Postanowienie o odmowie TK z 29 marca 2021 r., Ts 172/19

Sentencja

Postanowienie z dnia 16 marca 2022 r. sygn. akt Ts 172/19 przewodniczący:

Stanisław Piotrowicz sprawozdawca:

Rafał Wojciechowski

Komparycja

Tenor postanawia

Uzasadnienie

• część historyczna
• uzasadnienie prawne

Metryka orzeczenia

Rodzaj orzeczenia

Postanowienie na zażalenie

Data 16 marca 2022

Miejsce publikacji

OTK ZU B/2022, poz. 119

Skład

Sędzia Funkcja

Stanisław Piotrowicz przewodniczący

Rafał Wojciechowski sprawozdawca

Krystyna Pawłowicz 119/B/2022

Postanowienie

z dnia 16 marca 2022 r.

Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Stanisław Piotrowicz - przewodniczący

Krystyna Pawłowicz

Rafał Wojciechowski - sprawozdawca, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 29 marca 2021 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej […] Sp. z o.o. z siedzibą w T., postanawia:

nie uwzględnić zażalenia.

Orzeczenie zapadło jednogłośnie.

Uzasadnienie

1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 12 listopada 2019 r. (data nadania) […] Sp. z o.o. z siedzibą w T. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, wystąpiła o zbadanie zgodności art. 117 § 5 w związku z art. 118 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43 poz. 296, ze zm.) z: 1) art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim „opinia o bezzasadności wnoszenia skargi konstytucyjnej lub zażalenia w ramach postępowania wszczętego skargą konstytucyjną, sporządzoną przez pełnomocnika wyznaczonego dla strony z urzędu przy jednoczesnej niemożności ustanowienia nowego pełnomocnika z urzędu narusza prawo tej strony do sądu”; 2) art. 176 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim „opinia o bezzasadności wnoszenia skargi konstytucyjnej lub zażalenia w ramach postępowania wszczętego skargą konstytucyjną, sporządzona przez pełnomocnika wyznaczonego dla strony z urzędu przy jednoczesnej odmowie ustanowienia nowego pełnomocnika z urzędu bez merytorycznego rozpoznania przedmiotu skargi (zażalenia) stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania”; 3) „art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (…) w zakresie, w jakim opinia o bezzasadności wnoszenia skargi konstytucyjnej lub zażalenia w ramach postępowania wszczętego skargą konstytucyjną, sporządzona przez pełnomocnika wyznaczonego dla strony z urzędu przy jednoczesnej niemożności ustanowienia nowego pełnomocnika z urzędu narusza prawo tej strony do rzetelnego procesu sądowego”.
2. Postanowieniem z 29 marca 2021 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 6 kwietnia 2021 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze z uwagi na wniesienie jej po upływie przepisanego terminu. Trybunał stwierdził ponadto, że w sprawie brak jest tożsamości podstawy prawnej orzeczeń wskazanych jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji i przedmiotu zaskarżenia. Za nieuprawdopodobniony uznał również zarzut niezgodności kwestionowanych przepisów z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Zwrócił uwagę na nieprawidłowe sformułowanie podstaw skargi (art. 176 ust. 1 Konstytucji i art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2, Dz. U. z 1993 r. Nr 61 poz. 284, ze zm.).
3. W zażaleniu z 13 kwietnia 2021 r. (data nadania) skarżąca wniosła o uchylenie powyższego postanowienia i nadanie skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Podniosła, że złożyła skargę z zachowaniem trzymiesięcznego terminu, który w niniejszej sprawie powinien być liczony od momentu, w którym zaktualizowało się uprawnienie do wystąpienia ze skargą, tj. od uprawomocnienia się postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 23 listopada 2017 r. (sygn. Ts 166/16). Skarżąca twierdzi ponadto, że w niniejszej sprawie występuje tożsamość pomiędzy przedmiotem zaskarżenia a podstawą prawną orzeczeń. Zarzuca, że Trybunał pomylił sprawy skarżącej prowadzone przez Sąd Rejonowy w T. i Sąd Okręgowy w K. oraz nie dostrzegł ich funkcjonalnego powiązania. Jej zdaniem

Trybunał pominął zasadniczą treść jej zarzutu, która dotyczyła „zależności pomiędzy przymusem adwokacko-radcowskim i wiedzą fachową, a niemożnością dalszego prowadzenia postępowania przez stronę w przypadku odmowy jej prowadzenia przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu” (s. 3 zażalenia).

