Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 5 sierpnia 2020 r. (data nadania) syndyk masy upadłości […] Sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w P. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego.
Postanowieniem z 7 sierpnia 2018 r. (sygn. akt […]) sędzia-komisarz Sądu Rejonowego w W. Wydział X Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych oddalił wniosek skarżącego o przekazanie świadczenia do masy upadłości w trybie art. 134 ust. 1a ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 1228, ze zm.). Skarżący wniósł zażalenie na to postanowienie, które – jako niedopuszczalne – Sąd Rejonowy w W. Wydział XVIII Gospodarczy, jako Sąd upadłościowy II instancji, odrzucił postanowieniem z 15 listopada 2019 r. (sygn. akt […]). W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wyjaśnił, że: „orzeczenia sędziego-komisarza dotyczą praw uczestników postępowania a nie syndyka masy upadłości. Syndyk nie jest uczestnikiem postępowania upadłościowego, lecz organem postępowania, a zażalenia służą mu jedynie w przypadkach wskazanych w ustawie, co najczęściej dotyczy sytuacji związanych z interesami majątkowymi syndyka tj. kwestią jego wynagrodzenia, wydatków, kar dyscyplinarnych.
(…) Prawo wniesienia zażalenia służy upadłemu, osobie trzeciej i wierzycielom – tj. wszystkim osobom zainteresowanym. Syndyk taką osobą nie jest, działa obiektywnie w interesie wszystkich uczestników, a skoro uzyskał stanowisko sędziego-komisarza wyrażone w postanowieniu, jest nim związany. Syndyk nie może zatem skarżyć orzeczenia sędziego-komisarza jako organu sprawującego nad nim nadzór i kierującego tokiem postępowania. W tym kontekście należy uznać, że zażalenie wniósł podmiot nieuprawniony i jako takie podlega ono odrzuceniu”. Zażalenie na to rozstrzygnięcie zostało oddalone postanowieniem Sądu Rejonowego w W. Wydział XVIII Gospodarczy z 16 czerwca 2020 r. (sygn. akt […]).
Orzeczenie to, wskazane przez skarżącego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, zostało mu doręczone 19 czerwca 2020 r. 4
Zarządzeniem z 6 listopada 2020 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 16 listopada 2020 r.), Prezes Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393), wezwał skarżącego do usunięcia braku formalnego skargi przez doręczenie czytelnego, poświadczonego za zgodność z oryginałem odpisu postanowienia Sądu Rejonowego z 7 sierpnia 2018 r. (sygn. akt […]) wraz z 4 kopiami. Skarżący wykonał zarządzenie 23 listopada 2020 r. (data nadania).
Zdaniem skarżącego zakwestionowany w skardze konstytucyjnej przepis, przez to, że nie przyznaje syndykowi prawa do wniesienia zażalenia na postanowienie sędziego-komisarza, wydanego na skutek rozpoznania wniosku syndyka (tj. rozumiany w sposób wskazany w petitum niniejszego postanowienia), narusza jego prawo do zaskarżenia orzeczenia wydanego w pierwszej instancji (art. 78 zdanie pierwsze Konstytucji). Skarżący dowodzi, że syndyk, „mimo statusu organu postępowania, jest swoistym depozytariuszem interesu wierzycieli upadłego”. W związku z tym, jak podkreślił, „skarga konstytucyjna została wniesiona przez syndyka występującego jako depozytariusz interesu wierzycieli, którzy to wierzyciele w toku postępowania upadłościowego tracą uprawnienia do samodzielnego dochodzenia roszczeń z tytułu bezskuteczności czynności prawnych upadłego”. Dlatego, jak zaznaczył, „naruszenie konstytucyjnego prawa do dwuinstancyjnego postępowania, należy w niniejszej sprawie odnosić do sfery konstytucyjnych praw i wolności wierzycieli upadłego, a nie syndyka jako takiego”.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie.
