UZASADNIENIE
(wyroku z dnia 10 listopada 2021 roku – k. 143)
Powódka (...) sp. z o.o. z siedzib¹ we (...) od pozwanej (...) Kasy O. œciowo-Kredytowej im. F. S. z siedzib¹ w G. zap³aty kwoty 1.812,19 z³ wraz z ustawowymi odsetkami za opóŸnienie od dnia 21 kwietnia 2021 roku do dnia zap³aty.
Wartoœæ przedmiotu sporu stanowi³a ³¹czna suma kosztów kredytu poniesionych przez kredytobiorcê w czasie faktycznego trwania umowy kredytu, w tym kwota 94,56 z³ stanowi¹c¹ prowizjê za udzielenie kredytu oraz kwota 1.717,63 z³ stanowi¹c¹ odsetki, podlegaj¹ce zwrotowi z tytu³u sankcji kredytu darmowego.
L. procesow¹ powódka wywodzi³a z umowy cesji zawartej z konsumentem, a tak¿e udzielonego jej przez konsumenta pe³nomocnictwa do z³o¿enia oœwiadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego.
(pozew – k. 3-6v.)
Pozwana w sprzeciwie od nakazu zap³aty wnios³a o oddalenia powództwa i zas¹dzenie na swoj¹ rzecz kosztów procesu wed³ug norm przepisanych.
W uzasadnieniu zarzuci³a powódce brak legitymacji czynnej, przedawnienia roszczenia, naruszenie art. 5 k.c. , a tak¿e zaprzeczy³a, aby zawarta z konsumentem umowa (...) opisane w pozwie naruszenia ustawy o kredycie konsumenckim.
(sprzeciw – k. 31-39v.)
Stan faktyczny:
Dnia 24 paŸdziernika 2013 roku A. S. z³o¿y³a do (...) Kasy O. œciowo-Kredytowej im. F. S. w G. deklaracjê cz³onkowsk¹ nr (...) , zobowi¹zuj¹c siê do przestrzegania przepisów obowi¹zuj¹cego statutu i regulaminu. (...) do op³acenia wpisowego w kwocie 1,00 z³, wniesienia udzia³u w liczbie 1, wp³acenia w terminie 6 miesiêcy wk³adu cz³onkowskiego w wysokoœci 1,00 z³, a tak¿e zgodnie z § 10 pkt 3 statutu (...) , zadeklarowa³a comiesiêczne wp³aty na Indywidualnego Konto (...) (IKS) w wysokoœci 15,00 z³.
Statut pozwanego przewiduje obowi¹zek posiadania przez ka¿dego cz³onka Kasy rachunku systematycznego oszczêdzania i gromadzenia na nim co miesi¹c oszczêdnoœci w zadeklamowanej wysokoœci zgodnie z Regulaminem Indywidualnych Kont (...) .
(dowód: deklaracja cz³onkowska – k. 58, statut pozwanego – k. 47-57)
Dnia 29 kwietnia 2014 roku dosz³o do zawarcia umowy po¿yczki nr (...) pomiêdzy pozwan¹ S. O. œciowo- (...) im. F. S. w G. (...) S. . Umowa (...) zawarta na okres od dnia 29 kwietnia 2014 roku do dnia 1 kwietnia 2024 roku. (...) kwota kredytu wynosi³a 21.000,00 z³. Oprocentowanie kredytu by³o zmienne i w dniu zawarcia umowy (...) 15,5 % w skali roku. Za cel umowy wskazano dowolny cel konsumpcyjny. Po¿yczka mia³a zostaæ wyp³acona na wskazany w umowie rachunek.
W ust. 12 umowy okreœlono rzeczywist¹ roczn¹ stopê oprocentowania kredytu na 23,17 % oraz ca³kowit¹ kwotê do sp³aty w dniu zawarcia umowy na 44.641,23 z³ wraz z podaniem za³o¿eñ, w oparciu o które j¹ wyliczono.
Szacowany ca³kowity koszt kredytu okreœlono w punkcie 17. umowy na kwotê 23.641,23 z³.
Prowizja za udzielenie po¿yczki wynosi³a 1.470,00 z³. Oprócz niej po¿yczkobiorca zosta³ obci¹¿ony op³at¹ przygotowawcz¹ w kwocie 40,00 z³.
Po¿yczkodawca zobowi¹zany by³ tak¿e do zap³aty kwoty 2.163,00 z³ tytu³em przyst¹pienia do grupowego ubezpieczenia POSADA.
W punkcie 30. umowy wskazano, ¿e po¿yczkobiorca ma prawo w ka¿dym czasie do sp³aty ca³oœci lub czêœci po¿yczki przed terminem okreœlonym w umowie, poprzez dokonanie sp³aty w kasie osobiœcie lub na wskazany w umowie rachunek bankowy. W przypadku sp³aty po¿yczki przed terminem okreœlonym w umowie w braku odmiennej dyspozycji po¿yczkobiorcy dokonane wp³aty zostan¹ zaliczone na poczet sp³aty kapita³u w taki sposób, ¿e sp³ata zostanie przeznaczona w pierwszej kolejnoœci na poczet najbli¿szej wymagalnej raty w kwocie odpowiadaj¹cej jej wysokoœci pomniejszonej o odsetki za okres od dnia dokonania wczeœniejszej sp³aty do dnia wymagalnoœci raty oraz w dalszej kolejnoœci na sp³atê kapita³u (szczegó³owy sposób zaliczeñ wskazano w umowie). Postanowiono równie¿, ¿e po¿yczkobiorca poprzez z³o¿enie oœwiadczenia stanowi¹cego za³¹cznik nr 5 do umowy mo¿e z³o¿yæ odmienn¹ dyspozycjê sp³aty. Rozliczenie z po¿yczkobiorc¹ z tytu³u wczeœniejszej sp³aty kredytu nast¹pi w terminie 14 dni od dokonania sp³aty.
W punkcie 29. umowy po¿yczki wskazano, ¿e po¿yczkobiorca ma prawo do odst¹pienia od umowy w terminie 14 dni od zawarcia umowy bez podania przyczyny odst¹piæ od niej. Wzór oœwiadczenia o odst¹pieniu od umowy (...) za³¹cznik nr 4 do umowy.
(dowód: umowa – k. 13-15)
Zgodnie z § 18 ust. 1 Regulaminu wyp³ata po¿yczki/kredytu nastêpowa³a m.in. po zap³acie nale¿nych prowizji i op³at.
(dowód: regulamin – k. 68-73)
Dnia 12 grudnia 2014 roku A. S. dokona³a ca³kowitej sp³aty po¿yczki.
(fakt bezsporny)
Dnia 16 lipca 2020 roku A. S. zawar³a z powódk¹ umowê cesji wierzytelnoœci pieniê¿nej wynik³ej z ww. umowy (...) jej w stosunku do pozwanej, obejmuj¹c¹ w szczególnoœci wierzytelnoœci o zwrot wszelkich nienale¿nie pobranych op³at i kosztów oraz o zwrot kosztów w zwi¹zku z wczeœniejsz¹ sp³at¹ ww. kredytu konsumenckiego oraz ze wszystkimi zwi¹zanymi z tymi wierzytelnoœciami prawami (m.in. odsetkami za zw³okê i opóŸnienie).
(dowód: umowa cesji – k. 17-18)
Dnia 1 marca 2021 roku pozwana dokona³a ca³kowitego rozliczenia po¿yczki w zwi¹zku z jego wczeœniejsz¹ sp³at¹.
(fakt bezsporny)
Dnia 7 kwietnia 2021 roku A. S. udzieli³a powódce pe³nomocnictwa do z³o¿enia oœwiadczenia wynikaj¹cego z art. 45 ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim , przewiduj¹cego sankcjê tzw. kredytu darmowego oraz do jego dalszego wykorzystania w kontaktach z w³aœciwymi podmiotami zarówno w postêpowaniu przeds¹dowym, jak i w postêpowaniu s¹dowym, w szczególnoœci poprzez przes³anie z³o¿onego oœwiadczenia do kredytodawcy.
(dowód: wtórnik dokumentu – k. 22, 23, pe³nomocnictwo poœwiadczone podpisem elektronicznym na p³ycie – k. 104)
Pismem z dnia 8 kwietnia 2021 roku powódka – w imieniu A. S. – z³o¿y³a pozwanej oœwiadczenie o skorzystaniu z sankcji tzw. kredytu darmowego na podstawie art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. J. œnie powódka wezwa³a pozwan¹ do zap³aty kwoty 1.812,19 z³ – w terminie 7 dni. Oœwiadczenie odebrane zosta³o dnia 12 kwietnia 2021 roku.
(dowód: oœwiadczenie – k. 20-21, potwierdzenie nadania – k. 24-24v., wydruk z systemu œledzenia przesy³ek – k. 25) (...) ¿y³, co nastêpuje:
P. ¿szy stan faktyczny zasadniczo by³ bezsporny pomiêdzy stronami, zaœ rozstrzygniêcie sprawy zale¿a³o wy³¹cznie od prawnej oceny ustalonych wy¿ej okolicznoœci faktycznych.