W piśmie z 25 maja 2021 r. (data nadania), stanowiącym uzupełnienie zażalenia, pełnomocnik skarżącej przytoczył pogląd Sądu

Najwyższego, zgodnie z którym przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia kasacji przez pełnomocnika ustanowionego przez sąd ustaje w dniu, w którym miał on rzeczywistą możliwość wniesienia kasacji, a nie w dniu powzięcia przez niego wiadomości o wyznaczeniu go pełnomocnikiem. Podniósł, że do wniesienia skargi konstytucyjnej został wyznaczony na niecały tydzień przed upływem terminu do jej złożenia, co czyniło faktycznie niemożliwym zapoznanie się przez niego ze sprawą w terminie, w jakim powinien był złożyć pismo.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału

Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia

Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.

2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń przedstawionych w zaskarżonym postanowieniu.

8 2.1. Wbrew twierdzeniom skarżącej, termin do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej nie rozpoczął swego biegu w momencie uprawomocnienia się postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 23 listopada 2017 r. (sygn. Ts 166/16; dalej: postanowienie

Trybunału). Zgodnie z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK bieg terminu rozpoczyna się wraz z doręczeniem skarżącemu ostatecznego rozstrzygnięcia.

Należy go liczyć od dnia następnego po dacie jego doręczenia, czyli w odniesieniu do zarzutów skargi, które skarżąca łączy z wydaniem w jej sprawie postanowienia Sądu Rejonowego w T. z 25 września 2017 r., sygn. akt […] (dalej: postanowienie Sądu

Rejonowego) – od 10 października 2017 r., zaś w zakresie, w jakim odnosi je do postanowienia Trybunału – od 29 listopada 2017

18. Bieg każdego z tych terminów uległ zawieszeniu 3 stycznia 2018 r. na skutek złożenia przez skarżącą wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej. Ponownie terminy zaczęły biec 5 września 2019 r., tj. od pierwszego dnia po dacie zawiadomienia pełnomocnika z urzędu o wyznaczeniu go w sprawie (art. 44 ust. 3 pkt 1 u.o.t.p.TK). W odniesieniu do wskazanych przez skarżącą orzeczeń termin do złożenia skargi upłynął zatem odpowiednio 9 września 2019 r. i 29 października 2019 r. Słusznie zatem Trybunał przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że wniesienie skargi 12 listopada 2019 r. nastąpiło z przekroczeniem terminu i było niedopuszczalne. Należy przy tym zauważyć, że okres, jakim ostatecznie dysponował pełnomocnik skarżącej na złożenie skargi wyniknął nie z przyjętej przez Trybunał Konstytucyjny interpretacji wskazanych wyżej przepisów, lecz ze stosunkowo późnego wystąpienia przez skarżącą z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

9 2.2. Skarżąca kwestionuje ponadto takie dodatkowe przyczyny odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, jak: brak ostatecznego rozstrzygnięcia, wydanego na podstawie zaskarżonych przepisów (brak tożsamości podstawy prawnej orzeczeń i przedmiotu zaskarżenia), a także nieuprawdopodobnienie zarzutu niezgodności kwestionowanych przepisów z art. 45 ust. 1 Konstytucji.

10 2.2.1. W piśmie z 17 lutego 2020 r. usuwającym braki formalne skargi pełnomocnik skarżącej przedstawił – jako rozstrzygnięcia ostateczne wydane na podstawie zaskarżonych przepisów – postanowienie Sądu Rejonowego, którym odrzucono skargę skarżącej na postanowienie referendarza sądowego oddalające jej wniosek o zawieszenie postępowania toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym pod sygn. Ts 166/16, a także postanowienie Trybunału Konstytucyjnego, którym nie uwzględniono wniosku skarżącej o zawieszenie postępowania przed Trybunałem w tej sprawie.

Z art. 79 ust. 1 Konstytucji wyraźnie wynika, że skarga konstytucyjna przysługuje tylko w wypadku, gdy doszło do naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw przez wydanie ostatecznego rozstrzygnięcia na podstawie przepisu, którego konstytucyjność została w niej zakwestionowana. Orzeczenie przedstawione przez skarżącego jako ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie, które legło u podstaw wniesienia skargi, musi więc bezpośrednio prowadzić do naruszenia konstytucyjnej wolności lub konstytucyjnego prawa wskazanych w skardze jako wzorzec kontroli zaskarżonej regulacji. Naruszenie to musi mieć przy tym charakter konkretny i aktualny, a nie jedynie potencjalny (zob. np. postanowienia TK z: 15 grudnia 2009 r., Ts 189/09, OTK ZU nr 4/B/2010, poz. 292 oraz z 24 września 2013 r., Ts 244/12, OTK ZU nr IIB/SUP./2014, poz. 870).

Trybunał w niniejszym składzie w pełni podziela wyrażone w zaskarżonym postanowieniu stanowisko, zgodnie z którym w żadnym z powołanych przez skarżącą orzeczeń nie rozstrzygano, na podstawie art. 118 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.; dalej: k.p.c.), o przyznaniu jej pełnomocnika z urzędu ani o kwestiach związanych z odmową sporządzenia żądanych przez nią pism procesowych. Tego stwierdzenia nie kwestionuje ostatecznie sama skarżąca.

Jej zarzut sprowadza się bowiem w omawianym zakresie jedynie do wskazania, że „Trybunał pomylił (…) sprawy prowadzone przez

Sąd Rejonowy w T. oraz Sąd Okręgowy w K., a nade wszystko nie dostrzegł funkcjonalnego powiązania tych spraw”. Jej zdaniem „[o]ba postanowienia [postanowienie Sądu Okręgowego w K. z 4 lutego 2016 r., sygn. akt […] i postanowienie Sądu Rejonowego w T. z 25 września 2017 r., sygn. […] mają funkcjonalny związek z postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z dn. 23 listopada 2017 r. (Ts 166/16), jako że to w tej sprawie przed Trybunałem Skarżąc[a] wnosił[a] o ustanowienie pełnomocnika do sporządzenia zażalenia na odmowę nadania biegu skardze konstytucyjnej” (s. 2 zażalenia). Pełnomocnik skarżącej pomija jednakże fakt, że w toku postępowania – na skutek wezwania – jednoznacznie sprecyzował, z wydaniem których orzeczeń w sprawie skarżącej łączy naruszenie jej konstytucyjnych praw uzasadniające wystąpienie z rozpatrywaną skargą konstytucyjną. W zażaleniu podaje zaś, że problemem, którego dotyczy skarga jest zdarzenie polegające na tym, iż pełnomocnik ustanowiony w sprawie nie sporządził środków zaskarżenia w odniesieniu do zapadłych w sprawie skarżącej orzeczeń, „wskutek czego zyskały one przymiot «ostateczności» i dopiero tak rozumiana «ostateczność» naruszała prawa Skarżące[j]” (s. 2 zażalenia). Trybunał stwierdza, że treść zaskarżonych przepisów i istota sformułowanego w skardze zarzutu ich niekonstytucyjności nie pozostają w związku ze wspomnianym wyżej przedmiotem rozstrzygnięć powołanych jako ostateczne (przepisy te nie stanowiły podstawy prawnej orzeczeń wskazanych w sprawie jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji). Nie sposób też uznać, by orzeczenia te bezpośrednio prowadziły do upatrywanego przez skarżącą naruszenia jej konstytucyjnych praw, od czego uzależnione jest przekazanie skargi do rozpoznania merytorycznego.

