Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 30 września 2020 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez radcę prawnego ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru, wystąpił o stwierdzenie, że: 1) art. 130 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie zwrotu „jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty” jest niezgodny z art. 30 w związku z art. 77 ust. 1 oraz w związku z art. 45 ust. 1; art. 47 w związku z art. 77 ust. 1 oraz w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 77 ust. 2; art. 31 ust. 3;art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 2; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
2) art. 370 k.p.c. w zakresie zwrotu „nieopłaconą” jest niezgodny z art. 30 w związku z art. 77 ust. 1 oraz w związku z art. 45 ust. 1; art. 47 w związku z art. 77 ust. 1 oraz w związku z art. 45 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 77 ust. 2; art. 79 ust. 1; art. 31 ust. 3; art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji; 3) art. 123 § 2 oraz art. 398 23 § 2 zdanie 2 k.p.c. jest niezgodny z art. 10 ust. 2; art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 Konstytucji; 4) art. 394 § 1 k.p.c. w zakresie, w jakim „nie dotyczy on orzeczeń sądu drugiej instancji gdy w przedmiocie wskazanym w tym przepisie sąd ten wypowiada się po raz pierwszy” jest niezgodny z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 31 ust. 3; art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji; 5) art. 77 § 1 i 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 52, ze zm.) jest niezgodny z art. 10 ust. 2; art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 oraz w związku z art. 10 ust. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji.
Zarządzeniem z 7 listopada 2019 r. sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi m.in. przez wskazanie sposobu naruszenia konstytucyjnych praw i wolności oraz doręczenie oryginałów lub poświadczonych za zgodność z oryginałem kopii dokumentów dołączonych do skargi. Zarządzenie doręczono skarżącemu 13 listopada 2019 r. 3
Pismem z 21 listopada 2019 r. (data nadania) skarżący ustosunkował się do niniejszego wezwania.
Postanowieniem z 5 lutego 2020 r., doręczonym skarżącemu 17 lutego 2020 r., Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej ze względu na nieusunięcie braków formalnych skargi w ustawowo przewidzianym terminie (art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK).
Na postanowienie to – 24 lutego 2020 r. (data nadania) – skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o nadanie skardze dalszego biegu. Zarzucił w nim, powołując się na orzecznictwo sądów powszechnych, że Trybunał błędnie przyjął, iż skarga konstytucyjna „była obarczona jakimkolwiek brakiem formalnym” i w związku z tym – w jego ocenie – „wezwanie z dnia 7 listopada 2020 r. jako nieuzasadnione nie mogło odnieść żadnych negatywnych skutków procesowych” (zażalenie, s. 5).
Zdaniem skarżącego „[w] uzasadnieniu skargi na kilkudziesięciu stronach wywodu punkt po punkcie określono dokładnie kwestionowane przepisy wskazując przy tym jakie wolności skarżącego i w jaki sposób zostały naruszone oraz uzasadniono tenże zarzut” (s. 3 zażalenia). Podniósł przy tym, że w ocenie Sądu Okręgowego w Krakowie „«[w]ezwanie do uzupełnienia braków formalnych jest zastrzeżone i ograniczone wyłącznie do takich braków, które faktycznie uniemożliwiają nadanie sprawie biegu. Tym samym wyłączona jest jakakolwiek dowolność». Podobnie Sąd Okręgowy w Katowicach (…) [który] wskazał, [że] przepis art. 373 KPC [ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1460, ze zm.; dalej: KPC)] (…) «należy odczytywać łącznie z art. 130 KPC. Odrzucenie apelacji z powodu nieuzupełnienia braków formalnych w wyznaczonym terminie dotyczy zatem tylko takich braków, które uniemożliwiają nadanie apelacji prawidłowego biegu» (…). Podzielając t[ę] konstatacj[ę] wskazać należy, [ż]e dokładne i niebudzące wątpliwości określenie przedmiotu zaskarżenia (…) nie stanowiło przeszkody w nadaniu biegu sprawie”. Skarżący wskazał także, że zacytowane postanowienia Sądu Okręgowego stanowią realizację poglądu wyrażonego w orzecznictwie Sądu Najwyższego (s. 4-5 zażalenia).