(...) zebrany materia³ dowodowy (...) nie znalaz³ podstaw, aby kwestionowaæ autentycznoœæ przedstawionych przez strony dokumentów. Z. ¿yæ bowiem nale¿a³o, ¿e ¿adna ze stron nie podnios³a w toku niniejszego postêpowania zarzutów co do autentycznoœci tych dokumentów, a nadto wymienione powy¿ej dokumenty zosta³y podpisane i nie nosz¹ ¿adnych znamion podrobienia czy przerobienia. Dodatkowo, (...) na uwadze, ¿e ¿adna ze stron nie zaprzeczy³a, ¿e osoby podpisane pod wy¿ej wskazanymi dokumentami nie z³o¿y³y oœwiadczeñ w nich zawartych – wyj¹tek stanowi³o jedynie elektroniczne podpisanie dokumentu pe³nomocnictwa przez konsumenta. Natomiast prywatna opinia pozwanej oraz kopie wyroków wydanych w innych sprawach nie mia³y znaczenia dla rozstrzygniêcia, albowiem po pierwsze s¹d nie by³ nimi zwi¹zany, a po drugie stanowi³y wyraz stanowiska procesowego stron.
W pierwszej kolejnoœci rozwa¿yæ nale¿a³o zarzut legitymacji procesowej powódki. Legitymacja procesowa jest przes³ank¹ materialnoprawnej skutecznoœci powództwa i oznacza wynikaj¹ce z przepisów prawa materialnego uprawnienie do wyst¹pienia w danym procesie w charakterze powoda (legitymacja procesowa czynna) oraz pozwanego (legitymacja procesowa bierna). Legitymacja procesowa jest przy tym pozytywn¹ przes³ank¹ jurysdykcyjn¹, podlegaj¹c¹ ocenie na podstawie przepisów prawa materialnego, zatem jej ewentualny brak skutkuje oddaleniem powództwa. Legitymacja czynna powódki wynika³a z przeniesienia jej w trybie art. 509 § 1 k.c. , zgodnie z którym wierzyciel mo¿e bez zgody d³u¿nika przenieœæ wierzytelnoœæ na osobê trzeci¹ (przelew), chyba ¿e sprzeciwia³oby siê to ustawie, zastrze¿eniu umownemu albo w³aœciwoœci zobowi¹zania. (...) cesji za skuteczn¹. (...) bowiem oznaczon¹ wierzytelnoœæ pieniê¿n¹ s³u¿¹c¹ po¿yczkobiorcy jako cedentowi przeciwko pozwanej, przy czym bez znaczenia pozostawa³a podstawa prawna tej wierzytelnoœci. T. œæ umowy nale¿y wyk³adaæ przez pryzmat kryteriów oznaczonych w art. 65 § 2 k.c. Nie by³o konieczne, aby podstawa prawna dochodzonego roszczenia wskazana zosta³a wprost w umowie. W konsekwencji umowa cesji (...) skutek rozporz¹dzaj¹cy, o którym mowa w art. 510 k.c. (...) powstanie wierzytelnoœci o zwrot kosztów kredytu i zap³aconych od niego odsetek powstaje nie wczeœniej, ni¿ z chwil¹ z³o¿enia przez kredytobiorcê oœwiadczenia o charakterze prawokszta³utuj¹cym, o którym mowa w przepisie art. 45 ust. 1 u.k.k. Na podstawie umowy cesji wierzytelnoœci konsument przeniós³ na powódkê tak¿e wierzytelnoœci przysz³e, a powstanie wierzytelnoœci z art. 45 ust. 1 u.k.k. zale¿a³o od skutecznego z³o¿enia oœwiadczenia o skorzystaniu z przewidzianego przepisem uprawnienia. Powódka posiadaj¹c stosowne uprawnienie z³o¿y³a takie oœwiadczenie. (...) w tym przedmiocie zosta³o z³o¿one elektronicznie z kwalifikowanym podpisem przy u¿yciu platformy (...) sp. z o.o. z siedzib¹ w W. . Podmiot ten wpisany jest w rejestrze niekwalifikowanych us³ug zaufania prowadzonego przez Narodowy Bank Polski na podstawie i w zakresie rzeczowym okreœlonym przepisem art. 6 ustawy z dnia 5 wrzeœnia 2016 roku o us³ugach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej (t.j. Dz.U. z 2019r., poz. 162 ze zm.) – (...) Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr (...) z dnia 23 lipca 2014 roku w sprawie identyfikacji elektronicznej i us³ug zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnêtrznym oraz uchylaj¹ce dyrektywê (...) (eIDAS) (Dz. Urz. UE L 257 z 28.07.2014, s. 73) – w zakresie us³ug sk³adania podpisu elektronicznego, us³ug obs³ugi podpisywania elektronicznego dokumentów poprzez platformê A. (zob. (...) Centrum (...) [NCCert], dostêp do rejestru: (...) Podmiot ten nale¿a³o zatem zakwalifikowaæ jako dostawcê us³ug zaufania, co zgodnie z definicj¹ zawart¹ w art. 3 pkt 19 ww. (...) oznacza osobê fizyczn¹ lub prawn¹, która œwiadczy przynajmniej jedn¹ us³ugê zaufania, jako kwalifikowany lub niekwalifikowany dostawca us³ug zaufania. (...) tak¿e na uwadze, ¿e przewidziana z art. 45 ust. 1 u.k.k. forma pisemna jest form¹ zastrze¿on¹ ad probationem ( art. 74 § 1 k.c. ), a wiêc jej ewentualne niezachowanie nie skutkuje niewa¿noœci¹ ( art. 73 § 1 k.c. ). Zgodnie z art. 99 § 1 k.c. pe³nomocnictwo szczególne wymaga szczególnej formy tylko w razie, gdy dla czynnoœci, do której upowa¿nia, zastrze¿ona jest forma szczególna pod rygorem niewa¿noœci, a wiêc przepis ten w ogóle nie odnosi siê do pe³nomocnictw upowa¿niaj¹cych do czynnoœci, co do których zastrze¿ono formê ad probationem. W niniejszej sprawie nie dowodzono na podstawie zeznañ czy przes³uchania stron, a ponadto dokonanie czynnoœci (z³o¿enie oœwiadczenia z art. 45 u.k.k. jak i udzielenie pe³nomocnictwa), jest nie tylko uprawdopodobnione, ale i udowodnione za pomoc¹ pisma ( art. 74 § 1 i 2 k.c. ) (por. wyrok z uzasadnieniem (...) Rejonowego dla miasta sto³ecznego W. w W. z dnia 02.08.2021r., sygn. akt I C 1622/21, niepubl.). Dla oceny z³o¿enia oœwiadczenia woli znajduje wiêc zastosowanie norma art. 60 k.c. (wed³ug której z zastrze¿eniem wyj¹tków w ustawie przewidzianych, wola osoby dokonuj¹cej czynnoœci prawnej mo¿e byæ wyra¿ona przez ka¿de zachowanie siê tej osoby, które ujawnia jej wolê w sposób dostateczny, w tym równie¿ przez ujawnienie tej woli w postaci elektronicznej). Norma ta usankcjonowana zosta³a ww. (...) oraz implementuj¹c¹ je ustaw¹. Oœwiadczenie w postaci elektronicznej nie mo¿e byæ uto¿samiane przy tym z elektroniczn¹ form¹ czynnoœci prawnej ( art. 78 k.c. ) zrównan¹ w skutkach prawnych z form¹ pisemn¹. Dla zachowania tej formy konieczne jest z³o¿enie oœwiadczenia woli w postaci elektronicznej i opatrzenie go kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Natomiast oœwiadczeniem w postacie elektronicznej ( art. 60 k.c. ) bêdzie ka¿de oœwiadczenie utrwalone (a tak¿e przes³ane) za pomoc¹ elektronicznych technologii komunikowania siê (utrwalania oœwiadczeñ). (...) ¿one do akt sprawy poœwiadczone za zgodnoœæ z orygina³em wydruki w postaci karty podpisów stanowi¹ odzwierciedlenie oœwiadczeñ woli sk³adanych w postaci elektronicznej i w taki te¿ sposób dokumentowanych (przez cyfrowy zapis treœci oœwiadczenia na noœniku danych). Wydruki maj¹ charakter wtórny w stosunku do dokumentu w postaci elektronicznej zawieraj¹cego oœwiadczenie z³o¿one drog¹ elektroniczn¹. Wydruki odzwierciedlaj¹ przy tym wy³¹cznie jedn¹ warstwê informacji zawartych w dokumencie w postaci elektronicznej – warstwê tekstow¹ dokumentu sporz¹dzonego w postaci elektronicznej – a wiêc w postaci ci¹gu danych zapisanych binarnie, dla których odczytania konieczne jest posiadanie urz¹dzenia elektronicznego wyposa¿onego w odpowiednie oprogramowanie informatyczne). W nauce prawa dla okreœlenia takich dokumentów wprowadza wprost pojêcie dokumentów wtórnych (wtórników - por. np. K. M. , Dokumenty i ich wtórniki w postêpowaniu cywilnym, (...) 