13 2.2.2. Trybunał przypomina, że ratio legis zaskarżonych art. 117 § 5 w związku z art. 118 § 5 k.p.c. jest zapewnienie profesjonalnej pomocy prawnej z urzędu stronie, która rozważa skorzystanie z nadzwyczajnych środków zaskarżenia. Trafne jest przy tym zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu stanowisko, w myśl którego zadaniem pełnomocnika z urzędu nie jest przygotowanie określonego pisma procesowego zgodnie z życzeniem strony, lecz jest nim udzielenie pomocy prawnej, która może obejmować zarówno sporządzenie takiego środka, jak i wyjaśnienie przyczyn, które przemawiają – zdaniem pełnomocnika – przeciwko temu. Pełnomocnik ustanowiony z urzędu nie ma więc obowiązku sporządzenia konkretnego środka zaskarżenia, jeśli byłoby to sprzeczne z wymaganiami fachowej wiedzy (zob. uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 21 września 2000 r., sygn. akt III CZP 14/00; J. Gutowski, komentarz do art. 118, [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Postępowanie rozpoznawcze, red. T. Ereciński, Warszawa 2016; M. Sieńko, komentarz do art. 118, [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I, red. M. Manowska, Lex/el. 2020).

Należy więc stwierdzić, że skarżącej nie przysługuje „prawo” żądania sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Z tego względu oraz zważywszy na treść uzasadnienia skargi zasadne było przyjęcie przez Trybunał w zakwestionowanym postanowieniu, że w niniejszej sprawie nie uprawdopodobniono zarzutu niezgodności zaskarżonych przepisów z art. 45 ust. 1 Konstytucji.

W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p.TK a contrario – postanawia jak w sentencji.

Rodzaj orzeczenia

Postanowienie o odmowie

Data 29 marca 2021

Miejsce publikacji

OTK ZU B/2022, poz. 118

Skład

Sędzia Funkcja

Piotr Pszczółkowski

Pobierz orzeczenie w formacie doc

Pobierz [83 KB]

Spis treści

Postanowienie z dnia 29 marca 2021 r. sygn. akt Ts 172/19

Komparycja

Tenor postanawia

Uzasadnienie

• część historyczna
• uzasadnienie prawne

Metryka orzeczenia

Rodzaj orzeczenia

Postanowienie o odmowie

Data 29 marca 2021

Miejsce publikacji

OTK ZU B/2022, poz. 118

Skład

Sędzia Funkcja

Piotr Pszczółkowski 118/B/2022

Postanowienie

z dnia 29 marca 2021 r.

Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Piotr Pszczółkowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej […] Sp. z o.o. z siedzibą w T. w sprawie zgodności:

art. 117 § 5 w związku z art. 118 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43 poz. 296, ze zm.) z:

1. art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim „opinia o bezzasadności wnoszenia skargi konstytucyjnej lub zażalenia w ramach postępowania wszczętego skargą konstytucyjną, sporządzoną przez pełnomocnika wyznaczonego dla strony z urzędu przy jednoczesnej niemożności ustanowienia nowego pełnomocnika z urzędu narusza prawo tej strony do sądu”;
2. art. 176 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim „opinia o bezzasadności wnoszenia skargi konstytucyjnej lub zażalenia w ramach postępowania wszczętego skargą konstytucyjną, sporządzona przez pełnomocnika wyznaczonego dla strony z urzędu przy jednoczesnej odmowie ustanowienia nowego pełnomocnika z urzędu bez merytorycznego rozpoznania przedmiotu skargi (zażalenia) stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania”;
3. „art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (…) w zakresie, w jakim opinia o bezzasadności wnoszenia skargi konstytucyjnej lub zażalenia w ramach postępowania wszczętego skargą konstytucyjną, sporządzona przez pełnomocnika wyznaczonego dla strony z urzędu przy jednoczesnej niemożności ustanowienia nowego pełnomocnika z urzędu narusza prawo tej strony do rzetelnego procesu sądowego”, postanawia:

odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.

Uzasadnienie

W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 12 listopada 2019 r. (data nadania) […] Sp. z o.o. z siedzibą w T. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, wystąpiła z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego.

Sąd Rejonowy w T. postanowieniem z 21 kwietnia 2016 r. (sygn. akt […]) ustanowił dla skarżącej pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi konstytucyjnej w związku z wydanym w jej sprawie postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z 4 lutego 2016 r. (sygn. akt […]). 2 sierpnia 2016 r. wyznaczony radca prawny wniósł w imieniu skarżącej skargę konstytucyjną. Postanowieniem z 16 grudnia 2016 r. (sygn. Ts 166/16) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania jej dalszego biegu. Pełnomocnik skarżącej sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie i złożył ją do akt sprawy prowadzonej w Sądzie Rejonowym w T. pod sygn. akt […]. Po otrzymaniu opinii skarżąca wystąpiła z wnioskiem o zmianę pełnomocnika z urzędu. Wniosek został oddalony postanowieniem Sądu Rejonowego w T. z 3 lutego 2017 r. (sygn. akt […]). Skarżąca zwróciła się też – zarówno do Sądu

Rejonowego w T., jak i do Trybunału Konstytucyjnego – o zawieszenie postępowania toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym pod sygn. Ts 166/16.

Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w T. postanowieniem z 3 sierpnia 2017 r. (sygn. akt […]) oddalił wniosek skarżącej o zawieszenie postępowania toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym (sygn. Ts 166/16). Po rozpoznaniu skargi na to postanowienie

Sąd Rejonowy w T. odrzucił ją postanowieniem z 25 września 2017 r. (sygn. […]).

Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z 23 listopada 2017 r. (sygn. Ts 166/16) również nie uwzględnił wniosku skarżącej o zawieszenie postępowania w sprawie rozpatrywanej skargi.

Zarządzeniem z 11 lutego 2020 r. sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącą do usunięcia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia, braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: doręczenie dwóch egzemplarzy skargi konstytucyjnej wraz z załącznikami;

udokumentowanie daty złożenia przez skarżącą wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu; doręczenie poświadczonych przez pełnomocnika za zgodność z oryginałem czterech kopii ostatecznego rozstrzygnięcia wydanego w sprawie skarżącej na podstawie zaskarżonych przepisów.

W piśmie z 17 lutego 2020 r. (data nadania) skarżąca ustosunkowała się do powyższego wezwania. Wskazała, że ostatecznymi orzeczeniami zapadłymi w jej sprawie są: postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 23 listopada 2017 r. (sygn. Ts 166/16) oraz postanowienie

Sądu Rejonowego w T. z 25 września 2017 r. (sygn. akt […]).

Skarżąca zarzuciła niezgodność zakwestionowanych przepisów z art. 45 ust. 1 Konstytucji (prawo do sądu), art. 176 ust. 1 Konstytucji (prawo do dwuinstancyjnego rozpoznania sprawy) oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61 poz. 284, ze zm.; prawo do rzetelnego procesu). Zdaniem skarżącej sporządzenie przez pełnomocnika z urzędu, ustanowionego dla niej w celu wniesienia skargi konstytucyjnej, opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego odmawiające nadania skardze dalszego biegu oraz odmówienie przez sąd ustanowienia dla skarżącej kolejnego pełnomocnika z urzędu doprowadziło do sytuacji, w której rzeczona opinia stała się faktycznie ostatecznym i niezaskarżalnym orzeczeniem w sprawie. Opinia pełnomocnika, niejako umocniona decyzją sądu o odmowie ustanowienia kolejnego pełnomocnika do sporządzenia środka odwoławczego, odnosi – w ocenie skarżącej – skutek identyczny jak prawomocny wyrok rozstrzygający kwestię zasadności skargi konstytucyjnej.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

1. Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony wolności lub praw. Musi ona spełniać przesłanki dopuszczalności jej merytorycznego rozpoznania, które zostały uregulowane w art. 79 ust. 1 Konstytucji i doprecyzowane w ustawie z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393, ze zm.;

dalej: u.o.t.p.TK). Gdy skarga konstytucyjna nie spełnia warunków formalnych, a także gdy jest oczywiście bezzasadna lub gdy jej braki nie zostały usunięte w określonym terminie, Trybunał Konstytucyjny wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu. Wstępne rozpoznanie służy bowiem wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.

