Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 27 czerwca 2012 r. uchylił wyrok Sądu Okręgowego z dnia 7 października 2011 r. - oddalający powództwo spółek z ograniczoną odpowiedzialnością S. I. i C. Biuro Projektowo-Konsultingowe przeciwko Skarbowi Państwa - Generalnemu Dyrektorowi Dróg Krajowych i Autostrad o zapłatę kwot 35 181,94 euro i 31 655,16 euro z określonymi odsetkami ustawowymi - oraz przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.
Orzekając tak Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że spór w sprawie dotyczy wykładni niektórych postanowień umowy stron z dnia 15 grudnia 2006 r. (art. 4.1 pkt 3, art. 4.2., art. 5.7 pkt 1 i 2, art. 15.4). Sąd Okręgowy za wystarczające uznał uwzględnienie do ustalenia miarodajnego sensu tych postanowień samego tekstu umowy oraz oferty powodów i nie dopuścił wnioskowanych także w tym zakresie przez powodów dowodów z zeznań świadków i przesłuchania stron. W ocenie Sądu Apelacyjnego, dowody te powinny być jednak uwzględnione przy dokonywaniu wykładni umowy według reguł przewidzianych w art. 65 k.c.
W rezultacie rozstrzygnięcie sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego „w zasadzie w całości”, a to wypełnia przewidzianą w art. 386 § 4 k.p.c. przesłankę wydania przez sąd odwoławczy orzeczenia kasatoryjnego.
W zażaleniu pozwany zarzucił Sądowi Apelacyjnemu naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. - wydanie orzeczenia kasatoryjnego, mimo braku określonej w tym przepisie podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Wskazał w szczególności, że stwierdzone przez Sąd Apelacyjny uchybienia w zakresie postępowania dowodowego mogły co najwyżej uzasadniać uzupełnienie tego postępowania, a w przyjętym w polskiej procedurze cywilnej systemie apelacji pełnej zasadą jest prowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego przez sąd drugiej instancji.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Postępowanie apelacyjne obejmuje merytoryczne rozpoznanie sprawy.
Sąd odwoławczy, kontynuując postępowanie przed sądem pierwszej instancji, rozpoznaje sprawę na nowo w sposób w zasadzie nieograniczony (art. 378 § 1 i art. 382).W związku z tym w razie uwzględnienia apelacji sąd drugiej instancji z reguły zmienia - zgodnie z art. 386 § 1 k.p.c. - zaskarżony wyrok i orzeka co do istoty sprawy (zob. przede wszystkim uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasadę prawną - z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07). Poza przypadkami, w których zaskarżony apelacją wyrok podlega uchyleniu z przyczyn określonych w art. 386 § 2 k.p.c. (nieważność postępowania) i art. 386 §3 k.p.c. (podstawy do odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania), sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok - przekazując jednocześnie sprawę do ponownego rozpoznania - tylko w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (art. 386 § 4 k.p.c.).
Skarżący ma rację, że w okolicznościach sprawy pominięcie przez Sąd Okręgowy dowodów wnioskowanych przez powodów nie uzasadnia przyjęcia, iż wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.
Sąd Okręgowy przeprowadził dowód z dokumentu umowy oraz oferty powodów w celu ustalenia treści spornych postanowień umowy stron. W tej sytuacji, przeprowadzenie jeszcze wnioskowanych w pozwie dowodów osobowych (co do dopuszczalności takich dowodów w ramach wykładni oświadczeń woli zawartych w dokumencie zob. np. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 1995 r. III CZP 66/95 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2011 r., III CSK 116/10) należy oceniać jako uzupełnienie postępowania dowodowego.
Po zmianie art. 386 § 4 k.p.c. z dniem 1 stycznia 2000 r. nawet potrzeba znacznego uzupełnienia postępowego dowodowego nie może stanowić podstawy do wydania przez sąd drugiej instancji orzeczenia kasatoryjnego; może nią być - jak wynika jednoznacznie z obecnego brzmienia tego przepisu, oprócz nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy - tylko konieczność przeprowadzenie postępowania dowodowego w całości.
Ze względu na zasadność zarzutu naruszenia art. 386 § 4 k.p.c.
Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok, a orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego pozostawił, zgodnie z 108 § 2 w zw. z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c., Sądowi
Apelacyjnemu.
db