Sformułował również zarzut, w myśl którego u.o.t.p.TK „nie określa, nie definiuje i nie zawęża obowiązku do doręczenia oryginału lub potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii orzeczeń. Obowiązek taki nie został nałożony przez ustawodawcę. Przedmiotową kwestię normuje jednoznacznie [a]rt. 129 § 2 KPC w związku z [a]rt. 36 [u]staw[y] z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym który jednoznacznie określa, że żądanie doręczenia oryginału dokumentu albo jego poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii może nastąpić wyłącznie na zarzut procesowy” (s. 5 zażalenia).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
Trybunał Konstytucyjny uznaje, że postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu jest prawidłowe. Formułując zarzuty przedstawione w zażaleniu skarżący nie zdołał skutecznie podważyć podstawy odmowy, tj. nadesłania pisma usuwającego braki formalne skargi z przekroczeniem ustawowo przewidzianego terminu (art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK).
Zażalenie nie wnosi do rozpatrywanej sprawy żadnych nowych merytorycznych argumentów, stanowi jedynie polemikę z ustaleniami Trybunału, negującą to, iż badana skarga konstytucyjna była dotknięta jakimkolwiek brakiem uniemożliwiającym nadanie jej dalszego biegu i w związku z tym skarżący wskazuje, że wystosowane w niniejszym zakresie zarządzenie było nieuzasadnione. A co za tym idzie, ustalenia Trybunału w zakresie nieterminowego ustosunkowania się do wezwania nie powinny wywołać wobec niego negatywnych skutków procesowych.
Ustosunkowując się do pierwszego zarzutu ocenić należy, iż zasadnie uznano, że złożona przez skarżącego skarga nie wyjaśnia, w jaki sposób treść kwestionowanych przez niego przepisów wpłynęła na naruszenie jego konstytucyjnych praw i wolności. W dotychczasowym orzecznictwie Trybunał podnosi bowiem, że „skarżący obowiązany jest przedstawić konkretne i przekonywające argumenty świadczące o niekonstytucyjności zakwestionowanych regulacji. Tym samym skarżący nie tylko winien wskazać, jakie konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone kwestionowaną regulacją, lecz także opisać «sposób» tego naruszenia. Argumenty te muszą koncentrować się na problemie merytorycznej niezgodności zachodzącej między unormowaniami stanowiącymi przedmiot skargi konstytucyjnej oraz tymi, które określone są w niej jako wzorce kontroli (zob. postanowienie TK z 8 maja 2009 r., sygn. Ts 242/07, OTK ZU nr 5/B/2009, poz. 373). Tym samym nie wystarczy, że skarżący wskaże określone przepisy oraz przepisy konstytucyjne, z którymi są one, w jego opinii, niezgodne. Musi on także wyjaśnić, na czym owa niezgodność polega. Jest to przesłanka konieczna do uznania dopuszczalności skargi konstytucyjnej” (postanowienie TK z 2 lutego 2012 r., sygn. SK 14/09, OTK ZU nr 2/A/2012, poz. 17).
Przesłanka odpowiedniego uzasadnienia zarzutów nie powinna być traktowana powierzchownie i instrumentalnie (zob. wyrok TK z 19 października 2010 r., sygn. P 10/10, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 78; postanowienie TK z 25 lutego 2015 r., sygn. Tw 37/14, OTK ZU nr 1/B/2015, poz. 3). Charakter skargi konstytucyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia wymusza bowiem „przyjęcie założenia, że nadanie jej dalszego biegu w wyniku wstępnej kontroli uwarunkowane jest prawidłowym, tj. przekonującym, a nie dowolnym, uzasadnieniem zarzutów skarżącego. Z tego powodu ustawodawca przewidział obowiązek skorzystania przy jej sporządzaniu z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Trybunał, oceniając realizację tej przesłanki formalnej, może więc stosować surowsze kryteria niż w przypadku zwyczajnych środków odwoławczych, takich jak apelacja” (postanowienie TK z 19 lutego 2020 r. sygn. Ts 141/19, OTK ZU B/2020, poz. 143).