2. Złożona skarga nie spełnia warunków formalnych, co uniemożliwia nadanie jej dalszego biegu.

11 2.1. Zgodnie z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK początkiem biegu trzymiesięcznego terminu do złożenia skargi konstytucyjnej jest doręczenie skarżącemu ostatecznego orzeczenia w sprawie. W dniu złożenia przez skarżącego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu termin wniesienia skargi konstytucyjnej ulega zawieszeniu i nie biegnie do czasu rozpoznania tego wniosku przez sąd (zob. postanowienia TK z: 25 listopada 1998 r., sygn. Ts 92/98, OTK ZU nr 3/1999, poz. 46; 4 marca 2008 r., sygn. Ts 223/07, OTK ZU nr 3/B/2008, poz. 119; 3 czerwca 2011 r., sygn. Ts 294/10, OTK ZU nr 5/B/2011, poz. 378; 12 października 2017 r., sygn. Ts 255/16, OTK ZU nr B/2017, poz. 232). Dochodzi wówczas do podzielenia terminu na dwa okresy: pierwszy – od dnia doręczenia ostatecznego orzeczenia organu władzy publicznej do dnia wystąpienia z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu i drugi – od dnia powiadomienia pełnomocnika z urzędu o umocowaniu w sprawie do złożenia skargi konstytucyjnej. Łącznie oba okresy nie mogą być dłuższe niż trzy miesiące (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK). Zawieszenie biegu terminu następuje z reguły po okresie oznaczonym w dniach, dlatego dla prowadzenia przedmiotowych obliczeń niezbędne jest przyjęcie reżimu przewidzianego w art. 114 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, ze zm.), nakazującego traktowanie miesiąca za 30 dni.

Wypełniając obowiązek wskazania i załączenia do skargi ostatecznego rozstrzygnięcia wydanego na podstawie zakwestionowanego aktu normatywnego, skarżąca przedstawiła postanowienie Sądu Rejonowego w T. z 25 września 2017 r., sygn. akt […] (dalej: postanowienie

Sądu Rejonowego) i postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 23 listopada 2017 r., sygn. Ts 166/16 (dalej: postanowienie Trybunału

Konstytucyjnego). Trybunał ustalił z urzędu, że pierwsze ze wskazanych orzeczeń zostało doręczone skarżącej 9 października 2017 r., zaś drugie – 28 listopada 2017 r. Od daty doręczenia tych orzeczeń rozpoczął bieg 3-miesięczny termin do wniesienia skargi konstytucyjnej. Bieg każdego z tych terminów uległ zawieszeniu 3 stycznia 2018 r. na skutek złożenia przez skarżącą wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej. Ponowne terminy zaczęły biec ponownie 5 września 2019 r., tj. od pierwszego dnia po dacie zawiadomienia radcy prawnego o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu w sprawie skarżącego (art. 44 ust. 3 pkt 1 u.o.t.p.TK). Rozpatrywana skarga została nadana w urzędzie pocztowym 12 listopada 2019 r., a więc po upływie ustawowego terminu. Okoliczność ta jest zasadniczą podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu (art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK).

13 2.2. Skarżąca zakwestionowała art. 117 § 5 ustawy z 16 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.; dalej: k.p.c.) w brzmieniu: „[s]ąd uwzględni wniosek, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny. Podstawą oddalenia wniosku nie może być skorzystanie przez osobę fizyczną z nieodpłatnej pomocy prawnej lub nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, o których mowa w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (Dz. U. z 2019 r. poz. 294)”. Przepis ten zaskarżyła w związku z art. 118 § 5 k.p.c., zgodnie z którym: „[j]eżeli adwokat lub radca prawny ustanowiony w związku z postępowaniem kasacyjnym lub postępowaniem ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi, jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić na piśmie o tym stronę oraz sąd, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu. Do zawiadomienia adwokat lub radca prawny dołącza sporządzoną przez siebie opinię o braku podstaw do wniesienia skargi. Opinia nie jest załączana do akt sprawy i nie jest doręczana stronie przeciwnej”.

Pierwszym z orzeczeń wskazanych przez skarżącą jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji (postanowienie Sądu

Rejonowego) odrzucono, jako niedopuszczalną, skargę skarżącej na postanowienie referendarza sądowego oddalające jej wniosek o zawieszenie postępowania toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym pod sygn. Ts 166/16, zaś drugim (postanowienie Trybunału

Konstytucyjnego) – nie uwzględniono wniosku skarżącej o zawieszenie przez Trybunał tego postępowania. Ani Sąd Rejonowy, ani

Trybunał Konstytucyjny nie rozstrzygał o przyznaniu skarżącej adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Nie badał również kwestii związanych z odmową sporządzenia przez ustanowionego dla niej pełnomocnika środka zaskarżenia od zapadłego w jej sprawie orzeczenia.

