Uzasadnienie
Przedstawiając Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne wskazane w sen- tencji uchwały Sąd Wojewódzki w Lublinie podniósł, iż dnia 20 maja 1994 r. strona pozwana kupiła zakład pracy, będący uprzednio pracodawcą powoda. Na mocy art. 2 23 1
KP stała się zatem pracodawcą zatrudnionych w tym zakładzie pracowników.
Pozwana Spółka zawarła z NSZZ „Solidarność” porozumienie, które w pkt II ust. 1 stanowi, iż „właściciel zobowiązuje się w okresie jednego roku od daty umowy nota- rialnej do przejęcia i stosowania zasady wynagradzania pracowników obowiązujące- go w prywatyzowanym przedsiębiorstwie według aktualnego porozumienia płaco- wego. Dotyczy to również udziału pracowników w wypracowanym zysku na poziomie odpisu w wysokości 8,5% funduszu płac”. Sąd pierwszej instancji zasądził na rzecz powoda dochodzoną kwotę tytułem udziału w zysku za rok obrachunkowy 1994/95.
Sąd drugiej instancji wskazał, że podział zysku w przedsiębiorstwie państwowym (a taki status prawny miał zakład pracy przed jego nabyciem przez stronę pozwaną) zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123 ze zm.) należy do kompe- tencji ogólnego zebrania pracowników przedsiębiorstwa. Zdaniem tego Sądu po na- byciu przedsiębiorstwa przez pozwaną Spółkę kompetencje ogólnego zebrania pra- cowników zostały przejęte przez zgromadzenie wspólników, które zgodnie z art. 223 KH podejmuje uchwały w sprawie podziału zysku. Można zatem uważać, iż porozu- mienie (pkt II ust. 1) nie jest wystarczającą podstawą do nabycia przez pracowników prawa do nagrody z zysku, jako że nie było w tym zakresie uchwały zgromadzenia wspólników.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Na przedstawione zagadnienie prawne należy odpowiedzieć twierdząco. Wy- nika to z dwóch przesłanek: charakteru prawnego tego porozumienia oraz interpre- tacji postanowienia dotyczącego nagród z zysku.
Co do pierwszego z tych zagadnień - co nie zostało uwypuklone w uzasad- nieniu pytania prawnego - trzeba wskazać, iż orzecznictwo sądowe uznaje za ważne i skuteczne porozumienia zawarte przez związki zawodowe z przyszłym nabywcą zakładu pracy, odnoszące się do wynagrodzenia i innych uprawnień pracowniczych, jeżeli nie są one mniej korzystne dla pracownika niż to stanowią przepisy prawa pracy (tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 26 stycznia 1993 r., III APr 4/93, OSP 1993 z. 11, poz. 228; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 1993 r., I PZP 46/93, OSNCP 1994 z. 6, poz. 131, OSP 1994 z. 10, poz. 193).
Umowa taka nie stanowiła źródła prawa pracy (a także nie jest nim obecnie, ponie- 3 waż nie jest oparta na ustawie - art. 9 § 1 KP w brzmieniu obowiązującym od dnia 2 czerwca 1996 r.), ma ona jednak charakter umowy na rzecz osoby trzeciej (to jest pracowników). Na podstawie art. 393 § 1 KC w związku z art. 300 KP osoby upraw- nione (pracownicy) mogą żądać bezpośrednio od dłużnika (pracodawcy) spełnienia świadczenia. Aprobata ustawodawcy dla tego rodzaju porozumienia wynika także z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1994 r. nowelizującej Kodeks pracy. Przepis ten dopuszczał rejestrację jako zakładowego układu zbiorowego pracy takiego poro- zumienia dotyczącego wynagradzania, które zostało zawarte ze związkami zawodo- wymi. Z tego przepisu wynika wprost, iż nie mające podstawy ustawowej porozumie- nia zawierane przez pracodawcę (lub przyszłego pracodawcę) dotyczące zasad wy- nagradzania - po rejestracji, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie - mogły być źródłem prawa (zakładowym układem zbiorowym pracy).
W odniesieniu do drugiej przesłanki nabycia przez powoda prawa do udziału w zysku za rok obrachunkowy 1994/95 trzeba zauważyć, iż sformułowanie postano- wienia pkt II ust. 1 porozumienia może nastręczać trudności interpretacyjne. Z jednej strony należy bowiem stwierdzić, iż warunkiem nabycia prawa do tego świadczenia jest wypracowanie zysku, z drugiej zaś, iż odpis w wysokości 8,5% funduszu płac może przekroczyć w całości (czy w części) wypracowany zysk. Kwestia ta (w istocie dotycząca wysokości nagród z zysku) nie była przedmiotem przedstawionego za- gadnienia prawnego i nie może być przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego.
Nadto trzeba dodać, iż ewentualna wypowiedź Sądu Najwyższego na ten temat nie byłaby wiążąca dla Sądu drugiej instancji. Zgodnie bowiem z art. 390 § 2 KPC wią- żąca jest jedynie uchwała rozstrzygająca zagadnienie prawne, co należy rozumieć w ten sposób, że zagadnieniem prawnym jest problem przedstawiony w sentencji pos- tanowienia Sądu drugiej instancji. Interpretacja określenia „udziału w zysku na po- ziomie odpisu w wysokości 8,5% funduszu płac” należy zatem do Sądu przedsta- wiającego zagadnienie prawne. Natomiast w odniesieniu do prawa powoda do spor- nego świadczenia trzeba stwierdzić, iż nie jest uzasadnione jego uzależnienie od uchwały zgromadzenia wspólników. Analogia między tym zgromadzeniem a ogólnym zebraniem pracowników przedsiębiorstwa państwowego jest bardzo odległa. Podo- bieństwo polega jedynie na kompetencji w zakresie podziału zysku, jednakże te organy reprezentują różne interesy.
Zgromadzenie wspólników ma na względzie in- teres właściciela zakładu pracy (kapitału), zaś zebranie załogi reprezentuje interes pracowników (pracy). Nie można zatem twierdzić, iż skoro w przedsiębiorstwie pańs- 4 twowym zysk dzieliło zebranie załogi - a do zasad wynagradzania w takim przedsiębiorstwie nawiązuje pkt II ust. 1 omawianego porozumienia - to w przypadku braku stosownej uchwały zgromadzenia wspólników pracownicy nie nabywają prawa do udziału w zysku. Odmienna interpretacja tego postanowienia zawartego przez stronę pozwaną porozumienia ze związkiem zawodowym oznaczałaby, iż powstanie prawa do udziału w zysku zależałoby wyłącznie od woli pracodawcy, co jest sprzeczne z istotą prawa zobowiązań. Przy takim rozumieniu tego postanowienia byłoby ono bezprzedmiotowe.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji.