Uzasadnienie
Wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 30 sierpnia 2012 r. skazani zostali: 1) J. K. za przestępstwo z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zb. z art. 275 § 1 k.k. w zb. z art. 278 § 1 i 5 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. – na karę 3 lat pozbawienia wolności; 2) M. S. za przestępstwo z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. w zb. z art. 275 § 1 k.k. w zb. z art. 278 § 1 i 5 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. – na karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności.
W apelacji od tego wyroku obrońcy oskarżonych podnieśli zarzuty obrazy przepisów prawa materialnego – art. 280 § 1, art. 275 § 1 i art. 278 § 1 i 5 k.k., art. 2 54 § 1 w zw. z art. 60 § 1 k.k.; przepisów prawa procesowego – art. 5 § 2 k.p.k., art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k., art. 410 k.p.k., art. 214 § 1 k.p.k., art. 167 k.p.k. w zw. z art. 170 § 1 k.p.k. i art. 391 § 1 k.p.k.; błędu w ustaleniach faktycznych oraz rażącej niewspółmierności kary.
Sąd Okręgowy, wyrokiem z dnia 28 stycznia 2013 r., utrzymał zaskarżony wyrok w mocy, uznając obie apelacje za oczywiście bezzasadne.
Od powyższego wyroku kasacje wnieśli obrońcy skazanych.
W pisemnej odpowiedzi na kasacje prokurator Prokuratury Okręgowej wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
- I. Co do kasacji obrońcy skazanego J. K. Zarzuty kasacji:
- 1. rażąca obraza przepisu postępowania, tj. art. 438 pkt 1 i 2 k.p.k. poprzez utrzymanie w mocy wyroku w zakresie kary, mimo że sąd odwoławczy stwierdził naruszenie przepisów postępowania w zakresie nieuwzględnienia okoliczności wpływających na wymiar kary oraz wadliwe uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia w części dotyczącej omówienia dowodów i ustaleń stanu faktycznego;
- 2. rażąca obraza przepisu postępowania, tj. art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 413 § 2 pkt 2 k.p.k. polegającą na nieuzasadnieniu, z jakiej przyczyny sądy obu instancji nie zastosowały nadzwyczajnego złagodzenia kary;
- 3. rażąca obraza przepisu postępowania, tj. art. 440 k.p.k., polegające na utrzymaniu w mocy wyroku rażąco niesprawiedliwego.
Kasacja jest oczywiście bezzasadna.
Ad. 1. Zarzut niezasadny. Wprawdzie Sąd odwoławczy stwierdził drobne usterki w pisemnym uzasadnieniu wyroku I instancji (k. 866), jednak uznał, że nie mają one wpływu na wartość tego dokumentu, jako podstawy dokonania kontroli odwoławczej. Rzeczywiście, okoliczność, że w protokołach rozpraw utrwalono zapisy dotyczące zachowania skazanych na rozprawie, nie mogą mieć istotnego znaczenia dla korekty rozstrzygnięcia w zakresie kary. Zarzut jest próbą kontroli wyroku w zakresie orzeczenia o karze, co jest w kasacji niedopuszczalne. Jeśli chodzi o uzasadnienie rozstrzygnięcia w zakresie oceny dowodów i ustaleń faktycznych, zauważyć trzeba, że sąd odwoławczy nie czynił własnych ustaleń 3 faktycznych, ani nie zmieniał przyjętej w I instancji oceny dowodów; zarzut ten może się więc odnosić wyłącznie do sądu I instancji, co czyni go w kasacji niedopuszczalnym.
Ad. 2. Zarzut niezasadny. Skarżący nie wskazuje w kasacji, na jakiej podstawie prawnej możliwe byłoby nadzwyczajne złagodzenie kary. Zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary nie jest obligatoryjne w przypadku sprawcy młodocianego (art. 54 § 1 k.k.), nie można więc mówić o naruszeniu tego przepisu.
