Uzasadnienie
- 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 23 lipca 2018 r. (data nadania) M.K.P. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez radcę prawnego ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru, wystąpiła z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia.
- 2. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującym stanem faktycznym:
W pozwie skierowanym przeciwko swojemu pracodawcy (Narodowemu Funduszowi Zdrowia – Oddziałowi Wojewódzkiemu w K.) skarżąca zażądała: odszkodowania z tytułu stosowania przez niego działań odwetowych (art. 18 3e § 1 w związku z art. 18 3d ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks Pracy, Dz. U. z 2018 r. poz. 917, ze zm.; dalej: k.p.) za wielokrotne skorzystanie przez skarżącą z uprawnień przysługujących z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu; uznania wypowiedzenia warunków umowy o pracę za bezskuteczne; przywrócenia poprzednich warunków pracy (w przypadku upływu okresu wypowiedzenia zmieniającego), a w wypadku wydania tego orzeczenia nadania mu rygoru natychmiastowej wykonalności; nałożenia na pozwanego obowiązku dalszego zatrudniania skarżącej na dotychczasowych warunkach pracy do czasu prawomocnego rozpoznania sprawy; zasądzenia na rzecz skarżącej kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Na rozprawie, która odbyła się 31 sierpnia 2016 r. przed Sądem Rejonowym w S. w sprawie o sygn. akt […], pełnomocnik skarżącej oświadczył, że skarżąca nie domaga się odszkodowania z tytułu dyskryminacji, tylko odszkodowania z art. 18 3e § 1 w związku z art. 18 3d k.p., które przez doktrynę jest traktowane na równi z roszczeniem o odszkodowanie z tytułu dyskryminacji sensu stricto, czyli wynikające z art. 18 3c k.p. Z kolei na rozprawie 14 grudnia 2016 r., sprecyzował, że skarżąca zamiast przywrócenia do pracy domaga się odszkodowania.
Wyrokiem z 13 września 2017 r. (sygn. akt j.w.) Sąd Rejonowy w S. – V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił powództwo i orzekł o kosztach zastępstwa procesowego. Sąd stwierdził, że roszczenie skarżącej o zasądzenie odszkodowania z tytułu wypowiedzenia zmieniającego jest niezasadne, ponieważ wypowiedzenie to było zgodne z przepisami prawa i nie było nieuzasadnione. Zdaniem
Sądu niezasadne było także roszczenie o zapłatę odszkodowania z tytułu działań odwetowych pracodawcy. Przedstawione przez skarżącą w pozwie zachowania pracodawcy nie były bowiem niezgodne z obwiązującym prawem. Za niezasadne Sąd uznał ponadto stanowisko skarżącej, że nie domagając się roszczenia z tytułu nierównego traktowania w zatrudnieniu może domagać się zasądzenia odszkodowania na podstawie art. 18 3d k.p. Sąd wyjaśnił, że odszkodowania na mocy tego przepisu można domagać się tylko z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu.
W związku z tym, jak wskazał, jeśliby nawet zostało ustalone, że do wypowiedzenia zmieniającego stosunku pracy doszło z powodu skorzystania przez pracownika z uprawnień przysługujących z tytułu naruszenia zasady równego traktowania, to i tak pracownik nie może się z tego tytułu domagać odszkodowania na mocy art. 18 3d, gdyż w art. 18 3e k.p. brak jest odesłania do stosowania art. 18 3d k.p. Jeśli doszłoby do takiego niedozwolonego rozwiązania stosunku pracy, wtedy pracownik miałby roszczenia określone w dziale drugim k.p., w którym uregulowano uprawnienia pracownika w razie nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę lub niezgodnego z prawem rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia. W związku z powyższym Sąd Rejonowy oddalił roszczenie skarżącej o odszkodowanie na mocy art. 18 3e § 1 w związku z art. 18 3e k.p. 6
Wyrokiem z 27 lutego 2018 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w K. – IX Wydział Pracy oddalił apelację skarżącej i rozstrzygnął o kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym. Orzeczenie to, wskazane przez skarżącą jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, zostało jej doręczone wraz z uzasadnieniem 23 kwietnia 2018 r. 7
- 3. Od wyroku Sądu Okręgowego skarżąca wniosła skargę kasacyjną. Sprawa została wpisana pod sygn. akt […], a następnie przeniesiona do repertorium o sygn. akt […], co Trybunał ustalił z urzędu.
- 4. Zdaniem skarżącej zakwestionowany w skardze art. 18 3e k.p. w związku ze wskazanymi w petitum skargi przepisami, przez to, że nie zawiera odesłania do art. 18 3d tej ustawy narusza po pierwsze, „zasady poprawnej (rzetelnej), opartej na poszanowaniu reguły równego traktowania podmiotów prawa legislacji, w tym dekodowanej z tegoż artykułu zasady określoności przepisów prawa, a nadto zasady zaufania obywatela do organów prawodawczych państwa i stanowionego przez nie prawa” (art. 2 Konstytucji) w związku z: zasadą ochrony pracy (art. 24 Konstytucji), prawem do równego i niedyskryminacyjnego traktowania przez władzę prawodawczą (art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji), prawem do „tworzenia” prawa, które „ucieleśniałoby w swojej treści to, że faktycznie je[go] źródłem jest przyrodzona i niezbywalna godność człowieka pracownika, która powinna być nienaruszalna” (art. 30 Konstytucji), prawem do sądu rozumianym jako prawo do należytej i skutecznej ochrony prawnej (art. 45 ust. 1 Konstytucji), prawem „do bezpiecznej i korzystającej na równi z innymi własności i innych praw majątkowych, do których na zasadzie lege non distinguente zalicza się też prawo do przyszłej, nieposiadanej aktualnie, ale oczekiwanej własności (też: innych praw majątkowych), która może być naruszona tylko w drodze ustawy, bez naruszenia jednak jej istoty” (art. 64 Konstytucji), prawem do ochrony małżeństwa i rodziny skarżącej (art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji). Po drugie, prawo „do tego, aby władza prawodawcza, (…) tworzyła takie prawo rangi ustawowej, którego immanentną cechą byłoby poszanowanie i uwzględnienie zasady równości, traktując na równi, a zatem według jednakowej miary tych adresatów danej ustawy, którzy są względem siebie podobni (…)” m.in. w związku z wynikającą z art. 30 Konstytucji zasadą godności w związku z prawem obywateli do domagania się od organów państwa realnego zapewnienia ochrony i opieki w treści aktów normatywnych małżeństwa i rodziny (art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji) oraz prawem do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji).
