Uzasadnienie
1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 27 września 2024 r. (data nadania) W.S. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, zakwestionował zgodność: art. 42.1 w związku z art. 43.2 oraz 11.8 rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z 27 listopada 2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 (Dz. Urz. UE.
L 338 z 23 grudnia 2003 r., s. 1 – Dz. Urz. UE polskie wydanie specjalne, rozdział 19, t. 6, s. 243, ze zm.; dalej: „rozporządzenie Bruksela II bis”) z 72 ust. 3, art. 47 (mylnie wskazanym jako art. 45), art. 45 ust. 1 Konstytucji.
2. Postanowieniem z 27 marca 2025 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 1 kwietnia 2025 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze. W uzasadnieniu stwierdził, że skoro skarżący wskazał jako orzeczenie ostateczne wyrok sądu zagranicznego, tj. sądu fińskiego, to niniejsza sprawa znajduje się poza jurysdykcją polskiego Trybunału Konstytucyjnego.
Podstawą odmowy nadania skardze dalszego biegu był zatem brak orzeczenia ostatecznego w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.
3. W piśmie z 8 kwietnia 2025 r. (data nadania) skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Trybunału o odmowie nadania skardze dalszego biegu, w którym zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że przedmiotem skargi jest badanie zgodności wyroku sądu innego państwa z zawartymi w Konstytucji normami, zamiast badania zgodności z Konstytucją przepisów rozporządzenia Bruksela II bis.
4. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 23 września 2025 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 1 października 2025 r.) skarżący został wezwany do usunięcia braku formalnego zażalenia przez doręczenie jego trzech odpisów, pod rygorem odrzucenia zażalenia.
W odpowiedzi na zarządzenie 1 października 2025 r. (data nadania) skarżący usunął wskazany brak formalny.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
2. Po rozpoznaniu złożonego zażalenia Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że kwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń przedstawionych w tym orzeczeniu i nie zasługują na uwzględnienie.
Zasadniczą podstawą odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej był brak orzeczenia ostatecznego w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. W skardze jako orzeczenie ostateczne wskazano wyrok Sądu Apelacyjnego w T. z 12 lutego 2024 r. (sygn. akt […]), a zatem orzeczenie wydane przez fiński sąd. Po ponownym przeanalizowaniu akt niniejszej sprawy Trybunał podtrzymuje wnioski zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
W podniesionych zarzutach skarżący wyraził przekonanie, że Trybunał błędnie przyjął, że w postępowaniu wszczętym na skutek wniesienia skargi konstytucyjnej bada się zgodność wskazanego w skardze orzeczenia ostatecznego z zawartymi w Konstytucji normami. Takie stwierdzenie wynika z nieznajomości przepisów dotyczących kognicji polskiego sądu konstytucyjnego. Trybunał bowiem, jako sąd prawa, nie jest powołany do oceny indywidualnego rozstrzygnięcia sądowego pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, czy nawet Konstytucją (zob. postanowienie TK z 5 listopada 2015 r., sygn. Ts 265/15, OTK ZU B/2016, poz. 222), a w celu uruchomienia kontroli konstytucyjności określonej regulacji prawnej przez polski Trybunał Konstytucyjny skarżący musi dysponować orzeczeniem polskiego sądu lub innego polskiego organu.
Zakres terytorialny skutków wyroku polskiego sądu konstytucyjnego w sferze stosowania prawa jest limitowany, co w przypadku skarżącego – gdyby hipotetycznie przyjąć, że możliwe byłoby wydanie przez TK wyroku uwzględniającego skargę konstytucyjną – oznaczałoby brak możliwości „odwrócenia” następstw prawnych wydanego przez sąd obcego państwa wyroku.
W postanowieniu z 27 marca 2025 r. Trybunał zatem zasadnie przyjął, że skarżący wniósł skargę bez uzyskania orzeczenia ostatecznego w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji i dlatego – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK – prawidłowo odmówił nadania jej dalszego biegu.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
Postanowienie
z dnia 27 marca 2025 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Krystyna Pawłowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej W.S. o zbadanie zgodności:
art. 42.1 w związku z art. 43.2 oraz 11.8 rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z 27 listopada 2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 (Dz. Urz. UE. L 338 z 23 grudnia 2003 r., s. 1 – Dz. Urz. UE polskie wydanie specjalne, rozdział 19, t. 6, s. 243, ze zm.), z art. 72 ust. 3, art. 47 (mylnie wskazanym jako art. 45), art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 27 września 2024 r. (data nadania) W.S. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia w związku z następującym stanem faktycznym.
Skarżący ze związku małżeńskiego z obywatelką F. ma trzech małoletnich synów: N. i P. W czerwcu 2021 r. skarżący zabrał synów do Polski nie pytając o zgodę ich matki.
Postanowieniem z 29 listopada 2021 r. (sygn. akt […]) w sprawie z wniosku P.M.H. Sąd Okręgowy w W. nakazał W.S. powrót małoletnich synów do F. Skarżący złożył apelację od powyższego postanowienia. Sąd Apelacyjny w W. Wydział I Cywilny postanowieniem z 1 kwietnia 2022 r. oddalił wniosek.
Jednocześnie w sprawie dotyczącej opieki nad dziećmi, ustalenia miejsca ich zamieszkania oraz widzeń i alimentów, toczyło się postępowanie przed sądami fińskimi.