Brak natomiast spełnienia przesłanek z art. 60 § 3 k.k., gdyż informacje o sprawcach i zdarzeniu organy ścigania uzyskały z innych źródeł niż wyjaśnienia skazanego J. K.; składając wyczerpujące wyjaśnienia potwierdził on jedynie fakty znane już organowi prowadzącemu śledztwo.
Wprawdzie kwestia nadzwyczajnego złagodzenia kary została podniesiona w zarzucie apelacji obrońcy J. K., a sąd odwoławczy pominął ten wątek w obszernych i wnikliwych rozważaniach dotyczących wymiaru kary, to uznać należy, że naruszenie art. 457 § 3 k.p.k. nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia sądu odwoławczego. Nie ma bowiem wątpliwości, że brak było podstaw do stosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary.
- 3. Naruszenie art. 440 k.p.k. nie może być skutecznie podnoszone jako zarzut samoistny, nieznajdujący oparcia w naruszeniu regulacji prawa procesowego lub materialnego. W sprawie nie ma podstaw, by uznać wyrok sądu I instancji za rażąco niesprawiedliwy, przeciwnie jawi się jako wydany w zgodzie z obowiązującym prawem.
- II. Co do kasacji obrońcy skazanego M. S. Zarzuty kasacji:
- I. rażące naruszenie prawa materialnego, przez:
A) błędną wykładnię art. 13 § 1 k.k. art. 280 § 1 k.k., art. 278 § 1 i 5 k.k. art. 275 § 1 k.k., polegającą na wyrażeniu poglądu, iż obecność przy zdarzeniu jest wyrazem wspólnego zamiaru popełnienia czynu zabronionego oraz porozumienia co do użycia przemocy w formie dorozumianej, uniemożliwienia pokrzywdzonej obrony i ucieczki, przyjęcie, że to pokrzywdzona po-przez fizyczny opór i własną postawę uniemożliwiła dokonanie czynu zabronionego, zaś plecak odpowiada 4 pojęciu damskiej torebki, w której zwyczajowo mogą być pieniądze czy dokumenty, i w związku z tym objęcie rzeczy wspólnym zamiarem;
B) naruszenie art. 54 § 1 k.k. w zw. z art. 60 § 1 i 3 k.k., poprzez niezastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary, gdy zastosowanie go było obligatoryjne;
C) naruszenie art. 15 § 1 k.k. poprzez niezastosowanie tego przepisu, chociaż sama pokrzywdzona zeznała, że sprawcy wspólnie, dobrowolnie i w wyniku samodzielnej decyzji zaprzestali działań i dobrowolnie odstąpili od dokonania czynu zabronionego;
II. rażące naruszenie prawa procesowego, tj. D)art. 167 k.p.k. w zw. z art. 170 § 1 k.p.k. i art. 391 § 1 k.p.k., przez bezzasadną akceptację oddalenia przez sąd I instancji wniosków dowodowych oskarżonego dot. przesłuchania pokrzywdzonej i poprzestaniu na ich odczytaniu w toku postępowania sądowego, podczas gdy przeprowadzenie tego dowodu zgodnie z zasadą bezpośredniości było konieczne dla dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych;
E) art. 5 § 2 k.p.k., przez zaabsorbowanie do prawomocnego wyroku rozstrzygnięcia sądu I instancji niedającej się usunąć wątpliwości, czy strony miały wspólny zamiar popełnienia czynu zabronionego, czy zawarte było jakiekolwiek porozumienie co do użycia przemocy w celu zaboru rzeczy oraz co do dobrowolności i samodzielności odstąpienia sprawców od dokonania czynu zabronionego - na niekorzyść skazanego;
F) art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k. przez zaakceptowanie w toku kontroli odwoławczej naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów, wyrażające się w przyjęciu, że oskarżeni działali ze z góry przyjętym wspólnym zamiarem popełnienia czynu zabronionego-dokonania kradzieży, użycia przemocy na osobie w celu przywłaszczania rzeczy ruchomej w sposób dorozumiany, w ten sposób, że jedna z osób użyła przemocy jako pierwsza, a pozostali to zaakceptowali, decyzja o zaprzestaniu działań nie była samodzielna i dobrowolna oraz skutecznej siły oporu pokrzywdzonej uniemożliwiającej sprawcom dokonanie czynu zabronionego i zmuszenie ich do zaprzestania działań;
G)art. 213 § 1 i 2 k.p.k., art. 214 § 1 i 2 pkt 2 i 4 k.p.k., a także art. 215 k.p.k., poprzez zaakceptowanie w toku kontroli odwoławczej nieaktualnych danych 5 osobopoznawczych o skazanym, braku aktualnego wywiadu środowiskowego, aktualnej opinii z miejsca pracy skazanego, oraz aktualnych pełnych badań psychologicznych;
- III. naruszenie art. 433 § 2 k.p.k., tj. niedopełnienie obowiązku rozważenia wszystkich wniosków i zarzutów zawartych w środku odwoławczym.
Kasacja jest oczywiście bezzasadna.
Ad. I
A) Zarzut dotyczy postępowania sądu I instancji, jest zresztą powtórzeniem zarzutu apelacji - został rozpatrzony poprawnie i przekonująco przez sąd odwoławczy (k. 860), gdzie wskazano powody, dla których zachowanie skazanego należało uznać za działanie wspólnie i w porozumieniu z pozostałymi sprawcami.
B) Zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary nie jest obligatoryjne w przypadku sprawcy młodocianego z art. 54 § 1 k.k., nie można więc mówić o naruszeniu tego przepisu. Brak natomiast spełnienia przesłanek z art. 60 § 3 k.k., gdyż informacje o sprawcach i zdarzeniu organy ścigania uzyskały z innych źródeł niż wyjaśnienia skazanego M. S.; składając wyczerpujące wyjaśnienia potwierdził on jedynie fakty znane już organowi prowadzącemu śledztwo.
C)Zarzut odnosi się do postępowania sądu meriti, a zatem zasadniczo jest niedopuszczalny w postępowaniu kasacyjnym a przy tym jest niezasadny. Z ustaleń faktycznych wynika, że odstąpienie od dokonania wynikało z nieskuteczności dotychczasowych działań sprawców i niemożności przełamania oporu pokrzywdzonej, a nie z dobrowolnej decyzji o odstąpieniu.
Ad. II
D)Zarzut bezzasadny. Wobec stałego zamieszkiwania pokrzywdzonej za granicą, tj. w Stanach Zjednoczonych, w pełni zasadne było poprzestanie na odczytaniu protokołów jej zeznań z postępowania przygotowawczego, stosownie do treści art. 391 § 1 k.p.k.
E) Zarzut dotyczy de facto ustaleń faktycznych, dokonywanych wyłącznie w I instancji, jest zatem w kasacji niedopuszczalny. Kwestie wspólnego zamiaru i porozumienia co do realizacji znamion czynu zabronionego zostały 6 wywiedzione w sposób świadczący jednoznacznie o braku w tym zakresie wątpliwości sądu I instancji, nie można więc zasadnie podnosić naruszenia art. 5 § 2 k.p.k.;
F) Zarzut zmierza do ponownej kontroli ustaleń faktycznych, jest powieleniem zarzutu apelacji. Kwestie te były przedmiotem badania sądu odwoławczego i zostały prawidłowo rozważone (k. 859-860);
G)Zarzut dotyczy postępowania sądu I instancji i jako taki jest w kasacji niedopuszczalny, a przy tym jest niezasadny. Wywiad środowiskowy przeprowadzono 21.03.2012 r. (k. 625), a więc w toku postępowania sądowego.
Wobec braku wątpliwości co do poczytalności nie było konieczności przeprowadzania badań psychologicznych oskarżonego, także brak opinii z miejsca pracy nie może być traktowany jako uchybienie proceduralne, skoro takiego dowodu nie wnioskowano, a nie ma on charakteru obligatoryjnego.
- III. Zarzut niezasadny. Wszystkie zarzuty apelacji M. S. zostały rozpoznane z szeroką wnikliwą argumentacją (k. 859-862).
W tym stanie rzeczy obie kasacje należało oddalić jako oczywiście bezzasadne.