Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 8 lutego 2007 r. oddalił apelację pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie, zasądzającego od niej na rzecz strony powodowej kwotę 513 519,71 zł tytułem odszkodowania za szkodę wyrządzoną przestępstwem polegającym na zagarnięciu ww. kwoty w okresie od dnia 16 marca 1988 r. do dnia 18 lipca 1995 r., za które pozwana skazana została prawomocnym wyrokiem karnym.
Według dokonanych ustaleń, strona powodowa w postępowaniu karnym złożyła na podstawie art. 46 k.p.k. wniosek o orzeczenie obowiązku naprawienia przez pozwaną szkody, a także złożyła w dniu 27 stycznia 2004 r., jako oskarżycielka posiłkowa, pozew o zapłatę od pozwanej kwoty 569 276,91 zł.
Zawarte w wyroku karnym skazującym z dnia 21 grudnia 2004 r. orzeczenie zobowiązujące pozwaną do naprawienia szkody przez zapłacenie na rzecz strony powodowej kwoty 513 519,71 zł zostało uchylone wyrokiem Sądu drugiej instancji z dnia 13 lipca 2005 r. z powodu naruszenia zakazu reformationis in peius (art. 443 k.p.k.). Pozew w sprawie cywilnej został złożony w dniu 21 października 2005 r.
Sąd Apelacyjny uznał za bezzasadny zarzut przedawnienia, podnosząc – z powołaniem się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 1977 r., IV CR 344/77 (nie publ.) oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 1968 r., VI KZP 1/68 (OSPiKA 1970, nr 4, poz. 68) – że wniesienie aktu oskarżenia, dotyczącego czynu polegającego na zagarnięciu mienia społecznego, jest czynnością przewidzianą w art.123 § 1 pkt 1 k.c., powodującą przerwanie biegu przedawnienia. Sąd Apelacyjny stwierdził, że gdyby nawet uznać, iż wniesienie aktu oskarżenia, a także złożony wniosek o zobowiązanie pozwanej na podstawie art. 46 k.k. do naprawienia szkody, nie spowodowały przerwania biegu przedawnienia, to skutek ten wywołało – mimo pozostawienia bez rozpoznania – powództwo wniesione w toku postępowania karnego.
Skarga kasacyjna pozwanej została oparta na podstawie naruszenia art. 123 § 1 pkt 1 k.c. przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że wskutek wniesienia aktu oskarżenia oraz złożenia w postępowaniu karnym wniosku o naprawienie szkody nastąpiła przerwa biegu przedawnienia roszczenia, a także naruszenia art. 65 § 1 pkt 6 i art. 67 § 2 k.p.k. przez uznanie, że skutek ten nastąpił także z chwilą wniesienia przez stronę powodową powództwa adhezyjnego, mimo że nie zostało rozpoznane, a strona powodowa nie złożyła wniosku w trybie art. 67 § 2 k.p.k.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Powołane przez Sąd Apelacyjny orzeczenia, w których Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że wniesienie aktu oskarżenia jest czynnością przewidzianą w art.123 § 1 pkt 1 k.c. i przerywa bieg przedawnienia wydane zostały w sprawach, w których akt oskarżenia dotyczył czynu polegającego na zagarnięciu mienia społecznego, a sąd w sprawach takich miał obowiązek zasądzania z urzędu na podstawie obowiązującego wówczas art. 3311 § 1 k.p.k. odszkodowania pieniężnego w razie skazania za przestępstwo zagarnięcia mienia społecznego, gdy powództwo cywilne w procesie karnym nie zostało wytoczone. W uchwale składu siedmiu sędziów
Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 1968 r., VI KZP 1/68, wspomniany skutek wniesienia aktu oskarżenia został wyraźnie ograniczony przez stwierdzenie, że w sprawie, w której odszkodowanie pieniężne należy zasądzić z urzędu na podstawie art. 3311 § 1 k.p.k., bieg przedawnienia przewidzianego w art. 442 § 2 przerywa się w dniu złożenia w sądzie aktu oskarżenia. Tylko zatem w sprawach, w których sąd miał obowiązek zasądzenia z urzędu odszkodowania pieniężnego wniesienie aktu oskarżenia stanowiło zarazem czynność przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia.
W obecnym stanie prawnym, w którym nie ma uregulowania przewidzianego w art. 3311 k.p.k., nie można – wbrew stanowisku zaprezentowanemu w zaskarżonym wyroku – aktu oskarżenia kwalifikować także jako czynności przedsięwziętej bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia. Nie jest nią także wniosek o orzeczenie na podstawie art. 46 § 1 k.k. obowiązku naprawienia szkody, gdyż jego celem jest wyłącznie żądanie orzeczenia przez sąd środka karnego, a więc zastosowania karnoprawnych konsekwencji popełnionego przestępstwa.
Inny charakter ma powództwo adhezyjne przewidziane w art. 62 k.p.k., zgodnie z którym pokrzywdzony może aż do rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej wytoczyć przeciw oskarżonemu powództwo cywilne w celu dochodzenia w postępowaniu karnym roszczeń majątkowych wynikających z popełnienia przestępstwa. Strona powodowa powództwo takie wytoczyła i nie może budzić wątpliwości, że jego wytoczenie jest czynnością przerywającą bieg przedawnienia, skoro zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. podjęta została bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia przed sądem powołanym w art. 62 i nast. k.p.k. do rozpoznania powództwa cywilnego. Podniesiona w skardze kasacyjnej okoliczność, że strona powodowa nie skorzystała z uprawnienia przewidzianego w art. 67 § 2 k.p.k. i nie zażądała przekazania pozwu adhezyjnego sądowi właściwemu do rozpoznania spraw cywilnych nie niweczy skutku w postaci przerwy przedawnienia roszczenia. Według tego przepisu, jeżeli w terminie 30 dni od daty odmowy przyjęcia lub pozostawienia powództwa cywilnego bez rozpoznania powód cywilny wniesie o przekazanie pozwu sądowi właściwemu do rozpoznania spraw cywilnych, za dzień zgłoszenia roszczenia uważa się dzień wniesienia pozwu w postępowaniu karnym. Uregulowanie przyjęte w art. 67 § 2 k.p.k. nie dotyczy więc skutków wytoczenia powództwa (przerwa przedawnienia roszczenia), lecz odnosi się do kwestii ustalenia daty zgłoszenia roszczenia w razie przekazania pozwu adhezyjnego sądowi cywilnemu na żądanie powoda cywilnego zgłoszone w terminie wskazanym w tym przepisie.
Rozważania te prowadzą do konkluzji, że wniesienie aktu oskarżenia oraz wniosku o zastosowanie środka karnego przewidzianego w art. 46 § 1 k.k. nie przerywa biegu przedawnienia roszczenia z tytułu odszkodowania za szkodę wyrządzoną przestępstwem, natomiast skutek taki wywiera wytoczenie powództwa adhezyjnego, nawet wtedy, gdy pozostawione zostanie bez rozpoznania lub nastąpi odmowa jego przyjęcia.
Z tych względów skargę kasacyjną, jako pozbawioną uzasadnionych podstaw, należało oddalić (art. 39814 k.p.c.).