Postanowieniem z 12 listopada 2021 r. Sąd Rejonowy dla prowincji P. w sprawie o sygn. akt […] przyznał samodzielną opiekę nad dziećmi P.M.H. oraz ustalił miejsce ich zamieszkania u matki.
Sąd Rejonowy dla P.P.K. postanowieniem z 13 marca 2023 r. w sprawie o sygn. akt […] przyznał prawo do wyłącznej opieki nad P.S. W.S. pozostawiając R. i N.S. pod wyłączną opieką P.M.H.
Skarżący złożył wniosek o uchylenie powyższego postanowienia. Wyrokiem Sądu Apelacyjnego w T. z 12 lutego 2024 r. (sygn. akt […]) utrzymano wydane postanowienie w mocy. Wyrokiem Sądu Najwyższego z 10 maja 2024 r. (nr dziennika […]) nie wydano skarżącemu zgody na zaskarżenie wyroku Sądu Apelacyjnego w T. 8
Jako ostateczne orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji skarżący wskazał wyrok Sądu Apelacyjnego w T. z 12 lutego 2024 r. (sygn. akt […]), doręczony mu 27 czerwca 2024 r. 9
Skarżący wnosi o uznanie, że niezgodne ze wskazanymi przepisami Konstytucji jest pozbawienie jego dzieci przez fiński sąd prawa do bycia wysłuchanymi. Narusza to prawo do sprawiedliwości proceduralnej oraz godzi w prawa stron do korzystania z praw i gwarancji procesowych oraz rzetelnego i merytorycznego rozpoznania sprawy.
Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2024 r. (doręczonego pełnomocnikowi skarżącego 6 listopada 2024 r.) skarżący został wezwany do usunięcia braku formalnego skargi konstytucyjnej przez doręczenie pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżącego przed Trybunałem Konstytucyjnym w odniesieniu do sprawy, w związku z którą złożona została skarga konstytucyjna, pod rygorem ujemnych skutków procesowych.
We wniesionym do Trybunału 13 listopada 2024 r. (data nadania) piśmie procesowym skarżący wykonał powyższe zarządzenie, przesyłając prawidłowe pełnomocnictwo.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom.
2. Na wstępie należy zauważyć, że „z art. 8 ust. 1, traktowanego łącznie ze wstępem do konstytucji, wynika, że konstytucja jest ustawą zasadniczą Rzeczypospolitej Polskiej jako państwa polskiego. Uchwalona została przez naród polski, ściślej w jego imieniu i na jego rzecz przez Zgromadzenie Narodowe i zaakceptowana przez naród w głosowaniu powszechnym stosownie do postanowień ustawy konstytucyjnej o trybie przygotowania i uchwalenia Konstytucji RP z 1992 r. Jej rodowód, scharakteryzowany w »historycznej części« wstępu do konstytucji, sięga głęboko do narodowej historii i tradycji, w szczególności okresu Pierwszej i Drugiej Rzeczypospolitej. Jest jednak konstytucja 1997 r. » prawem podstawowym dla państwa, którym jest Trzecia Rzeczpospolita«” (zob. K. Działocha [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom I, wyd. II, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016, art. 8).
Pogląd ten znajduje potwierdzenie w utrwalonym orzecznictwie: „najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej jest Konstytucja RP, co znalazło bezpośrednie odzwierciedlenie w treści art. 8 ust. 1 Konstytucji RP” (por. wyrok Sądu Najwyższego z 16.02.2022 r., sygn. akt […]).
Skoro zatem Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej obowiązuje tylko na terenie Polski, Trybunał Konstytucyjny nie jest właściwy do badania zgodności wyroku sądu innego państwa z zawartymi w niej normami.
3. Trybunał nadto miał na uwadze, że zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji wyrok negatoryjny Trybunału ma dwa konstytucyjnie określone skutki: utrata mocy obowiązującej kwestionowanego przepisu oraz prawo do skorzystania z procedur weryfikacyjnych (sanacyjnych) przewidzianych w przepisach właściwych dla poszczególnych postępowań sądowych i administracyjnych. Jednak podkreślić należy, że orzekanie w sprawie, w której jako orzeczenie ostateczne wskazano wyrok sądu zagranicznego, znajduje się poza jurysdykcją polskiego Trybunału Konstytucyjnego.
4. Powyższe okoliczności przemawiają przeciwko nadaniu dalszego biegu analizowanej skardze konstytucyjnej z powodu braku orzeczenia ostatecznego w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, tj. wydanego przez polski sąd. Czyni to zarzuty skargi bezzasadnymi, dlatego – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK – postanowiono jak w sentencji.
5. Odmowa przekazania skargi do merytorycznej oceny czyni bezprzedmiotowym rozpoznanie sformułowanego w piśmie z 13 lutego 2025 r. (data wpływu) wniosku o „wstrzymanie wykonania prawomocnego postanowienia Sądu Apelacyjnego w T. z dnia 12 lutego 2024 r. nr akt: […] w sprawie, której skarga konstytucyjna [s]karżącego z dnia 26 września 2024 r. dotyczyła, do czasu rozpoznania przedmiotowej sprawy”.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
POUCZENIE 22
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na niniejsze postanowienie w terminie siedmiu dni od daty jego doręczenia.