Postanowienie o odmowie Trybunału Konstytucyjnegoz 13 listopada 2024 r., sygn. akt Ts 262/22

Uzasadnienie

W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 7 listopada 2022 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o zbadanie zgodności: 1) art. 394 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.; dalej: k.p.c.) z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji; 2) art. 394 1a k.p.c. w zakresie wyrażenia „pierwszej instancji” z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji; 3) art. 5 ust. 1, art. 8 ust. 2 oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843, ze zm.; dalej: ustawa o skardze na przewlekłość) z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 7, art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji lub alternatywnie całości ustawy o skardze na przewlekłość w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości: a) zaskarżenia postanowienia sądu o: odrzuceniu skargi, oddaleniu skargi, odmowie zwolnienia od kosztów sądowych, b) możliwości wniesienia skargi na przewlekłość postępowania toczącego się wskutek wniesienia skargi na przewlekłość postępowania lub postępowania o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 7, art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 7, art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji.

Skarżący podniósł, że niezgodne z jego prawami konstytucyjnymi jest: różnicowanie zasad zaskarżalności orzeczeń wpadkowych w zależności od instancji, w jakiej toczy się postępowanie; istnienie możliwości pozostawienia bez rozpoznania środka zaskarżenia lub wniosku procesowego w aktach postępowania bez nadawania im biegu; brak możliwości zaskarżenia postanowienia o odrzuceniu skargi na przewlekłość, oddaleniu skargi na przewlekłość lub odmowie zwolnienia od kosztów sądowych oraz wniesienia skargi na przewlekłość postępowania toczącego się na skutek wniesienia skargi na przewlekłość postępowania lub postępowania o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Postanowieniem z 13 listopada 2024 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 4 grudnia 2024 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze dalszego biegu. Stwierdził, że zakwestionowane art. 394 3 i art. 394 1a k.p.c. w zakresie określonym w petitum skargi nie zostały zastosowane w procesach zakończonych orzeczeniami wskazanymi przez skarżącego jako ostatecznie rozstrzygające o jego prawach konstytucyjnych, co stoi w sprzeczności z treścią art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK.

Wskazał także, że skarga nie wyczerpuje wymogu wynikającego z art. 53 ust. 1 pkt 2-3 u.o.t.p.TK, gdyż w jej treści nie wyodrębniono, które wolności lub prawa konstytucyjne oraz w jaki sposób zostały naruszone przez oparcie na zakwestionowanych przepisach treści orzeczeń wydanych w każdym z dwóch postępowań sądowych, z których wynikają orzeczenia wskazane przez skarżącego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Trybunał ocenił, że część zarzutów skarżącego dotyczy błędnej subsumpcji norm prawnych dokonanej w jego sprawie przez sądy orzekające, co nie podlega ocenie zgodności z normami Konstytucji w postępowaniu ze skargi konstytucyjnej. Zaznaczył także, że zakres przedmiotu postanowienia sądu od którego przysługuje zażalenie został zmieniony na mocy art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1860), który wszedł w życie 14 marca 2024 r., a także art. 1 pkt 50 i 51 ustawy z 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 614), który wszedł w życie 1 lipca 2023 r. 4

W piśmie z 9 grudnia 2024 r. (data nadania) skarżący wniósł zażalenie na postanowienie TK z 13 listopada 2024 r. oraz zwrócił się z wnioskiem „o skierowanie przez skład orzekający pytania prejudycjalnego do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK (błędnie wskazanego jako „art. 60 ust. 4”) z art. 79 ust. 1, art. 79 ust. 1 związku z art. 190 ust. 4, art. 79 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2, art. 2 w związku z art. 7, art. 2 w związku z art. 79 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 79 ust. 1, art. 45 ust. 1 związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji oraz o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania wniosku, a także o uchylenie zaskarżonego postanowienia i skierowanie skargi do rozpoznania.

W odniesieniu do treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia skarżący uznał za nietrafne stwierdzenie, że utrwalona niekonstytucyjna wykładnia normy prawnej nie może być przedmiotem skargi konstytucyjnej. Stwierdził, że to nie wykładnia, ale treść zaskarżonego przepisu zdecydowała o sposobie zastosowania tego przepisu w jego sprawie.