2016 nr 3 str. 461), wskazuj¹c na ich specyfikê (równie¿ w aspekcie pobrania wiarygodnoœci i mocy dowodowej), wynikaj¹c¹ z zale¿noœci od dokumentu pierwotnego w tym te¿ mo¿liwoœci manipulacji treœci¹ dokumenty wtórnego). Z. ¿noœæ ta nie oznacza, ¿e dokument wtórny pozbawiony jest waloru dowodowego w procesie cywilnym. W tym kontekœcie zwróciæ nale¿y uwagê na treœæ przepisów art. 2451 k.p.c. i 308 k.p.c. definiuj¹cych procesowoprawne pojêcie dokumentu. Norma art. 2451 k.p.c. stanowi, ¿e przepisy o dowodzie z dokumentu stosuje siê do dokumentów zawieraj¹cych tekst, umo¿liwiaj¹cych ustalenie ich wystawców. Z kolei art. 308 k.p.c. przewiduje, ¿e dowody z innych dokumentów ni¿ wymienione w art. 2431 k.p.c. , w szczególnoœci zawieraj¹cych zapis obrazu, dŸwiêku albo obrazu i dŸwiêku, s¹d przeprowadza, stosuj¹c odpowiednio przepisy o dowodzie z oglêdzin oraz o dowodzie z dokumentów. Ustawodawca odst¹pi³ wiec od definiowania dokumentu jako (wy³¹cznie) oœwiadczenia w formie pisemnej opatrzonego w³asnorêcznym podpisem, przyjmuj¹c na potrzeby prawa procesowego szerok¹ definicjê dokumentu (zbie¿n¹ z obowi¹zuj¹c¹ w prawie materialnym – art. 773 k.c. , przewiduj¹cym ¿e dokumentem jest noœnik informacji umo¿liwiaj¹cy zapoznanie siê z jej treœci¹). W obecnym stanie prawnym jedynie z dokumentem prywatnym (a wiêc dokumentem sporz¹dzonym w formie pisemnej lub formie elektronicznej) ustawodawca wi¹¿e prawne domniemanie prawdziwoœci i pochodzenia dokumentu od osoby, która go podpisa³a. (...) art. 245 k.p.c. nie jest obecnie wiêc definiowanie dokumentu w procesie cywilnym, lecz prawne wyodrêbnienie dowodu z dokumentu prywatnego i powi¹zanie jedynie z t¹ kategori¹ dokumentów domniemania prawnego z art. 253 k.p.c. w zw. z art. 245 k.p.c. Innymi s³owy dokument mieszcz¹cy siê w kategorii, o której mowa w art. 2431 k.p.c. lub 308 k.p.c. lecz nie spe³niaj¹cy cech dokumentu prywatnego o których mowa w art. 245 k.p.c. nie korzysta z domniemania prawdziwoœci i pochodzenia, co prawnie przek³ada siê na ciê¿ary w zakresie dowodzenia w przypadku zakwestionowania autentycznoœci lub pochodzenia dokumentu. Nie mo¿na jednak twierdziæ, ¿e dokument taki pozbawiony jest waloru dowodowego. W tym kontekœcie zwróciæ te¿ uwagê nale¿y na treœæ art. 46 ww. (...) , zgodnie z którym nie jest kwestionowany skutek prawny dokumentu elektronicznego ani jego dopuszczalnoœæ jako dowodu w postêpowaniu s¹dowym wy³¹cznie z tego powodu, ¿e dokument ten ma postaæ elektroniczn¹. Nadto w art. 25 ust. 1 tego (...) wskazano, ¿e podpisowi elektronicznemu nie mo¿na odmówiæ skutku prawnego ani dopuszczalnoœci jako dowodu w postêpowaniu s¹dowym wy³¹cznie z tego powodu, ¿e podpis ten ma postaæ elektroniczn¹ lub ¿e nie spe³nia wymogów dla kwalifikowanych podpisów elektronicznych. Zgodnie z zasadami dotycz¹cymi stosowania prawa unijnego s¹d krajowy pañstwa bêd¹cego cz³onkiem Unii Europejskiej jest zobowi¹zany do bezpoœredniego stosowania tej regulacji. Zatem tak¿e z tego aktu prawnego wynika zakaz pozbawiania waloru procesowego dokumentów w postaci elektronicznej jedynie ze wzglêdu na sposób ich kreacji (por. wyrok S¹du Apelacyjnego w S. z dnia 05.06.2020r., I ACa 31/20, LEX nr 3109810).
(...) ¿sze rozwa¿ania na grunt niniejszej sprawy nale¿a³o mieæ na uwadze, ¿e do akt sprawy powódka – w odparciu zarzutów pozwanej – z³o¿y³a nadto elektroniczn¹ warstwê danych pochodz¹cych z noœnika informatycznego, których obraz przedstawia³ z³o¿ony wczeœniej wtórnik. W tej sytuacji powódka wykaza³a skuteczne udzielenie jej pe³nomocnictwa do z³o¿enia oœwiadczenia wynikaj¹cego z art. 45 u.k.k.
W konsekwencji nale¿a³o uznaæ, ¿e oœwiadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego zosta³o z³o¿one w imieniu kredytodawcy przez powódkê dnia 12 kwietnia 2021 roku.
P. prawn¹ powództwa stanowi³ przepis art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim, który stanowi, ¿e w przypadku naruszenia przez kredytodawcê art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17, art. 31-33, art. 33a i art. 36a-36c konsument, po z³o¿eniu kredytodawcy pisemnego oœwiadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu nale¿nych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie. Z. ¿yæ jednak nale¿a³o, ¿e na dzieñ zawierania umowy ww. przepis nie zawiera³ mo¿liwoœci skorzystania z sankcji kredytu darmowego w razie naruszenia art. 33a i art. 36a-36c u.k.k. Sankcja kredytu darmowego polega zatem na uprawnieniu konsumenta do sp³aty kredytu bez odsetek i innych kosztów kredytu nale¿nych kredytodawcy. Art. 45 u.k.k. implementuje art. 23 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 roku w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylaj¹ca dyrektywê Rady 87/102/EWG (Dz.U.UE L 133/66 z dnia 22 maja 2008 r.), który nakazuje stosowanie skutecznych, proporcjonalnych i odstraszaj¹cych sankcji, maj¹cych zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów krajowych przyjêtych zgodnie z t¹ dyrektyw¹. Art. 45 jest przepisem o charakterze sankcyjnym, wysoce restrykcyjnym wobec kredytodawców i dlatego nie mo¿e byæ poddany wyk³adni rozszerzaj¹cej. Celem sankcji kredytu darmowego jest pozbawienie kredytodawcy prawa do pobierania odsetek i innych op³at okreœlonych w umowie z tytu³u udzielonego kredytu za naruszenie obowi¹zków informacyjnych. Sankcja ta w daleko id¹cy sposób modyfikuje treœæ stosunku prawnego ³¹cz¹cego kredytodawcê z konsumentem na niekorzyœæ tego pierwszego. Co do zasady zatem przepisy sankcjonuj¹ce dane postêpowanie powinny byæ mo¿liwie œciœle interpretowane nie pozwalaj¹c na pojawienie siê obszarów niepewnoœci prawnej.
Zgodnie z przepisem art. 45 ust. 5 u.k.k. uprawnienie do skorzystania z sankcji kredytu darmowego wygasa po up³ywie roku od dnia wykonania umowy. Ustawodawca nie sprecyzowa³, co rozumie pod pojêciem „wykonania” umowy, co doprowadzi³o do powstania ró¿nych interpretacji tego terminu w orzecznictwie s¹dów powszechnych. (...) koncepcja, w myœl której moment, od którego zaczyna biec roczny termin na wygaœniêcie uprawnienia konsumenta do z³o¿enia oœwiadczenia o sankcji kredytu darmowego, oznacza przede wszystkim stan, w którym wszelkie zobowi¹zania obu stron umowy o kredyt konsumencki zosta³y w pe³ni wykonane, nie mo¿na odnosiæ tego wy³¹cznie do wykonania zobowi¹zania po stronie kredytodawcy. Nie ma przy tym znaczenia, czy zosta³y one wykonane w terminie, dobrowolnie, czy te¿ przymusowo, np. w drodze egzekucji komorniczej. N. ¿y przy tym zaznaczyæ, ¿e chodzi tutaj o zobowi¹zania okreœlone treœci¹ umowy o kredyt konsumencki bez uwzglêdnienia skutków sankcji kredytu darmowego (por. wyrok S¹du Rejonowego w S. z dnia 28.09.2017r., sygn. akt I C 531/17, LEX nr 2374797 i wyrok S¹du Rejonowego w G. z dnia 07.07.2017r., sygn. akt X C 615/17, LEX nr 2491273).
