Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 28 lipca 2020 r. (data nadania) A.C. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, wystąpiła o stwierdzenie, że: 1) art. 33 ust. 3 i 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 (Dz. Urz. UE L z 2003 r. Nr 338, poz. 1; dalej: rozporządzenie) jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji; 2) art. 23 lit. a w związku z art. 31 ust. 2 rozporządzenia są niezgodne z art. 72 Konstytucji; 3) art. 28-36 rozporządzenia są niezgodne z art. 45 ust. 1 oraz art. 72 Konstytucji.
Skarżąca twierdzi, że zakwestionowane przepisy rozporządzenia naruszają prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz zasadę ochrony praw dziecka (art. 72 Konstytucji).
Postanowieniem z 10 lutego 2021 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 16 lutego 2021 r.) Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) – odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, stwierdziwszy, że nie spełnia ona przesłanki określonej w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. Trybunał ustalił, że zakwestionowane w skardze przepisy rozporządzenia nie były podstawą postanowienia Sądu Apelacyjnego w W. I Wydział Cywilny z 15 kwietnia 2020 r. (sygn. akt […]), tj. orzeczenia, które skarżąca wskazała jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.
W zażaleniu złożonym 23 lutego 2021 r. (data nadania) skarżąca zarzuciła, że Trybunał, wydając postanowienie, naruszył art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. Zdaniem skarżącej wprawdzie postanowienie Sądu Apelacyjnego z 15 kwietnia 2020 r. (o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania) nie zostało wprost oparte na zakwestionowanych w skardze konstytucyjnej przepisach rozporządzenia, ale jest „logiczną konsekwencją” orzeczenia Sądu Najwyższego, oddalającego jej skargę kasacyjną. Skarżąca zwróciła uwagę na to, że „decyzja procesowa podjęta przez Sąd Najwyższy była w istocie uznaniem prawidłowości ostatniej decyzji merytorycznej w sprawie, tj. postanowienia Sądu Apelacyjnego (…) z 23 stycznia 2019 r. (…) o nadani[u] klauzuli wykonalności orzeczeniu sądu zagranicznemu i sama w sobie – z uwagi na reformatoryjny charakter żądania zawartego w skardze kasacyjnej – miała w sobie wyraźny pierwiastek oceny merytorycznej (…)”.
Dlatego Trybunał, mając powyższe na względzie, „stosując ekstensywną i celowościową wykładnię (…) [art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK] powinien ocenić, że orzeczenie Sądu Apelacyjnego (…) z 15 kwietnia 2020 r. (…) tylko formalnie opiera się wyłącznie o przepisy k.p.c. o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania z uwagi na to, że wszystkie zarzuty skargi o wznowienie zostały już rozpoznane w ramach negatywnej dla (…) [skarżącej] decyzji procesowej Sądu Najwyższego (…)”.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
W zażaleniu skarżąca dowodzi, że zakwestionowane przepisy rozporządzenia były podstawą postanowienia Sądu Apelacyjnego odrzucającego jej skargę o wznowienie postępowania. Według niej, skoro rozstrzygnięcie to było konsekwencją orzeczenia Sądu Najwyższego, który w sposób merytoryczny odniósł się do kwestii wykonalności orzeczenia sądu zagranicznego, to przepisy rozporządzenia były także – choć pośrednio – podstawą odrzucenia jej skargi o wznowienie postępowania.
Powyższy zarzut opiera się na błędnym rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji i doprecyzowujących go art. 53 ust. 1 pkt 1 i art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK.
Trybunał zwraca uwagę, że zgodnie z art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK przedmiotem skargi może być wyłącznie ten przepis prawa, który stanowił podstawę wydania przez organ władzy publicznej orzeczenia naruszającego prawa lub wolności konstytucyjne skarżącego.
W związku z tym pomiędzy treścią zakwestionowanego przepisu a podjętym na jego podstawie rozstrzygnięciem oraz zarzucanym temu rozstrzygnięciu naruszeniem praw lub wolności konstytucyjnych musi istnieć ścisły związek. Regulacja prawna stanowiąca przedmiot skargi konstytucyjnej musi w taki sposób determinować w sensie normatywnym treść wydanego orzeczenia, że prowadzi to do wskazanego w skardze naruszenia praw lub wolności konstytucyjnych przysługujących skarżącemu (por. postanowienie TK z 26 sierpnia 2020 r., sygn. SK 44/20, OTK ZU A/2020, poz. 44 i przywołane w nim orzeczenia).
Jak Trybunał ustalił w zaskarżonym postanowieniu, a czego skarżąca w zażaleniu nie kwestionuje, orzeczenie wskazane przez nią jako ostateczne odnosi się wyłącznie do ustawowych podstaw wznowienia postępowania, nie rozstrzyga więc o prawach, których naruszenie zarzuciła w skardze konstytucyjnej. Dlatego też nie zostało ono wydane na podstawie zaskarżonych przepisów rozporządzenia dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, lecz na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.).