Skarżący podkreślił, że wskazał zakres zaskarżenia w petitum skargi, przytoczył także fragmenty skargi konstytucyjnej oraz pisma z 25 września 2023 r. usuwającego braki formalne skargi, gdzie określa prawa wynikające z konkretnych przepisów Konstytucji naruszonych w postępowaniach, z których wywiódł skargę konstytucyjną.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.

2. Odnośnie do żądania skarżącego skierowania przez skład orzekający wniosku („pytania prejudycjalnego”) do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK należy zauważyć, że ani Konstytucja, ani przepisy u.o.t.p.TK nie przewidują takiej formy aktywności procesowej. Nie upoważniają także Trybunału do wszczęcia postępowania ex officio. W obowiązującym stanie prawnym z wnioskiem o zbadanie hierarchicznej zgodności aktów prawnych mogą wystąpić do Trybunału wyłącznie podmioty określone w art. 191 ust. 1 pkt 1-5 ustawy zasadniczej. Każdy natomiast, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo na zasadach określonych w u.o.t.p.TK wystąpić do Trybunału ze skargą konstytucyjną (art. 79 ust. 1 Konstytucji). Mając powyższe na względzie Trybunał stwierdza, że sformułowany przez skarżącego w zażaleniu wniosek nie wywołuje żadnych skutków procesowych (por. postanowienia TK z: 23 października 2023, sygn. Ts 6/23, OTK ZU B/2023, poz. 303; 7 marca 2024 r., sygn. Ts 260/22, OTK ZU B/2024, poz. 179 oraz 27 maja 2024 r., sygn. Ts 77/22, OTK ZU B/2024, poz. 200).

Jednocześnie należy zauważyć, że z przywołanego przez skarżącego art. 190 ust. 5 Konstytucji nie wynika, iż Trybunał nie może wydawać żadnych orzeczeń w składzie jednoosobowym. Przepis ten wyraża jedynie zasadę wydawania rozstrzygnięć w sytuacji, w której skład Trybunału jest wieloosobowy. Nie wyklucza jednak, aby przepisy ustawowe (tj. przepisy u.o.t.p.TK), które zgodnie z art. 197 Konstytucji określają między innymi tryb postępowania przed Trybunałem, umożliwiły wydawanie rozstrzygnięć o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w składzie jednego sędziego (zob. postanowienie TK z 13 marca 2014 r., sygn. Ts 276/13, OTK ZU nr 2/B/2014, poz. 166).

1. 3. Trybunał stwierdza, że zarzuty postawione w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
2. 3.1. Skarżący – powołując się na stosowne orzecznictwo TK – wskazał, że sam fakt, że zaskarżony przepis nie został wskazany wprost w uzasadnieniach orzeczeń zapadłych w procesie, z którego wynika skarga, nie przesądza, iż nie stanowi on podstawy ostatecznego rozstrzygnięcia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.

Należy podnieść, że stwierdzenie powyższe jest prawdziwe per se. Postawione zostało jednak przez skarżącego w oderwaniu od analizowanej sprawy, jako że w żaden sposób nie odniósł się on do postępowań sądowych, które toczyły się w jego sprawie, a z których wynika niniejsza skarga. Nie można więc uznać, by podważył tok wnioskowania przyjętego przez Trybunał w tej sprawie. Trybunał przypomina, że odmowa nadania dalszego biegu skardze we wskazanym wyżej zakresie była wynikiem analizy obu postępowań sądowych, określonych przez skarżącego jako te, w wyniku których wydano orzeczenia oparte na zaskarżonych przepisach, a naruszających jego prawa konstytucyjne. W postanowieniu z 13 listopada 2024 r. Trybunał uzasadnił powzięty osąd i przedstawił m.in. przedmiot i zakres tych postępowań, jak i treść zaskarżonych przepisów. W odniesieniu więc do powyższej podstawy odmowy zażalenie nie obaliło ustaleń poczynionych przez Trybunał.