Zgodnie z inn¹ koncepcj¹ zwrot „wykonanie umowy” u¿yty w art. 45 ust. 5 u.k.k. , od którego zaczyna biec roczny termin na wygaœniêcie uprawnienia konsumenta do z³o¿enia oœwiadczenia o sankcji kredytu darmowego, oznacza dzieñ wykonania umowy przez po¿yczkodawcê, czyli dzieñ przekazania kwoty po¿yczki. P. ma za tym fakt, ¿e w przeciwnym wypadku unicestwiony by³by cel tego przepisu. Ma on za zadanie ograniczyæ uprawnienie konsumenta krótkim terminem prekluzyjnym, tak aby ustabilizowaæ stosunek prawny i aby po¿yczkodawca nie pozostawa³ w nieskoñczonoœæ w niepewnoœci co do zakresu swojej wierzytelnoœci. Gdyby zaœ wygaœniecie uprawnienia zale¿a³o od wykonania umowy przez po¿yczkobiorcê (konsumenta), móg³by on przez jej celowe niewykonywanie odwlekaæ up³yw tego terminu. Niedopuszczalne jest, aby jedna ze stron stosunku prawnego mog³a wed³ug w³asnej woli regulowaæ rozpoczêcie biegu (por. wyrok S¹du O. w P. z dnia 13.06.2018r., XIV C 1375/17, LEX nr 2515155).
W ocenie (...) termin, o którym mowa w art. 45 ust. 5 u.k.k. rozpoczyna swój bieg z chwil¹ wykonania umowy przez kredytobiorcê, a zatem z chwil¹ ca³kowitej sp³aty kredytu czy po¿yczki. Nie ma podstaw do przyjêcia, ¿e ustawodawca mia³ na myœli wy³¹cznie wykonanie umowy ze strony po¿yczkodawcy. Interpretacja taka by³aby niekorzystna dla konsumenta, zw³aszcza w sytuacji, gdy sp³ata kredytu na mocy umowy zostaje odroczona w czasie na kilka lat. Z chwil¹ wyp³aty kredytu umowa zostaje wykonana tyko przez jedna jej stronê, ale wci¹¿ nie zostaje wykonana przez konsumenta. O stanie „wykonania” umowy mo¿na mówiæ dopiero wtedy, gdy obie strony wywi¹¿¹ siê z g³ównych obowi¹zków z niej wynikaj¹cych – czyli kredytodawca kredyt wyp³aci, a kredytobiorca go sp³aci. Moment, w którym dochodzi do ca³kowitej sp³aty kredytu jest dla kredytobiorcy zawsze znany i ³atwy do ustalenia i jednoczeœnie prowadzi do wygaœniêcia roszczeñ kredytodawcy w stosunku do kredytobiorcy. W ocenie s¹du od tej chwili nale¿y liczyæ termin do z³o¿enia prawokszta³tuj¹cego oœwiadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. Omawiany termin ma charakter prekluzyjny i jest doœæ krótki – roczny. W przekonaniu s¹du ratio legis takiego uregulowania sprowadza siê do koniecznoœci unikniêcia stanu niepewnoœci prawnej po stronie kredytodawcy co do tego czy mo¿e, czy te¿ nie mo¿e liczyæ na zysk zwi¹zany z zawart¹ umow¹. P. ¿ przepis, jak zaznaczono na pocz¹tku, ma charakter bardzo restrykcyjny w stosunku do kredytodawców i stanowi wyj¹tek od regu³y odp³atnoœci umów kredytowych, musi byæ on równie¿ interpretowany œcis³e i restrykcyjnie. Dlatego nie mo¿na uwzglêdniæ argumentacji strony powodowej, jakoby termin do z³o¿enia oœwiadczenia woli o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego nie rozpocz¹³ biegu, poniewa¿ pozwany nie zwróci³ kredytobiorcy proporcjonalnej czêœci prowizji w zwi¹zku z wczeœniejsz¹ sp³at¹ kredytu w myœl art. 49 u.k.k. N. ¿y zauwa¿yæ, ¿e kredytobiorczyni sp³aci³a kredyt w 2014 roku, a oœwiadczenie z art. 45 ustawy z³o¿ono w 2021 roku. Przy przyjêciu interpretacji powódki, kredytobiorca móg³by dowolnie wyd³u¿aæ sobie termin do z³o¿enia wskazanego oœwiadczenia oczekuj¹c na zwrot proporcjonalnej czêœci prowizji, ale jednoczeœnie nie podejmuj¹c ¿adnych dzia³añ w kierunku uzyskania tego zwrotu, w szczególnoœci, nie wzywaj¹c kredytodawcy do zap³aty. Wówczas dochodzi³oby do ³atwego obejœcia przepisu, który w swym za³o¿eniu ma byæ restrykcyjny i wprowadzaæ krótki, nieprzywracalny i prowadz¹cy do wygaœniêcia roszczenia termin na z³o¿enie oœwiadczenia. Poza tym, nale¿y zauwa¿yæ, ¿e obowi¹zek zwrotu odpowiedniej czêœci kosztów kredytu w razie jego wczeœniejszej sp³aty wynika nie bezpoœrednio z umowy, ale z ustawy o kredycie konsumenckim (art. 49).
Z tych wzglêdów s¹d uzna³, i¿ roszczenie po¿yczkobiorcy zosta³o sprekludowane, a powództwo wniesione po up³ywie terminu, o którym mowa w art. 45 ust. 5 u.k.k. i z tego wzglêdu jest niezasadne.
N. ¿nie od powy¿szych argumentów (...) , ¿e czêœæ zarzutów zwi¹zanych z rzeczon¹ umow¹ po¿yczki zas³ugiwa³a na uwzglêdnienie.
Na wstêpie nale¿y zaznaczyæ, ¿e ocena zgodnoœci kwestionowanej w pozwie umowy po¿yczki z przepisami ustawy o kredycie konsumenckim musi byæ przeprowadzona z uwzglêdnieniem wersji ustawy obowi¹zuj¹cej w dacie zawarcia umowy, tj. 29 kwietnia 2014 roku (Dz.U. z 2013 r. poz. 1567 zm.), a nie wersji ustawy obowi¹zuj¹cej obecnie.
Powódka zarzuca³a, ¿e umowa po¿yczki narusza przepis art. 30 ust. 1 pkt 4 u.k.k. poprzez nieprawid³owe wskazanie ca³kowitej kwoty kredytu w takiej wysokoœci, która nie zosta³a udostêpniona (faktycznie przekazana kredytobiorcy). Kredytobiorca uwzglêdni³ bowiem w tej kwocie koszty, które kredytobiorca musia³ ponieœæ m.in. prowizjê za udzielenie kredytu, które to koszty zosta³y skredytowane. Z tym zarzutem wi¹za³ siê zarzut naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. poprzez wskazanie b³êdnej rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania oraz ca³kowitej kwoty do zap³aty przez konsumenta, co wynikaæ mia³o z definicji art. 5 ust. 10 u.k.k. a definiuj¹cego stopê oprocentowania kredytu.
Zgodnie z art. 5 pkt 7 tej ustawy ca³kowita kwota kredytu stanowi sumê wszystkich œrodków pieniê¿nych, które kredytodawca udostêpnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt. Dopiero ustaw¹ o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad poœrednikami kredytu hipotecznego i agentami z dnia 23 marca 2017 roku (Dz.U. z 2017 r. poz. 819 ze zm.) doprecyzowano powy¿sz¹ definicjê wskazuj¹c, ¿e ca³kowita kwota kredytu to maksymalna kwota wszystkich œrodków pieniê¿nych nieobejmuj¹cych kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostêpnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt, a w przypadku umów, dla których nie przewidziano tej maksymalnej kwoty, suma wszystkich œrodków pieniê¿nych nieobejmuj¹cych kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostêpnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt.