Zaskarżony art. 18 3e w związku art. 18 3d k.p. rozumiany w sposób wskazany w petitum skargi (pkt 3 i 4) narusza m.in. „prawo do skutecznej ochrony pracy, świadczonej przez pracownika (…) na rzecz pracodawcy” (art. 24 Konstytucji) w związku z prawem „do takiej regulacji prawnej, które jest stanowione w sposób zapewniający rzeczywistą ochronę i poszanowanie nienaruszalnej, przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka (art. 30 Konstytucji), zasadami zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji). Według skarżącej zakwestionowany w skardze przepis narusza także prawo do „ochrony własności pracowniczej” (art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1 Konstytucji) oraz innych praw majątkowych (art. 64 ust. 1 Konstytucji), zasadę proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji), prawo do równego traktowania i zakaz dyskryminacji (art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji), a także prawo do równej ochrony własności (art. 64 ust. 2 Konstytucji).
- 5. W związku z postępowaniem kasacyjnym Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z 15 listopada 2018 r. zawiesił postępowanie do czasu rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy.
- 6. W związku z tym, że postanowieniem z 24 września 2019 r. (sygn. akt […]) Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej, w związku z tym Trybunał podjął zawieszone postępowanie.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań.
14 15
2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. W związku z tym, art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK stanowi, że skarga konstytucyjna zawiera m.in.: określenie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją (pkt 1); wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego, i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone (pkt 2), a także uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie (pkt 3).
3. Skarżąca poddała kontroli Trybunału art. 18 3e m.in. w związku z art. 18 3d ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 917, ze zm.; dalej: k.p.). Pierwszy z nich stanowi, że skorzystanie przez pracownika z uprawnień przysługujących z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu nie może być podstawą niekorzystnego traktowania pracownika, a także nie może powodować jakichkolwiek negatywnych konsekwencji wobec pracownika. Nie może zwłaszcza stanowić przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie przez pracodawcę stosunku pracy lub jego rozwiązanie bez wypowiedzenia, a także stosowania go odpowiednio do pracownika, który udzielił w jakiejkolwiek formie wsparcia pracownikowi korzystającemu z uprawnień przysługujących z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu. Drugi natomiast określa skutki naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu. Stwierdza bowiem, że osoba, wobec której pracodawca naruszył zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, ma prawo do odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów.
Skarżąca kwestionuje art. 18 3e k.p. (w związku ze wskazanymi w petitum skargi przepisami) w zakresie, w jakim nie zawiera on odesłania do art. 18 3d k.p. (a przez to uniemożliwia uzyskanie odszkodowania), „w przypadku naruszenia przez pracodawcę określonego w art. 18 3e § 1 i 2 k.p. zakazu działań odwetowych (…)”. Skarżąca kwestionuje także rozumienie art. 18 3e § 1 k.p. (w związku art. 18 3d k.p.) w zakresie, w jakim odnosi się do odwetowo traktowanych pracowników.
W związku z powyższym Trybunał zwraca uwagę, że w sprawie, w związku z którą została wniesiona analizowana skarga konstytucyjna, wyrokiem z 27 lutego 2018 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w K., oddalając apelację skarżącej od wyroku Sądu Rejonowego w S. z 13 września 2017 r. (sygn. akt […]), prawomocnie orzekł o tym, że – po pierwsze – wypowiedzenie zmieniające warunki pracy skarżącej nie naruszało przepisów o wypowiadaniu umów o pracę i nie było nieuzasadnione, a po drugie – że powierzenie skarżącej nowych zadań nie miało charakteru działań odwetowych w rozumieniu art. 18 3e § 1 k.p. oraz nie naruszało art. 8 k.p., lecz spowodowane było reorganizacją zakładu pracy. Działaniami odwetowymi nie były także zachowania pracodawcy wskazane przez skarżącą w pozwie.
Trybunał zauważa, że zakwestionowane w skardze przepisy nie były podstawą dołączonych do skargi orzeczeń w takim zakresie, w jakim wskazuje skarżąca. Również z uzasadnienia skargi jednoznacznie wynika, że niekonstytucyjności art. 18 3e k.p. skarżąca upatruje w zakresach wskazanych w petitum skargi.
Z uwagi na jednoznaczne brzmienie art. 79 ust. 1 Konstytucji – jak przypomina Trybunał – a także wymagania sformułowane w art. 53 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 u.o.t.p.TK, aby uznać skargę konstytucyjną za dopuszczalną, musi występować ścisła relacja (związek) pomiędzy treścią orzeczenia, zaskarżonym przepisem aktu normatywnego a postawionym zarzutem niezgodności tego przepisu z określoną normą konstytucyjną. W analizowanej sprawie – z uwagi na powyższe – tego typu relacja nie zachodzi.
Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK – podstawą odmowy nadania rozpatrywanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
W tym stanie rzeczy należało postanowić jak w sentencji.
POUCZENIE 24
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.