W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji skargę konstytucyjną może wnieść „każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone (…)”. Konstrukcja skargi konstytucyjnej przyjęta przez polskiego ustrojodawcę wyklucza przyjęcie, że ma ona charakter actio popularis. Na gruncie prawa polskiego dochodzić można ochrony wolności lub praw konstytucyjnych przysługujących osobie wnoszącej skargę, których naruszenie ma charakter bezpośredni i konkretny. Dlatego art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK stanowi, że skarga konstytucyjna zawiera m.in.: „wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego, i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone” (pkt 2), a także „uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie” (pkt 3).
Skarżący poddał kontroli Trybunału Konstytucyjnego art. 134 ust. 1a zdanie drugie ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228, ze zm.; dalej: prawo upadłościowe) w brzmieniu: „na postanowienie sędziego-komisarza przysługuje zażalenie”. Twierdzi on, że przepis ten rozumiany jako „nieprzyznający syndykowi prawa wniesienia zażalenia na postanowienie sędziego komisarza (…) w sytuacji, gdy postanowienie to zostało wydane w wyniku rozpoznania wniosku syndyka” narusza jego prawo do zaskarżenia orzeczenia wydanego w pierwszej instancji (art. 78 zdanie pierwsze Konstytucji).
Stosownie do powołanej wyżej regulacji konstytucyjnej w brzmieniu „każda ze stron ma prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji”, jej zakres podmiotowy obejmuje jedynie strony (uczestników) postępowania. W wyroku z 14 marca 2006 r. (sygn. SK 4/05, OTK ZU nr 3/A/2006, poz. 29) Trybunał Konstytucyjny stwierdził: „przez stronę w rozumieniu art. 78 należy rozumieć wszystkie podmioty, których praw lub obowiązków dotyczy rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji, nawet jeżeli prawo nie przewiduje udziału tych podmiotów w postępowaniu prowadzącym do wydania danego rozstrzygnięcia”.
Skarżący, jako syndyk takiego przymiotu nie posiada, ponieważ orzeczenia sędziego-komisarza dotyczą praw uczestników postępowania, a nie syndyka masy upadłości, nie jest on bowiem uczestnikiem postępowania upadłościowego, lecz organem postępowania. Taki status skarżącego potwierdzają załączone do skargi orzeczenia, a w szczególności postanowienie Sądu Rejonowego w W. Wydział XVIII Gospodarczy z 15 listopada 2019 r. (sygn. akt […]). Rozstrzygnięciem tym Sąd odrzucił zażalenie skarżącego na postanowienie oddalające jego wniosek złożony w trybie art. 134 ust. 1a prawa upadłościowego. Skoro skarżący nie jest stroną postępowania, to tym samym wskazany przez niego art. 78 Konstytucji nie jest adekwatnym wzorcem kontroli dla zakwestionowanego w skardze przepisu (zob. postanowienie TK z 10 października 2006 r., sygn. Ts 8/06, OTK ZU nr 6/B/2007, poz. 263).
Powyższej konstatacji nie zmienia okoliczność wniesienia skargi przez skarżącego jako depozytariusza interesu wierzycieli.
Powołanie się na naruszenie prawa wyrażonego w art. 78 Konstytucji, przysługującego faktycznym uczestnikom postępowania, nie spełnia przesłanki wniesienia skargi konstytucyjnej. Jak już bowiem wskazano, z art. 79 ust. 1 Konstytucji wynika jednoznacznie, że w trybie skargi można dochodzić wyłącznie ochrony przed naruszeniem tylko takich wolności lub praw konstytucyjnych, które przysługują skarżącemu, nie zaś osobom trzecim (zob. postanowienie TK z 9 lutego 2010 r., sygn. Ts 280/09, OTK ZU nr 5/B/2010, poz. 387).
Mając powyższe na względzie Trybunał stwierdza, że analizowana skarga nie spełnia przesłanek określonych w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanych w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK.
Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK – podstawą odmowy nadania rozpatrywanej skardze dalszego biegu.
POUCZENIE 15
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.