Punktem wyjœcia dla wyk³adni pojêcia „ca³kowitej kwoty kredytu” – równie¿ w stanie prawnym obowi¹zuj¹cym w dniu zawarcia umowy – jest odwo³anie siê do dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 roku w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylaj¹cej dyrektywê Rady 87/102/EWG. W orzeczeniu T. S. œci Unii Europejskiej z dnia 26 kwietnia 2016 roku przypomniano, ¿e „w art. 3 lit. h) dyrektywy pojêcie „ca³kowitej kwoty do zap³aty przez konsumenta” zdefiniowane zosta³o jako „suma ca³kowitej kwoty kredytu i ca³kowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta”. (...) kwota kredytu w rozumieniu art. 3 lit. l) i art. 10 ust. 2 dyrektywy (...) nie obejmuje ¿adnych kwot, których przeznaczeniem jest wywi¹zanie siê ze zobowi¹zañ podjêtych w ramach odnoœnej umowy o kredyt, takich jak koszty administracyjne, odsetki, op³ata za udzielenie kredytu czy wszelkie inne typy kosztów, które musi ponieœæ konsument.” W wyniku szerszych rozwa¿ (...) na stanowisku, ¿e „art. 3 lit. l) i art. 10 ust. 2 dyrektywy (...) , a tak¿e pkt I za³¹cznika I do rzeczonej dyrektywy nale¿y interpretowaæ w ten sposób, ¿e ca³kowita kwota kredytu i kwota wyp³at okreœlaj¹ ca³oœæ kwot udostêpnianych konsumentowi, co wyklucza kwoty powi¹zane przez kredytodawcê z pokryciem kosztów zwi¹zanych przez kredytodawcê z udzieleniem odnoœnego kredytu, które to kwoty nie s¹ w rzeczywistoœci wyp³acane konsumentowi”. Na pogl¹d ten powo³a³ siê równie¿ (...) N. ¿szy w uzasadnieniu wyroku z dnia 30 stycznia 2019 roku w sprawie o sygn. akt I NSK 9/18 (LEX nr 2643248), odnosz¹c siê do stanu prawnego art. 5 pkt 7 ustawy o kredycie konsumenckim obowi¹zuj¹cego w dniu zawarcia umowy (...) przedmiotem niniejszego rozstrzygniêcia, nie mia³ w¹tpliwoœci, ¿e „w aktualnym stanie prawnym nie jest dopuszczalne prezentowanie tej samej kwoty (np. op³aty przygotowawczej, prowizji, itp.) zarówno w ramach ca³kowitej kwoty kredytu, jak i w kosztach kredytu. I to nawet wówczas, gdy sk³adniki kosztów kredytu s¹ kredytowane przez kredytodawcê. Za tak¹ tez¹ przemawia wyraŸna treœæ art. 5 pkt 7 u.k.k. („ca³kowita kwota kredytu to maksymalna kwota wszystkich œrodków pieniê¿nych nieobejmuj¹cych kredytowanych kosztów kredytu...”)”. Szczególnie wa¿kie jest stwierdzenie (...) N. ¿szego: „Mimo braku wyraŸnego wy³¹czenia w poprzedniej treœci art. 5 pkt 7 u.k.k. „kredytowanych kosztów kredytu” nie oznacza³o to, ¿e w poprzednim stanie prawnym praktyka powoda by³a dopuszczalna. Innymi s³owy, równie¿ na tle poprzedniego brzmienia art. 5 pkt 7 u.k.k. koszty zwi¹zane z udzieleniem kredytu nie mog³y stanowiæ czêœci „ca³kowitej kwoty kredytu”, nawet wówczas, gdy kredytodawca udzieli³ kredytu przeznaczonego na poniesienie tych kosztów. W konsekwencji, „ca³kowita kwota kredytu” obejmuje jedynie tê kwotê, która zosta³a faktycznie oddana do swobodnej dyspozycji konsumenta”.
Na tle powy¿szych rozwa¿añ zmianê definicji ca³kowitej kwoty kredytu na gruncie nale¿y traktowaæ jako doprecyzowanie pojêcia. (...) dokonana przez (...) N. ¿szy nie pozostawia w tym zakresie w¹tpliwoœci.
(...) wy¿ej orzeczenie (...) w sprawie C-377/14 stanowi³o punkt wyjœcia równie¿ dla rozwa¿añ poczynionych w uzasadnieniu wyroku S¹du Apelacyjnego w W. z dnia 15 lutego 2017 roku w sprawie VI ACa 560/16 (LEX nr 2279527), w którym uznano, ¿e „na tle art. 5 pkt 7 u.k.k. „ca³kowita kwota kredytu” oznacza œrodki faktycznie udostêpnione konsumentowi”, a to oznacza, ¿e w konsekwencji „konsument jest zobowi¹zany do uiszczenia odsetek naliczanych tylko od œrodków faktycznie udostêpnionych konsumentowi, a wiêc od „ca³kowitej kwoty kredytu”. Brak wiêc podstaw do obci¹¿ania konsumenta odsetkami od kosztów kredytu, nawet w wypadku udzielenia kredytu w celu sfinansowania tych kosztów”.
Równie¿ w orzecznictwie Prezesa UOKiK przyjmowano pogl¹d, ¿e ca³kowita kwota kredytu (w rozumieniu art. 5 pkt 7 u.k.k. ) nie obejmuje kosztów, które maj¹ byæ pokryte z kapita³u kredytu. Wniosek taki wynika z porównania art. 5 pkt 6 u.k.k. oraz art. 5 pkt 7 u.k.k. Pozwala to na unikniêcie dwukrotnego uwzglêdniania kosztów w ca³kowitej kwocie do zap³aty przez konsumenta zdefiniowanej w art. 5 pkt 8 u.k.k. – (por. m.in. decyzja Prezesa UOKiK nr (...) z 12.03.2013 r.; decyzja Prezesa UOKiK nr (...) z 10.05.2013 r.; decyzja Prezesa UOKiK nr R£O (...) z 21.06.2013 r.; decyzja Prezesa UOKiK nr (...) z 9.10.2013 r.; decyzja Prezesa UOKiK nr (...) z 30.12.2015 r.; decyzja Prezesa UOKiK nr (...) z 8.08.2016 r., decyzja Prezesa UOKiK nr (...) z 28.12.2016 r., publ. www.uokik.gov.pl, a tak¿e pismo Prezesa UOKiK z 20.02.2012 r., (...) 076-118/11/BK, (...) 2012, nr 9.) Omawiane stanowisko znajdowa³o poparcie w orzecznictwie (...) (por. np. wyrok (...) z 6.05.2015 r., XVII AmA 5/14, LEX nr 2155798; wyrok (...) z 3.12.2015 r., XVII AmA 124/14, LEX nr 2155537; wyrok (...) z 11.12.2015 r., XVII AmA 125/14, LEX nr 1973757; wyrok (...) z 26.01.2016 r., XVII AmA 165/13, LEX nr 1997815; wyrok (...) z 20.12.2016 r., XVII AmA 53/16, LEX nr 2206139, a tak¿e wyrok SA w Warszawie z 12.12.2016 r., VI ACa 1213/15, LEX nr 2974033) - (zob. T. Czech [w:] Kredyt konsumencki. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2018, art. 5.).
P. ¿sze judykaty pozostaj¹ aktualne równie¿ wobec zmiany w 2014 roku legalnej definicji stopy oprocentowania, która przed zmian¹ odnosi³a siê do „ca³kowitej kwoty kredytu”, natomiast póŸniej do „wyp³aconej kwoty”. W kontekœcie rozwa¿añ dotycz¹cych definicji „ca³kowitej kwoty kredytu” w niniejszej sprawie nie ma to jednak znaczenia, skoro równie¿ za rz¹dów wczeœniejszej ustawy niedozwolone by³o wliczanie do „ca³kowitej kwoty kredytu” kwot, które nie zosta³y wyp³acone.
Argumentacja oparta na zmianach definicji ustawowych zawartych w art. 5 u.k.k. jest chybiona równie¿ z innego powodu. Jak (...) N. ¿szy w uchwale z dnia 12 grudnia 2019 roku (III CZP 45/19, OSNC 2020/10/83) w powo³aniu na wyrok (...) z dnia 13 listopada 1999 r., w sprawie C-106/89, w którym ten wskaza³, ¿e wynikaj¹ce z dyrektywy zobowi¹zanie pañstw cz³onkowskich do osi¹gniêcia rezultatu przewidzianego przez dyrektywê, podobnie jak przewidziany na mocy art. 5 Traktatu (przenumerowanego przez Traktat z Amsterdamu na art. 10 WE [a po wejœciu w ¿ycie Traktatu z Lizbony – na art. 4 ust. 3 (...) ]) obowi¹zek podjêcia wszelkich w³aœciwych œrodków ogólnych lub szczególnych w celu zapewnienia wykonania tego zobowi¹zania, ci¹¿y na wszystkich organach pañstw cz³onkowskich, w tym, w ramach ich jurysdykcji, równie¿ na s¹dach. Wynika st¹d, ¿e stosuj¹c prawo krajowe, bez wzglêdu na to, czy sporne przepisy zosta³y przyjête przed czy po wydaniu dyrektywy, s¹d krajowy, który musi dokonaæ jej wyk³adni, powinien tego dokonaæ, tak dalece jak to tylko mo¿liwe, zgodnie z brzmieniem i celem dyrektywy, po to, by osi¹gn¹æ przewidywany przez ni¹ rezultat, i w ten sposób zastosowaæ siê do wymogów przepisu art. 189 akapit trzeci Traktatu (przenumerowanego przez Traktat z Amsterdamu na art. 249 akapit trzeci WE (a po wejœciu w ¿ycie Traktatu z Lizbony – na art. 288 akapit czwarty (...) ).
Zasada powszechnego zwi¹zania wyk³adni¹ prawa unijnego dokonan¹ przez (...) wynika z istoty i funkcji postêpowania prejudycjalnego oraz autonomii prawa unijnego wzglêdem prawa krajowego znajduje potwierdzenie w orzecznictwie samego (...) (zob. wyroki: z dnia 27 marca 1980 r., 61/79; z dnia 4 czerwca 2009 r., C-8/08, 10 kwietnia 1984 r., C-14/83, oraz w orzecznictwie (...) N. ¿szego (zob. m. in. wyroki z dnia 10 kwietnia 2019 r., II UK 504/17, z dnia 5 grudnia 2019 r., III PO 7/18, postanowienie sk³adu siedmiu (...) N. ¿szego z dnia 2 sierpnia 2018 r., III UZP 4/18, OSNP 2018 nr 12, poz. 165).