Na uwzględnienie nie zasługiwał również drugi zarzut. Skarżący błędnie utrzymuje, iż Trybunał nie był uprawniony wzywać go do usunięcia braku formalnego skargi przez nadesłanie oryginałów (lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem) dokumentów dołączonych do skargi. Podczas gdy podstawę prawną wskazanego wyżej działania stanowi art. 129 § 3 k.p.c. w związku z art. 36 u.o.t.p.TK (zob. postanowienie TK z 27 lipca 2012 r., sygn. akt Ts 169/10, OTK nr 4/B/2012 poz. 341).
W związku z powyższym, skład orzekający w niniejszej sprawie uznaje, że prawidłowo postąpiono wzywając skarżącego do usunięcia wyżej wymienionych braków formalnych skargi. W jego treści zawarto pouczenie, że w przypadku nieusunięcia wskazanych braków w wyznaczonym terminie, wydane zostanie postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu. Ostatni dzień terminu ich usunięcia przypadał na 20 listopada 2019 r. Mimo upływu przewidzianego prawem terminu, braki te nie zostały przez skarżącego usunięte, co – jak słusznie zauważył Trybunał w postanowieniu z 5 lutego 2020 r. – implikowało konieczność odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu (art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK).
Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
Postanowienie
z dnia 5 lutego 2020 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. w sprawie zgodności:
- 1) art. 130 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie zwrotu „jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty” z art. 30 w związku z art. 77 ust. 1 oraz w związku z art. 45 ust. 1; art. 47 w związku z art. 77 ust. 1 oraz w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2; art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 2; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
- 2) art. 370 ustawy wymienionej w punkcie 1 w zakresie zwrotu „nieopłaconą” z art. 30 w związku z art. 77 ust. 1 oraz w związku z art. 45 ust. 1; art. 47 w związku z art. 77 ust. 1 oraz w związku z art. 45 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 79 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji;
- 3) art. 123 § 2 oraz art. 398 23 § 2 zdanie 2 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 10 ust. 2; art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 Konstytucji;
- 4) art. 394 § 1 ustawy wymienionej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie dotyczy on orzeczeń sądu drugiej instancji gdy w przedmiocie wskazanym w tym przepisie sąd ten wypowiada się po raz pierwszy z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji;
- 5) art. 77 § 1 i 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 52, ze zm.) z art. 10 ust. 2; art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 oraz w związku z art. 10 ust. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 30 września 2019 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez radcę prawnego ustanowionego z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego.
2 2 sierpnia 2018 r. skarżący wniósł do Sądu Okręgowego w W. pozew o ochronę dóbr osobistych przeciwko Kolejom sp. z o.o. (dalej:
Koleje). Sprawa zawisła pod sygn. akt […]. Sąd Okręgowy wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych przez wniesienie wpisu od tego pozwu. Skarżący zwrócił się do Sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy w Sądzie Okręgowym w W. postanowieniem z 16 listopada 2018 r. (sygn. akt jw.) oddalił ten wniosek wskazując, że skarżący nie wykazał, wbrew normie ustawy, że nie jest w stanie ponieść kosztów opłaty sądowej od pozwu bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny. Skarżący oświadczył w tym postępowaniu, że jego miesięczny dochód z tytułu wykonywania prac dorywczych wynosi 2500-3000 złotych, podczas gdy miesięczne koszty jego utrzymania wynoszą 3400 złotych. Wskazuje to, zdaniem referendarza, na wyższe niż zadeklarowane dochody. Weryfikacja tego stanu rzeczy nie była jednak możliwa, ponieważ skarżący nie posiada konta bankowego, a zwolnienie od kosztów – zdaniem referendarza – prowadzi do nierównego traktowania jednostek występujących przed instytucją publiczną. Dlatego zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłat sądowych może zapaść jedynie w szczególnie uzasadnionej sytuacji.
