Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 25 lipca 2025 r. (data nadania) A.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia.
Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego.
Sąd Dyscyplinarny Izby Adwokackiej w W. orzeczeniem z 26 maja 2023 r. (sygn. akt […]) uznał skarżącego za winnego popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, polegającego m.in. na naruszeniu tajemnicy adwokackiej poprzez złożenie zeznań w charakterze świadka w postępowaniu cywilnym na okoliczności związane z udzieleniem stronom tego postępowania pomocy prawnej i wymierzył za to przewinienie karę zawieszenia w czynnościach zawodowych na pięć lat.
Powyższe orzeczenie zostało utrzymane w mocy przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny Adwokatury (dalej: WSDA) orzeczeniem z 16 listopada 2024 r. (sygn. akt […]). Orzeczenie to – doręczone skarżącemu 25 kwietnia 2025 r. – zostało wskazane przez skarżącego jako ostateczne orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. W skardze konstytucyjnej złożono wniosek o wstrzymanie jego wykonania.
Pełnomocnik skarżącego złożył kasację od powyższego orzeczenia, która zarządzeniem Wiceprezesa WSDA z 6 czerwca 2025 r. została przekazana Izbie Karnej Sądu Najwyższego.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że nadanie tajemnicy adwokackiej charakteru tajemnicy bezwzględnej narusza prawo do godności człowieka (art. 30 Konstytucji), jego wolności (art. 31 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji), ochrony życia prywatnego (art. 47 Konstytucji), rozpowszechniania informacji (art. 54 ust. 1 Konstytucji) i wolności wykonywania zawodu (art. 65 ust. 1 Konstytucji).
Jego zdaniem bezwzględna tajemnica zawodowa „wyklucza możliwość reprezentowania interesów obywateli – klientów adwokata w sposób odważny, honorowy, odbierając adwokatowi gwarancję niezależności”. Kwestionowane unormowania naruszają ponadto zasady funkcjonowania zawodu zaufania publicznego, jakim jest adwokat (por. s. 16-20 skargi).
Sprzeczność art. 80 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 16, poz. 124, ze zm.) z art. 42 ust. 1 Konstytucji polega zaś na stwierdzeniu, że adwokat podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej za czyn, którego znamiona nie są określone w ustawie (nie ma bowiem ustawowej definicji „szeroko rozumianej pomocy prawnej” – por. s. 2 i 23-24 skargi).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie.
2. W świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji skargę konstytucyjną można wnieść w sytuacji, gdy sąd (lub organ administracji publicznej) orzekł ostatecznie o konstytucyjnych wolnościach, prawach lub obowiązkach skarżącego. Art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK wskazuje zaś bardziej szczegółowo, że powinno to nastąpić po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia.
Wymóg wyczerpania drogi prawnej był w orzecznictwie Trybunału badany również na tle postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej osób wykonujących zawody zaufania publicznego (w tym prawników).
W postanowieniu pełnego składu Trybunału z 1 czerwca 2022 r. (sygn. Ts 43/18, OTK ZU B/2022, poz. 148) dotyczącym odpowiedzialności dyscyplinarnej adwokatów stwierdzono, że ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest w takim wypadku orzeczenie Sądu Najwyższego (a nie orzeczenie Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury). Występując do Sądu Najwyższego z kasacją od orzeczenia sądu dyscyplinarnego skarżący nie korzysta bowiem z nadzwyczajnego środka zaskarżenia w rozumieniu art. 176 ust. 1 Konstytucji (po wykorzystaniu pełnej drogi sądowej), lecz wnosi o sądową kontrolę rozstrzygnięć zapadłych w postępowaniach pozasądowych, co gwarantuje mu art. 45 ust. 1 Konstytucji (por. cz. II, pkt 2.3 uzasadnienia tego postanowienia).
Pogląd ten znalazł odpowiednie zastosowanie także w sprawach odpowiedzialności zawodowej lekarzy (por. prawomocne postanowienie o odmowie z 23 czerwca 2022 r., sygn. Ts 234/21, OTK ZU B/2022, poz. 191).
Analizowana skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z orzeczeniem Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury z 16 listopada 2024 r. (sygn. akt […]; dalej: orzeczenie WSDA). Skarżący oświadczył równocześnie, że od tego orzeczenia wniósł „nadzwyczajny środek zaskarżenia” w postaci kasacji do Sądu Najwyższego (por. s. 3 skargi).
W świetle powołanego wyżej postanowienia o sygn. Ts 43/18 takiego stanowiska skarżącego nie sposób zaakceptować. Orzeczenie WSDA nie ukształtowało w sposób ostateczny jego sytuacji prawnej w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, ponieważ przysługuje od niego kasacja do Sądu Najwyższego (która w tym wypadku nie jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia). Kasacja ta została przez skarżącego złożona i oczekuje na rozpoznanie.
Z powyższych powodów należało uznać skargę za przedwczesną i odmówić nadania jej dalszego biegu na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK.
- 3. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że w tej sytuacji dalsza szczegółowa wstępna kontrola analizowanej skargi jest niecelowa.
Wobec niewyczerpania przez skarżącego drogi prawnej nawet stwierdzenie, że skarga spełnia niektóre inne wymogi formalne, nie mogłoby skutkować przekazaniem jej do merytorycznego rozpoznania.
Jedynie więc na marginesie Trybunał sygnalizuje, że skarga nie została prawidłowo podpisana (por. art. 126 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, Dz. U. z 2024 r. poz. 1568, ze zm. w związku z art. 36 i art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK) i nie dołączono do niej wymaganych odpisów (por. art. 58 ust. 2 u.o.t.p.TK). Wskazany w niej przedmiot kontroli i wzorce kontroli wymagają doprecyzowania (por. art. 53 ust. 1 pkt 1 i 2 u.o.t.p.TK), a uzasadnienie – uzupełnienia i dostosowania do wymogów określonych w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK.
- 4. Wobec odmowy przekazania skargi do merytorycznego rozpoznania żądanie wstrzymania wykonania orzeczenia WSDA stało się bezprzedmiotowe.
W świetle powyższych okoliczności Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania badanej skardze dalszego biegu na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK.
POUCZENIE 22
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.