Mając to na uwadze Trybunał stwierdza, że w badanej sprawie występuje brak tożsamości podstawy prawnej orzeczeń wydanych w sprawie skarżącej i przedmiotu zaskarżenia.

Z uwagi na to, że przedmiotem skargi konstytucyjnej mogą być – co do zasady – tylko takie przepisy, które stanowią normatywną podstawę wydanego w sprawie ostatecznego orzeczenia sądu lub organu administracji publicznej, oraz których treść normatywna stanowi przyczynę naruszenia określonych w Konstytucji wolności lub praw przysługujących skarżącemu, należało odmówić nadania rozpatrywanej skardze dalszego biegu w oparciu o art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK (dodatkowa podstawa odmowy).

16 2.3. Na marginesie Trybunał wskazuje, że skarżąca nie uprawdopodobniła, iż zakwestionowany art. 117 § 5 w związku z art. 118 § 5 k.p.c. narusza art. 45 ust. 1 Konstytucji.

W rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw, by przyjąć, że sporządzenie przez pełnomocnika ustanowionego dla skarżącej z urzędu opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia w ramach postępowania wszczętego skargą konstytucyjną, przy jednoczesnej niemożności ustanowienia dla niej w tym celu nowego pełnomocnika z urzędu, zamknęło skarżącej ostatecznie drogę do złożenia tego środka prawnego. Skarżąca mogła bowiem – z zachowaniem ustawowego terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu w sprawie Ts 166/16 – zwrócić się do pełnomocnika z wyboru, w tym poszukiwać reprezentacji w ramach pomocy prawnej pro bono.

Przypomnieć należy, że zadaniem pełnomocnika ustanowionego z urzędu nie jest – jak błędnie przyjmuje skarżąca – przygotowanie żądanego przez stronę pisma procesowego (środka zaskarżenia), lecz udzielenie jej profesjonalnej pomocy prawnej, która może obejmować zarówno sporządzenie takiego pisma, jak i wyjaśnienie okoliczności, które – zdaniem pełnomocnika – przemawiają przeciwko zasadności jego wniesienia. Brak zgody pełnomocnika na przygotowanie zażalenia na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze nie może być przy tym utożsamiane z orzekaniem o dopuszczalności skargi, podejmowanym przez Trybunał Konstytucyjny w toku rozpoznawania wniesionej skargi.

19 2.4. Trybunał wskazuje ponadto na nieprawidłowe sformułowanie przez skarżącą podstaw skargi. Powołany przez skarżącą art. 176 ust. 1 Konstytucji nie może stanowić samodzielnego wzorca kontroli w postępowaniu wszczętym na skutek złożenia skargi konstytucyjnej. Należy go odczytywać w kontekście prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz prawa do zaskarżania orzeczeń wydanych przez organ pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji). W sytuacji, gdy organem wydającym orzeczenie w pierwszej instancji jest sąd, normatywna treść prawa do zaskarżania orzeczeń jest więc dookreślona przez wyrażoną w art. 176 ust. 1 Konstytucji zasadę dwuinstancyjności postępowania (zob. postanowienie TK z 28 października 2010 r., Ts 341/08, OTK ZU nr 5/B/2010, poz. 341).

Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji wzorcami kontroli w postępowaniu skargowym mogą być ponadto wyłącznie przepisy Konstytucji kreujące wolności lub prawa podmiotu występującego ze skargą konstytucyjną. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że postanowienia umów międzynarodowych nie mogą stanowić takiego wzorca. Nieprawidłowe jest więc sformułowanie zarzutu skargi w oparciu o art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61 poz. 284, ze zm.).

W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.

POUCZENIE 23

Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.

Created by Łukasz Baranek Internetowy Portal Orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego 1.7.5 [Internet-C:ipo]

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

Twoja sesja wygasła!

Twoja sesja wygasła musisz odświeżyć stronę klikając na przycisk poniżej