Zarzuty sformułowane w zażaleniu opierają się także na błędnym założeniu, że wniesienie przez skarżącą skargi kasacyjnej i skargi o wznowienie postępowania wyczerpało drogę prawną, o której mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, a przez to doprowadziło do uzyskania przez nią ostatecznego orzeczenia. Należy więc przypomnieć, że Trybunał w swoich orzeczeniach wielokrotnie wskazywał, że do wyczerpania drogi prawnej dochodzi w momencie uzyskania przez skarżącego prawomocnego orzeczenia w konsekwencji skorzystania przez niego z przysługujących mu zwyczajnych środków odwoławczych, przy czym skorzystanie oznacza wniesienie takiego środka przy spełnieniu wszystkich wymogów wynikających z danej procedury. Wniesienie innych środków odwoławczych, tzw. nadzwyczajnych (in casu skargi kasacyjnej i skargi o wznowienie postępowania), wykracza poza ramy „drogi prawnej”, o której mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK (zob. postanowienie TK z 11 października 2017 r., sygn. Ts 82/17, OTK ZU nr I/B/2017, poz. 220 i przywołane tam orzeczenia).
W analizowanej sprawie orzeczeniem, o którym mowa w art. 79 ust. 1 i art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, jest prawomocne postanowienie Sądu Apelacyjnego w W. z 23 stycznia 2019 r. (sygn. akt […]). Właśnie to orzeczenie ostatecznie ukształtowało sytuację prawną skarżącej, z którą wiążą się stawiane przez nią zarzuty. Na marginesie należy więc stwierdzić, że to od daty doręczenia tego orzeczenia, nie zaś – co przyjęła skarżąca – postanowienia tego sądu z 15 kwietnia 2020 r. (tj. postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania), rozpoczął się bieg terminu wniesienia skargi konstytucyjnej. Dlatego, jeśliby nawet przyjąć za skarżącą, że zakwestionowane przez nią przepisy były pośrednio stosowane przez Sąd Najwyższy i Sąd Apelacyjny, to skardze konstytucyjnej i tak należałoby odmówić nadania dalszego biegu.
Mając powyższe na względzie Trybunał stwierdza, że w postanowieniu z 10 lutego 2021 r. zasadnie uznał, że analizowana skarga nie spełnia ustawowych wymogów i w związku z tym – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK – prawidłowo odmówił nadania jej dalszego biegu.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p.TK a contrario – nie uwzględnił zażalenia.
Postanowienie
z dnia 10 lutego 2021 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Wojciech Sych, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi A.C. w sprawie zgodności:
- 1) art. 33 ust. 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 (Dz. Urz. UE L z 2003 r. Nr 338, poz. 1) z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
- 2) art. 33 ust. 3 rozporządzenia powołanego w punkcie pierwszym z art. 45 ust. 1 Konstytucji,
- 3) art. 23 lit. a w związku z art. 31 ust. 2 rozporządzenia powołanego w punkcie pierwszym z art. 72 Konstytucji,
- 4) art. 28-36 rozporządzenia powołanego w punkcie pierwszym z art. 45 ust. 1 oraz art. 72 Konstytucji,
postanawia:
odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 28 lipca 2020 r. (data nadania), A.C. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego z wyboru, wystąpiła z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego.
W orzeczeniu Sądu Apelacyjnego w P. we Francji z 23 listopada 2016 r. (nr […]; dalej: francuski Sąd Apelacyjny), utrzymującym w mocy rozstrzygnięcie Sądu Wielkiej Instancji w L. z 8 lutego 2016 r. (nr […]) orzeczono, że władza rodzicielska nad małoletnią A.C. (córką skarżącej; dalej: małoletnia) będzie wykonywana wyłącznie przez ojca. Ustalono rezydencję dziecka w miejscu zamieszkania ojca. Uregulowano kontakty skarżącej z dzieckiem i zakazano wyjazdów dziecka z terytorium Francji bez zgody obojga rodziców.
W postanowieniu Sądu Okręgowego w O. z 16 lutego 2018 r. (sygn. akt […]), po rozpoznaniu wniosku ojca małoletniej, stwierdzono wykonalność orzeczenia francuskiego Sądu Apelacyjnego. Wniesione przez skarżącą zażalenie oddalono na podstawie postanowienia Sądu Apelacyjnego w W. z 23 stycznia 2019 r. (sygn. akt […]), od którego skarżąca wniosła skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego oraz skargę o wznowienie postępowania do Sądu Apelacyjnego w W. 4
Na podstawie postanowienia Sądu Apelacyjnego w W. z 19 czerwca 2019 r. (sygn. akt […]) zawieszono postępowanie w sprawie skargi o wznowienie postępowania do czasu rozpoznania skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy. Natomiast w postanowieniu z 13 listopada 2019 r. (sygn. akt […]) Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną.