Pismem procesowym z 28 listopada 2018 r. skarżący zaskarżył postanowienie referendarza. Sąd Okręgowy w W. utrzymał postanowienie z 16 listopada, a w następstwie tego wydanym zarządzeniem zwrócił 26 lutego 2019 r. pozew przeciwko Kolejom z uwagi na nieusunięcie braków formalnych. Skarżący postanowił zaskarżyć to zarządzenie do Sądu Apelacyjnego w W. (dalej: Sąd Apelacyjny) za pośrednictwem sądu pierwszej instancji. Sąd Apelacyjny w połączonych sprawach skarżącego (sygn. akt […]) wezwał go 11 lipca 2019 r. do usunięcia braków zażalenia przez uiszczenie 365 złotych tytułem opłaty od zażalenia na zarządzenie z 23 października 2018 r. oraz 90 złotych tytułem uzupełnienia opłaty od zażalenia na zarządzenie z 26 lutego 2019 r. Następnie, 16 lipca 2019 r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. 29 lipca 2019 r. Sąd Apelacyjny, wydając na posiedzeniu niejawnym prawomocne postanowienie o sygn. akt […], oddalił wniosek a postanowieniem z 27 sierpnia 2019 r. (sygn. akt […]) odmówił sporządzenia uzasadnienia postanowienia o odmowie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych z 29 lipca.
Także 27 sierpnia 2019 r. Sąd Apelacyjny, wydając postanowienia (sygn. akt […] rozpatrując skargę na postanowienie wydane w sprawie o sygn. akt […]), odrzucił zażalenie na zarządzenia przewodniczącego składu w Sądzie Okręgowym w W. z 23 października 2018 r. i 26 lutego 2019 r. z uwagi na nieusunięcie braków formalnych w postaci określenia sumy, jakiej powód domaga się tytułem zadośćuczynienia oraz nieuiszczenia opłaty sądowej należnej tytułem wniesienia tego pozwu.
Skarżący w sprawie toczącej się przed Sądem Rejonowym w W. (sygn. akt […]) oraz w związku z postępowaniem toczącym się przed komornikiem sądowym nadzorowanym przez ten sąd (sygn. akt […]) złożył 19 kwietnia 2019 r. do Sądu Okręgowego we W. skargę na przewlekłość postępowania wraz z żądaniem zasądzenia odszkodowania w kwocie 4000 złotych oraz podjęcia czynności zmierzających do zakończenia egzekucji i podziału uzyskanej sumy pieniężnej na rzecz wierzycieli. Sąd Okręgowy we W. wezwał skarżącego 10 maja 2019 r. (sygn. akt […]) do uiszczenia opłaty sądowej w wysokości 200 złotych pod rygorem odrzucenia tej skargi.
Następnie, 23 maja 2019 r. skarżący zwrócił się do Sądu Okręgowego we W. z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Który sąd ten 27 czerwca 2019 r. postanowił prawomocnie oddalić. Podobnie jak w przypadku postępowania przeciwko Kolejom, skarżący zwrócił się do sądu 9 lipca 2019 r. z wnioskiem o uzasadnienie tego postanowienia. Sąd Okręgowy we W. postanowieniem z 26 lipca 2018 r. (sygn. […]) odrzucił wniosek oraz jednocześnie skargę na przewlekłość postępowania z 19 kwietnia 2019 r. z powodu nieuiszczenia wpisu od tej skargi.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy jej braki formalne nie zostały usunięte w terminie.
2. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji „każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji”.
3. Trybunał stwierdza, że skarga została sporządzona i wniesiona z zachowaniem ustawowego terminu. W trakcie wstępnej oceny spełnienia innych przesłanek formalnych dopuszczających nadanie skardze konstytucyjnej biegu pojawiły się wątpliwości co do dokładnego określenia ostatecznych – w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji – orzeczeń, a przede wszystkim w przedmiocie wyraźnego wskazania sposobu naruszenia konstytucyjnych praw lub wolności skarżącego przez orzeczenia wydane na podstawie zaskarżonych przepisów. Skarżący nie doręczył ponadto Trybunałowi oryginałów (lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałami) dokumentów dołączonych do skargi. Trybunał, wydając 7 listopada 2019 r. zarządzenie, wezwał skarżącego do usunięcia tych braków.
Usuwając braki skarżący nie dochował wymogu przewidzianego w art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK. Zarządzenie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 13 listopada 2019 r. Zgodnie z powołanym przepisem, termin na wykonanie zarządzenia, np. przez nadanie pisma usuwającego braki w placówce pocztowej, upłynął więc 20 listopada 2019 r. Natomiast pismo to zostało nadane 21 listopada 2019 r., a więc ósmego dnia od dnia doręczenia zarządzenia z 7 listopada 2019 r. 10
W tym stanie rzeczy – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK – Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.
POUCZENIE 12
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.