawê oddalenia powództwa stanowi³ art. 5 k.c. wyra¿aj¹cy ideê sprawiedliwoœci spo³ecznej.
(...) na uwadze powy¿ (...) w punkcie 1. wyroku na podstawie art. art. 69 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 roku prawa bankowego oraz art. 5 k.c. oddali³ powództwo.
O kosztach procesu orzeczono w punkcie 2 . na podstawie art. 98 k.p.c. , obci¹¿aj¹c przegrywaj¹cego powoda ca³oœci¹ kosztów procesu przy pozostawieniu szczegó³owego wyliczenia referendarzowi s¹dowemu stosownie do art. 108 § 1 k.p.c.