Sąd Apelacyjny w W. w postanowieniu z 15 kwietnia 2020 r. (sygn. akt […]) odrzucił skargę o wznowienie postępowania. W uzasadnieniu, powołując się również na poglądy doktryny, wyjaśnił, że jeżeli na skutek wniesienia skargi kasacyjnej Sąd Najwyższy wyda rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, skarga pozostaje aktualna jedynie w zakresie nowości, których nie można było wziąć pod uwagę w postępowaniu kasacyjnym (art. 398 13 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego; obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.; dalej:
k.p.c.). Jeśli zatem podstawy obu skarg (kasacyjnej i o wznowienie postępowania) pozostają tożsame, to skarga o wznowienie postępowania powinna zostać odrzucona ze względu na brak ustawowej podstawy wznowienia. Sąd Apelacyjny przyjął, porównując zakresy obu skarg, iż skarga o wznowienie postępowania nie zawiera nowości, które pozostawałyby poza zakresem rozpoznania przez Sąd Najwyższy, gdyż wszystkie podniesione w niej zarzuty zostały już rozpoznane przez Sąd Najwyższy. Dlatego skargę o wznowienie postępowania należało odrzucić na podstawie art. 410 § 1 k.p.c. Postanowienie z 15 kwietnia 2020 r. zostało wskazane przez skarżącą jako ostateczne orzeczenie o jej wolnościach lub prawach wskazanych w skardze konstytucyjnej.
Kwestionowanym w skardze konstytucyjnej przepisom rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 (Dz. Urz. UE L z 2003 r. Nr 338, poz. 1) skarżąca zarzuciła, iż stanowiąc podstawę postanowienia Sądu Apelacyjnego w W. z 15 kwietnia 2020 r. naruszyły jej prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz zasadę ochrony praw dziecka (art. 72 Konstytucji).
W piśmie z 9 września 2020 r. skarżąca usunęła braki formalne skargi, do czego została wezwana na podstawie zarządzenia Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 19 sierpnia 2020 r. Natomiast w piśmie z 9 listopada 2020 r. skarżąca wykonała zarządzenie sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 22 października 2020 r., wzywające do usunięcia kolejnych braków formalnych skargi.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.
1. Na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub gdy jest oczywiście bezzasadna. Mając na względzie art. 67 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1-3 u.o.t.p.TK Trybunał – co do zasady – związany jest przedmiotem i zakresem zaskarżenia wskazanym w skardze konstytucyjnej.
2. Badana skarga konstytucyjna nie spełnia, określonego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK wymogu zakwestionowania przepisu stanowiącego podstawę orzeczenia, wskazanego w skardze jako ostateczne rozstrzygnięcie o określonych w skardze konstytucyjnych wolnościach lub prawach skarżącej.
Kwestionowane w skardze konstytucyjnej przepisy rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 (Dz. Urz. UE L z 2003 r. Nr 338, poz. 1; dalej: rozporządzenie) dotyczą postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie wykonalności (tj. sekcja druga „Wniosek o stwierdzenie wykonalności” rozdziału drugiego „Uznawanie i wykonywanie”, zawierająca art. 28-36 rozporządzenia). Przepisy te mogły zatem stanowić podstawę orzeczeń wydanych w sprawie stwierdzenia wykonalności orzeczenia Sądu Apelacyjnego w P. we Francji z 23 listopada 2016 r. (nr […]; dalej: francuski Sąd Apelacyjny). Postępowanie w tej sprawie zostało zakończone wydaniem postanowienia Sądu Apelacyjnego w W. z 23 stycznia 2019 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Sądu Apelacyjnego), od którego skarżąca wniosła skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego oraz skargę o wznowienie postępowania do Sądu Apelacyjnego w W. 12
Jednak to nie postanowienie Sądu Apelacyjnego, wydane w sprawie stwierdzenia wykonalności orzeczenia sądu francuskiego, zostało wskazane przez skarżącą jako ostateczne orzeczenie o wskazanych w skardze konstytucyjnej wolnościach lub prawach. Skarżąca wywiodła, iż do zarzucanego naruszenia doszło wskutek wydania przez Sąd Apelacyjny postanowienia z 23 stycznia 2019 r. (sygn. akt […]). Nie zostało ono wydane na podstawie kwestionowanych przepisów rozporządzenia, lecz przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.). Podstawę odrzucenia skargi o wznowienie postępowania stanowiła ocena, iż wszystkie zarzuty tej skargi zostały już rozpoznane przez Sąd Najwyższy w postępowaniu zainicjowanym skargą kasacyjną wniesioną przez skarżącą od postanowienia Sądu Apelacyjnego.
Z tych względów wniesiona skarga konstytucyjna nie spełnia określonego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK wymogu zakwestionowania przepisu stanowiącego podstawę orzeczenia, wskazanego w skardze jako ostateczne rozstrzygnięcie o konstytucyjnych wolnościach lub prawach skarżącej.
- 3. Wobec powyższego Trybunał Konstytucyjny na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK odmówił nadania skardze dalszego biegu.
POUCZENIE 16
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącej przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.