Z. ¿yæ nale¿a³o, i¿ ustawa o kredycie konsumenckim stanowi implementacjê Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 roku w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylaj¹cej dyrektywê 87/102/EWG. Dyrektywa ta dokonuje harmonizacji krajowych przepisów prawnych dotycz¹cych udzielania kredytu konsumenckiego. Harmonizacja ta ma charakter ca³kowity, co oznacza, ¿e pañstwom cz³onkowskim nie wolno, co do zasady, wprowadzaæ rozwi¹zañ odmiennych od przewidzianych dyrektyw¹, choæby mia³y na celu silniejsz¹ ochronê konsumentów (art. 22 ust. 1 oraz motyw 9 preambu³y dyrektywy 2008/48/WE). (...) sytuacje, w których sama dyrektywa pozostawia pañstwom cz³onkowskim decyzjê co do uregulowania okreœlonej kwestii – zob. w szczególnoœci art. 2 ust. 5 i ust. 6, art. 4 ust. 2 lit. c, art. 5 ust. 6, art. 6 ust. 2, art. 8 ust. 1, art. 10 ust. 5 lit. f, art. 14 ust. 2 i ust. 6, art. 16 ust. 4 dyrektywy 2008/48/WE (por. K. Osajda (red.), Tom VII. Prawa konsumenckie. Komentarz, Warszawa 2019, wyd.2, 2019).
W œwietle powy¿szego nale¿a³o uznaæ, ¿e wyk³adnia przepisów ustawy o kredycie konsumenckim, w tym w szczególnoœci definicji „ca³kowitej kwoty kredytu” dokonywana powinna byæ przez pryzmat wyk³adni dokonanej przez (...) w wyroku w sprawie C-377/14.
Jak (...) N. ¿szy w powo³anej wy¿ej uchwale: orzeczenie (...) , wi¹¿e s¹dy krajowe, skoro wydanie przez s¹d krajowy orzeczenia z oczywistym naruszeniem wyroku (...) mo¿e stanowiæ podstawê odpowiedzialnoœci pañstwa cz³onkowskiego za szkody wyrz¹dzone jednostkom wskutek naruszenia prawa wspólnotowego (zobacz np. wyrok ETS z 30 wrzeœnia 2003 r., w sprawie C-224/01 K. , pkt 56 i 57). Tak samo nale¿y podejœæ w przypadku zignorowania przez s¹d krajowy wyk³adni dyrektywy w sytuacji, gdyby przedmiot pytania prejudycjalnego by³ identyczny.
W niniejszej sprawie wskazano w umowie, ¿e kwota udzielonej po¿yczki (ca³kowita kwota kredytu) wynosi³a 21.000,00 z³, jednak nie zosta³a ona w ca³oœci pozostawiona do dyspozycji konsumenta. Mimo, ¿e ¿adna ze stron nie z³o¿y³a potwierdzenia wyp³aty œrodków na rzecz kredytobiorcy lub dyspozycji przelewów jak mia³o to miejsce w podobnych sprawach miêdzy stronami – wniosek taki wynika z analizy harmonogramu sp³at (vide: k. 65-67). W kolumnie „inne koszty ³¹cznie” wskazano kwoty 0,00 z³. £¹czna kwota do zap³aty stanowi sumê kapita³u w kwocie 21.000,00 z³ wraz z odsetkami umownymi od tej kwoty. Oznacza to, ¿e ca³kowita kwota kredytu obejmowa³a równie¿ skredytowane koszty, co potwierdzi³a pozwana, przedstawiaj¹c argumentacjê w tym zakresie (vide: k. 38v.). (...) na uwadze, ¿e zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 3 Regulaminu, stanowi¹cego integraln¹ czêœæ umowy: „ (...) po¿yczki/kredytu nastêpuje po zap³acie nale¿nych prowizji i op³at”. Zatem chronologicznie – co wynika wprost z zapisów umownych – wyp³ata po¿yczki nie mog³a nast¹piæ przed zap³at¹ prowizji.
Podobny mechanizm (...) Apelacyjny w W. w wyroku z dnia 30 paŸdziernika 2017 roku w sprawie o sygn. akt VII ACa 879/17 (LEX nr 2471048), gdzie w uzasadnieniu stwierdzono za stron¹, ¿e „dopóki konsument nie uiœci kwot nale¿nych kontrahentowi z tytu³u op³at i prowizji lub te¿ nie zostan¹ one potr¹cone, nie mo¿e dojœæ do udostêpnienia konsumentowi œrodków pieniê¿nych”. W tej¿e sprawie (...) , ¿e s³usznoœci tego twierdzenia nie sprzeciwia siê treœæ umowy po¿yczki, gdzie ustalono, ¿e „po¿yczka jest wyp³acana w dniu podpisania umowy, w sposób okreœlony przez po¿yczkobiorcê”. W sprawie tej konsument sk³ada³ dyspozycjê potr¹cenia kwot stanowi¹cych koszty po¿yczki. Wówczas (...) , ¿e „nie wynika³o z tych dokumentów, ¿e chocia¿ konsument sk³ada³ dyspozycjê przelania œrodków w dniu udzielenia kredytu (wyp³aty kredytu), to oznacza³o to, i¿ czyni³ to w momencie dysponowania ju¿ œrodkami przyznanej kwoty kredytu.” Za „co najmniej nieuprawnione” uznano twierdzenie strony, ¿e „nietrudno wyobraziæ sobie, ¿e konsument sk³ada dyspozycjê w dniu udzielenia kredytu, a wiêc w dniu, w którym zyskuje pozytywn¹ decyzjê o przyznaniu kredytu oraz ¿e dyspozycja ta mo¿e zostaæ z³o¿ona tak¿e po zawarciu umowy, to jednak musi poprzedziæ wyp³atê œrodków, czyli de facto udostêpnienie ich konsumentowi.” Dalej powo³ano siê na przyk³ad sytuacji podawanej przez K. E. w odniesieniu do jej Wytycznych w sprawie stosowania przepisów dyrektywy o kredycie konsumenckim dotycz¹cych rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, wydanych w celu ujednolicenia interpretacji przepisów dyrektywy we wszystkich pañstwach cz³onkowskich: „Jako przyk³ad Komisja podaje sytuacjê, w której udzielono konsumentowi po¿yczki w kwocie 5.000 euro, przy czym koszt udzielenia konsumentowi kredytu w wysokoœci 100 euro jest wliczony w pulê udostêpnion¹ konsumentowi i nastêpnie potr¹cany jest w momencie wyp³aty œrodków. Faktycznie wiêc konsument mo¿e rozporz¹dzaæ jedynie kwot¹ 4.900 euro i to w³aœnie ta kwota powinna stanowiæ ca³kowit¹ kwotê kredytu.”
Zdaniem (...) mimo, ¿e w umowie okreœlono przeznaczenie po¿yczki na dowolny cel konsumpcyjny – konsumentowi w ¿adnym razie nie przys³ugiwa³a pe³na swoboda w zakresie wykorzystania sumy – zdaniem pozwanej – postawionej do jego dyspozycji w kwocie 21.000,00 z³.
Bez znaczenia pozostaje, ¿e umowa nie wskazywa³a Ÿród³a finansowania kosztów po¿yczki ani nie nak³ada³a obowi¹zku jej uiszczenia z kwoty po¿yczki postawionej do dyspozycji konsumenta, tylko z tej przyczyny, ¿e czêœciowo czynnoœæ ta wynika z przyjêtej i stosowanej przez pozwan¹ procedury. Nie mo¿na uznaæ, aby najpierw dosz³o do wyp³aty po¿yczki, a nastêpnie zap³aty prowizji lub pozosta³ych kosztów, skoro Regulamin przewidywa³ odmienn¹ chronologiê zdarzeñ. Instytucja udzielaj¹ca po¿yczki (kredytu konsumenckiego) nie ryzykowa³aby wyp³aty kwoty po¿yczki, licz¹c na zap³atê kosztów kredytu po wykonaniu umowy ze swojej strony. (...) teoretycznie mo¿na za³o¿yæ, ¿e pozwana mog³a udzieliæ odrêbnej po¿yczki na poczet sfinansowania kosztów innej po¿yczki – jednak i ta po¿yczka wi¹za³aby siê z kolejnymi kosztami, a wiêc koniecznoœci¹ zawarcia kolejnej po¿yczki na sfinansowanie kosztów drugiej po¿yczki i tak dalej. £añcuch ten móg³by zostaæ przerwany po¿yczk¹, która nie wymaga³aby poniesienia ¿adnych pozaodsetkowych kosztów kredytu, co wcale nie jest pewne (ewentualnie tak powsta³y ci¹g matematyczny mia³by granicê dopiero po udzieleniu kilkudziesiêciu umów po¿yczek przeznaczanych kolejno na pokrycie kosztów ka¿dej poprzedniej po¿yczki w sytuacji, gdy wysokoœæ prowizji zaokr¹glona zosta³aby do 0,00 z³). Taka jest w³aœnie istota pozaodsetkowych kosztów kredytu – konsument zobowi¹zany jest do ich poniesienia (np. prowizji, op³aty przygotowawczej), ale po¿yczkodawcy nie przys³uguje prawo do pobierania od tych kosztów odsetek (tak w obecnym jak i poprzednim stanie prawnym).
Odmienna wyk³adnia nie ujmuje w sposób kompleksowy perspektywy konsumenta, któremu winna zostaæ zapewniona efektywna i realna ochrona wynikaj¹ca z przepisów ustawy o kredycie konsumenckim i nie mo¿e byæ ograniczana przez œciœle literaln¹ wyk³adniê zapisów umownych, równie¿ przypadku, kiedy czêœciowo wyprowadzono je celem uniemo¿liwienia konsumentom dochodzenia roszczeñ i kwestionowania niedozwolonych postanowieñ umownych.
Poza tym, w niniejszej sprawie umowa nie ró¿nicowa³a kosztów zwi¹zanych z udzieleniem po¿yczki pod wzglêdem ich zwi¹zania z czasem trwania umowy, a zatem brak jest jakichkolwiek podstaw do tego, by (...) w niniejszej sprawie wprowadza³ przedmiotowe rozró¿nienie. Takie ukszta³towanie treœci umowy jest w ocenie (...) dopuszczalne w ramach zasady swobody umów (...) z treœci art. 353 1 k.c. i jako nie bêd¹ce sprzeczne z zasadami wspó³¿ycia spo³ecznego, z ustaw¹ oraz nie maj¹ce na celu obejœcia ustawy, nie jest dotkniête sankcj¹ niewa¿noœci.
Obecnie nawet pozwana nie kwestionuje, ¿e w przypadku wczeœniejszej sp³aty po¿yczki przez po¿yczkobiorcê – zobowi¹zana jest zwróciæ po¿yczkobiorcy wszystkie koszty sk³adaj¹ce siê na ca³kowity koszt po¿yczki (a wiêc nie tylko odsetki, ale i prowizje oraz inne koszty) proporcjonalnie do okresu, o który skrócono czas obowi¹zywania umowy – wielkoœci. Pozwana dokona³a proporcjonalnego zwrotu prowizji od po¿yczki w trybie art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim. (...) w sposób kompleksowy ustawê o kredycie konsumenckim przyznaæ nale¿y, ¿e zasadniczo nie istnieje zakaz pobrania od konsumenta jednorazowej kwoty na pokrycie kosztów kredytu, jednak w istocie sp³acane s¹ okresowo wraz z kolejnymi ratami zobowi¹zania kredytowego. Z kolei je¿eli konsument poniós³by ten koszt ze œrodków w³asnych, co by³oby dla niego mniej korzystne, gdy¿ zosta³by pozbawiony konkretnej kwoty pieniê¿nej na czas trwania umowy kredytowej, równie¿ ten koszt nale¿a³oby uznaæ za proporcjonalny do okresu, w którym umowa (...) . Zatem obowi¹zek zap³aty kosztów po¿yczki powstaje w momencie jej zawarcia i stanowi koszt roz³o¿ony w czasie.
W konsekwencji (...) , ¿e pozwana pobiera³a odsetki od skredytowanych kosztów kredytu, w niniejszej sprawie by³a to nie tylko prowizja w kwocie 1.470,00 z³, ale równie¿ op³ata przygotowawcza – 40,00 z³ oraz sk³adka ubezpieczeniowa – 2.163,00 z³. (...) œrodki te pochodzi³y ze œrodków udzielonej po¿yczki, czemu pozwana nie przeczy³a i co przyzna³a w sprzeciwie. Brak umownego zastrze¿enia pobrania od konsumenta kosztów po¿yczki z kwoty po¿yczki nie ma znaczenia, skoro faktycznie takie zdarzenie mia³o miejsce.
Wymienione wy¿ej zarzuty, funkcjonalnie zwi¹zane, ³¹cznie okaza³y siê zasadne. W kontekœcie powy¿szych rozwa¿añ niew¹tpliwie ca³kowita kwota kredytu zosta³a wskazana w wy¿szej wysokoœci, ni¿ faktycznie udostêpniona (przekazana kredytobiorcy). (...) zatem podnios³a powódka, ¿e kredytodawca uwzglêdni³ w tej kwocie koszty, które kredytobiorca musia³ ponieœæ m.in. prowizjê za udzielenie kredytu, które to koszty zosta³y skredytowane. W tym kontekœcie oczywistym jest, ¿e b³êdnie obliczono rzeczywist¹ roczn¹ stopy oprocentowania oraz ca³kowit¹ kwotê do zap³aty przez konsumenta, skoro na kwotê t¹ sk³ada³y siê zawy¿one odsetki umowne (pobierane tak¿e od skredytowanych kosztów po¿yczki).
Co istotne, w wypadku obowi¹zków informacyjnych – wobec ogólnego sposobu sformu³owania komentowanej regulacji – nie ulega w¹tpliwoœci, ¿e sankcjê kredytu darmowego bêd¹ mog³y poci¹gn¹æ za sob¹ wszystkie postaci braku wywi¹zania siê z tego wymagania: zarówno brak jego spe³nienia, jak i spe³nienie niew³aœciwe. Do ostatniej grupy sytuacji nale¿¹ natomiast, bez w¹tpienia, zarówno wypadki, w których wada informacji dotyczy³a jej warstwy merytorycznej (brak przekazania wszystkich wymaganych informacji), jak i formalnej (przedstawienie informacji z naruszeniem ustawowego wymogu pos³u¿enia siê formularzem informacyjnym, sformu³owanie jej w sposób niezrozumia³y dla typowego adresata itd.) (Komentarz red. dr hab. K. O. , Ustawa o kredycie konsumenckim, 2019, Wydanie 2, L. ).
Powódka zarzuca³a tak¿e, ¿e umowa po¿yczki narusza przepis art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. , który stanowi, ¿e umowa o kredyt konsumencki, z zastrze¿eniem art. 31-33 , powinna okreœlaæ informacjê o innych kosztach, które konsument zobowi¹zany jest ponieœæ w zwi¹zku z umow¹ o kredyt konsumencki, w szczególnoœci op³atach, prowizjach, mar¿ach oraz kosztach us³ug dodatkowych, je¿eli s¹ znane kredytodawcy, oraz warunki na jakich koszty te mog¹ ulec zmianie. Zarzut ten czêœciowo by³ zasadny. Umowa okreœla³a co prawda ca³kowit¹ kwotê kredytu, szacunkowy ca³kowity koszt kredytu, szacunkow¹ wartoœæ odsetek, koszt op³aty przygotowawczej – 40,00 z³, prowizji z tytu³u udzielania po¿yczki – 1.470,00 z³, sk³adki ubezpieczeniowej – 2.163,00. Z tym, ¿e jak ju¿ wy¿ej wskazano kwoty te zosta³y wskazanie przy przyjêciu b³êdnych za³o¿eñ dotycz¹cych ca³kowitej kwoty kredytu (kwoty wyp³aconej). Natomiast pozosta³e op³aty zosta³y szczegó³owo okreœlone w tabeli prowizji i op³at stanowi¹cej za³¹cznik nr 3 do umowy – za³¹cznik stanowi³ integraln¹ czeœæ umowy. Brak jest podstaw do uznania, aby wysokoœæ op³at by³a zawarta w regulaminie. Nadto w pkt 22 umowa okreœla³a op³aty za czynnoœci windykacyjne. C. wskazaæ nale¿y, ¿e w 2018 roku po interwencji Prezesa (...) Konkurencji pozwana (...) Kasa O. œciowo - (...) im. F. S. w G. „przesta³a pobieraæ op³aty za monity SMS oraz windykacjê terenow¹. Dodatkowo zmieni³a op³aty za zawiadomienie/wezwanie wysy³ane do konsumenta (maksymalnie mog¹ wynieœæ 3,94 z³). W. œniej windykacja terenowa kosztowa³a 94,15 z³, (...) z³, a list 19,82 z³”. (informacja prasowa Prezesa UOKiK z dnia 25.06.2018r., (...) uokik.gov.pl/aktualnosci.php?news_id= (...) ). W niniejszej sprawie koszty te by³y niemal identyczne (monit telefoniczny) lub wy¿sze (windykacja terenowa – 150,00 z³, zawiadomienie – 35,00 z³). (...) to o tyle uzasadnione, poniewa¿ w rejestrze klauzul niedozwolonych zastrzega siê brak uprawnienia instytucji finansowej do pobierania rycza³towych op³at windykacyjnych bez powi¹zania ich z kosztami faktycznie poniesionymi. Dla przyk³adu warto przytoczyæ wyrok S¹du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w W. z dnia 10 listopada 2011 roku w sprawie o sygn. akt XVII AmC 2781/11 (LEX nr 254559) przeciwko innej spó³dzielczo-oszczêdnoœciowej kasie kredytowej, gdzie w uzasadnieniu podniesiono, ¿e „stan niedoinformowania oraz okolicznoœæ nieprecyzyjnej regulacji „czynnoœci windykacyjnych” nara¿a konsumenta na ponoszenie zbytecznych kosztów, nale¿y uznaæ zakwestionowane postanowienie równie¿ za naruszaj¹ce interesy konsumentów w sposób ra¿¹cy. Z. ¿yæ nale¿y, ¿e wysokoœæ kosztów rzeczywiœcie poniesionych przez pozwan¹ mo¿e znacz¹co odbiegaæ od wysokoœci, które uzyskuje w zwi¹zku z zastosowaniem zakwestionowanej klauzuli umownej. Zdaniem (...) , niedopuszczalna jest sytuacja, w której okolicznoœæ taka generowa³aby dodatkowe Ÿród³o dochodów pozwanej kosztem konsumentów.”
Kolejnym zarzutem powódki by³o naruszenie w umowie art. 30 ust. 1 pkt. 16 u.k.k , który stanowi, ¿e umowa powinna okreœlaæ prawo konsumenta do sp³aty kredytu przed terminem. (...) powódki w treœci umowy nie okreœlono procedury i warunków, na jakich koszty kredytu mog¹ ulec zmianie. Zarzut ten jest niezrozumia³y, zw³aszcza, ¿e ustawa w zacytowanym przepisie wymaga wy³¹cznie zawarcia informacji o prawie konsumenta do wczeœniejszej sp³aty kredytu i taka informacja w umowie (...) zawarta. Ustawa nie nak³ada³a na kredytodawcê obowi¹zku zawierania w umowie (...) informacji takich, jak procedura i warunki, na jakich mog¹ ulec zmianie koszty kredytu. Z. ¿yæ nale¿a³o tak¿e, ¿e umowa (...) zawarta w 2014 roku, natomiast zagadnienie zwrotu proporcjonalnej czêœci prowizji w takim przypadku pozostawa³o kwesti¹ sporn¹ w orzecznictwie. Wystarczy wskazaæ, ¿e powódka powo³uje siê na wyrok Trybuna³y S. œci Unii Europejskiej z dnia 11 wrzeœnia 2019 roku sprawie o sygn. akt C-383/18 oraz na (...) N. ¿szego w sprawie III CZP 45/19 z dnia 12 grudnia 2019 roku.
(...) powódki, po¿yczkobiorca nie zosta³ poinformowany w treœci umowy o dodatkowym koszcie w postaci comiesiêcznej sk³adki cz³onkowskiej. Zarzut ten jest w ocenie s¹du bezzasadny, poniewa¿ op³ata ta nie by³a elementem umowy po¿yczki, a wi¹za³a siê z cz³onkostwem po¿yczkobiorcy w (...) . Zgodnie z przepisem art. 3 ust. 1 ustawy o spó³dzielczych kasach oszczêdnoœciowo-kredytowych celem kas, z zastrze¿eniem art. 13aa, jest gromadzenie œrodków pieniê¿nych wy³¹cznie swoich cz³onków, udzielanie im po¿yczek i kredytów, przeprowadzanie na ich zlecenie rozliczeñ finansowych oraz wykonywanie dystrybucji ubezpieczeñ na zasadach okreœlonych w ustawie z dnia 15 grudnia 2017 roku o dystrybucji ubezpieczeñ. Zgodnie z art. 25 ustawy o (...) kasa tworzy fundusz oszczêdnoœciowo-po¿yczkowy bêd¹cy w dyspozycji kasy, powstaj¹cy z wk³adów cz³onkowskich, o których mowa w art. 12 oraz gromadzonych przez cz³onków oszczêdnoœci. Zgodnie z art. 36 ustawy o (...) zasady udzielania po¿yczek oraz ich sp³aty okreœla statut kasy. Statut pozwanego w § 10 ust. 1 pkt. 3 obowi¹zkiem ka¿dego cz³onka kasy jest posiadanie rachunku systematycznego oszczêdzania i gromadzenie na nim co miesi¹c oszczêdnoœci w zadeklarowanej kwocie, stosownie do regulaminu indywidualnych kont spó³dzielczych. Ta minimalna kwota, wynikaj¹ca zarówno z regulaminu jak i deklaracji cz³onkowskiej to kwota 15 z³, wskazana w harmonogramie sp³at jako op³ata cz³onkowska. (...) zatem konsumentka o obowi¹zku uiszczania tej op³aty wiedzia³a, wynika³a ona z innej, wczeœniej zawartej przez ni¹ umowy z pozwan¹. Bez w¹tpienia tak¿e pozwany by³ uprawniony do pobierania kwoty 15 z³, poniewa¿ w œwietle ustawy o (...) to w³aœnie z oszczêdnoœci swoich cz³onków mo¿e udzielaæ im (i tylko im) po¿yczek. (...) konsumenta w kasie prowadzonej przez pozwan¹ by³o zatem warunkiem koniecznym dla uzyskania po¿yczki, a z cz³onkostwem tym wi¹za³o siê ponoszenie okreœlonych op³at, o których po¿yczkobiorczyni niew¹tpliwie wiedzia³a.
Kolejnym zarzutem powódki by³o sformu³owanie umowy w taki sposób, ¿e zawarta w pkt 29. umowy informacja o prawie odst¹pienia do umowy sugeruje, ¿e oœwiadczenie o odst¹pieniu mo¿e zostaæ z³o¿one wy³¹cznie na formularzu stanowi¹cym za³¹cznik do umowy. Zarzut ten nie by³ zasadny. Ustawa wymaga³a od kredytodawcy, aby zawar³ w umowie pouczenie o prawie kredytobiorcy do odst¹pienia umowy. (...) umowa (...) zawiera. Fakt do³¹czenia do umowy (...) w postaci oœwiadczenia o odst¹pieniu od umowy w ¿aden sposób nie narusza ustawy, a wrêcz mo¿e byæ uznany jako gest u³atwiaj¹cy konsumentowi odst¹pienie od umowy w postaci do³¹czenia do niej gotowego do podpisania druku.
Zarzut naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. powódka wi¹za³a tak¿e z brakiem wskazania warunku determinuj¹cego zmianê kosztów kredytu w sytuacji skorzystania z sankcji kredytu darmowego. W pkt 20. umowy okreœlono warunki zmiany kosztów i op³at. Natomiast z treœci wskazanego przepisu nie wynika obowi¹zek zamieszczania treœci art. 45 ust. 1 u.k.k. w treœci umowy.
Pomimo powy¿szych rozwa¿añ nie sposób uznaæ za zasadnego zarzutu pozwanej w oparciu o niezgodnoœæ ¿¹dania z art. 5 k.c. Poszukiwanie ochrony na gruncie przepisów ustawy o kredycie konsumenckim nie mo¿e zostaæ uznane za nadu¿ycie, nawet je¿eli dochodzeniem roszczeñ zajmuje siê cesjonariusz masowo skupuj¹cy tego typu wierzytelnoœci. Bez w¹tpienia taka kontrola stosowanych wzorców umownych – zw³aszcza w razie stwierdzenia naruszenia przepisów ustawy – wp³ywa pozytywnie na praktyki na rynku us³ug finansowych w stosunku do konsumentów. Z. ¿yæ nale¿y, ¿e Ÿróde³ prawa nale¿y poszukiwaæ nie tylko wprost w tekstach ustaw, ale tak¿e orzecznictwie. Dobitnym przyk³adem s¹ dzia³ania powódki skutkuj¹ce uzyskaniem wyroku (...) z dnia 11 wrzeœnia 2019 roku sprawie o sygn. akt C-383/18 oraz (...) N. ¿szego w sprawie III CZP 45/19 z dnia 12 grudnia 2019 roku, co doprowadzi³o do zmiany praktyki wielu podmiotów rynku finansowego, w tym pozwanej, w razie wczeœniejszej sp³aty kredytu konsumenckiego. Co wiêcej na zarzut naruszenia zasad wspó³¿ycia spo³ecznego nie mo¿e powo³ywaæ siê pozwana, która stosuj¹c opisane wy¿ej mechanizmy (przede wszystkim pobieraj¹c odsetki tak¿e od skredytowanych kosztów po¿yczki) nadu¿ywa prawa. Kwestia ewentualnego nadu¿ycia prawa cesjonariusza wobec konsumenta pod k¹tem nieekwiwalentnoœci œwiadczeñ mo¿e byæ przedmiotem ewentualnych rozwa¿añ, jednak bez udzia³u pozwanej.
(...) na uwadze ca³okszta³t powy¿szych okolicznoœci, a w szczególnoœci sprekludowanie powództwa, pomimo zasadnoœci czêœci zarzutów dotycz¹cych rzeczonej umowy, okaza³o siê bezzasadne i jako takie w punkcie I. wyroku podlega³o oddaleniu na podstawie art. 45 ust. 5 u.k.k.
O kosztach procesu orzeczono w punkcie II. wyroku na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z zw. z § 2 pkt 3 rozporz¹dzenia Ministra S. œci z dnia 22 paŸdziernika 2015 roku w sprawie op³at za czynnoœci radców prawnych (Dz.U.2015.1804 ze zm.) i zgodnie z zasad¹ odpowiedzialnoœci za wynik procesu obci¹¿y³ powódkê ca³oœci¹ poniesionych przez pozwan¹ kosztów procesu, na co sk³ada³y siê: op³ata skarbowa od dokumentu pe³nomocnictwa (17,00 z³) oraz wynagrodzenie pe³nomocnika w osobie radcy prawnego w stawce minimalnej (900,00 z³). Na podstawie art. 98 § 11 k.p.c. od zas¹dzonej kwoty nale¿a³y siê odsetki ustawowe za opóŸnienie od dnia uprawomocnienia siê wyroku do dnia zap³aty.