3.2. W postanowieniu z 13 listopada 2024 r. Trybunał stwierdził, że w skardze nie wyodrębniono, które ze wskazanych wolności i praw konstytucyjnych oraz w jaki sposób zostały naruszone przez oparte na zakwestionowanych przepisach orzeczenia wydane w obu postępowaniach sądowych, przedstawionych przez skarżącego jako ważące na jego prawach konstytucyjnych. Jednoznaczne odtworzenie sposobu rozumowania skarżącego stało się wskutek tego niemożliwe. Trybunał uznał, że powyższa wada procesowa jest wynikiem niedotrzymania należycie dwóch wymogów formalnych skargi, które należy odczytać w zbiegu. Nie zaistniałaby bowiem, gdyby skarżący wskazał, która konstytucyjna wolność lub prawo, i w jaki sposób, zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK) oraz uzasadniłby zarzut niezgodności kwestionowanych przepisów z tą wolnością lub prawem, powołując argumenty tego dowodzące (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK) w każdym z postępowań sądowych, z których wynikały orzeczenia uznane przez niego za ostateczne w rozumieniu art. 79 ust.1 Konstytucji.

Należy przypomnieć, że wymogi formalne z art. 53 ust. 2 i 3 u.o.t.p.TK wynikają z charakteru skargi konstytucyjnej jako zindywidualizowanego środka procesowego. W sytuacji, gdy skarżący wskazał nie jedno, ale dwa odmienne postępowania sądowe, wymogi te aktualizują się w oczekiwaniu, by treść skargi była kompletna i uporządkowana w stopniu, który umożliwia prześledzenie procesu wnioskowania o bezprawnym ograniczeniu konstytucyjnych praw i wolności skarżącego – treścią norm prawnych wskazanych w petitum złożonej skargi – odrębnie w odniesieniu do każdego z tych postępowań (por. postanowienie pełnego składu TK z 26 listopada 2019 r., sygn. K 5/16, OTK ZU A/2019, poz. 66; postanowienia z: 28 czerwca 2022 r. sygn. SK 60/21, OTK ZU A/2022, poz. 55, 15 lipca 2021 r. sygn. K 6/18, OTK ZU A/2021, poz. 50).

Powyższego nie wyczerpuje ani złożona skarga, ani pismo z 25 marca 2023 r. (data nadania) usuwające jej braki formalne.

W złożonym zażaleniu skarżący podniósł, że zarówno skarga, jak i pismo usuwające braki formalne zawierają szereg egzemplifikacji praw wynikających z niektórych z powołanych przez niego wzorców konstytucyjnych i przytoczył ich stosowne fragmenty. Nie wykazał jednak, by z treści skargi konstytucyjnej oraz pisma usuwającego braki formalne wynikało, w którym z postępowań sądowych – i w jaki sposób – doszło do naruszenia wskazanych przez niego praw konstytucyjnych. Skoro skarżący de facto nie odniósł się do podstawy odmowy nadania biegu złożonej skardze (zob. pkt 3.2. niniejszego postanowienia), nie doszło do jej podważenia. Na marginesie należy odnotować, że wskazane przez skarżącego fragmenty skargi konstytucyjnej w części odnoszą się do niezgodności z Konstytucją art. 394 3 k.p.c., który nie miał zastosowania w żadnym z postępowań w jego sprawie (zob. pkt 3.1. niniejszego postanowienia), inne zaś skupiają się na normach konstytucyjnych, z których nie wynikają prawa o charakterze indywidualnym. Treść ich nie dowodzi więc spełnienia przez skargę konstytucyjną wymogów z art. 53 ust.1 pkt 2 i 3 u.o.t.p. TK (por. postanowienie TK z 22 listopada 2023 r., sygn. Ts 276/22, OTK ZU B/2024, poz. 51).

3.3. Skarżący mylnie uznał, że zdaniem Trybunału utrwalona wykładnia nie może być przedmiotem skargi konstytucyjnej. Podjąwszy polemikę z powyższym nie odniósł się do właściwej podstawy odmowy, jaką była konstatacja, że postawione przez skarżącego zarzuty w odniesieniu do art. 394 3 k.p.c. dotyczą nie tyle treści tego przepisu, ile dokonanej w jego sprawie subsumpcji przepisów w procesie stosowania prawa.

Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił zażalenia.

Postanowienie

z dnia 13 listopada 2024 r.

Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Jakub Stelina, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. o zbadanie zgodności:

1. 1) art. 394 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.; dalej: k.p.c.) z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
2. 2) art. 394 1a k.p.c. w zakresie wyrażenia „pierwszej instancji” z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji;
3. 3) art. 5 ust. 1, art. 8 ust. 2 oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843, ze zm.; dalej: ustawa o skardze na przewlekłość) z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 7, art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji lub alternatywnie całości ustawy o skardze na przewlekłość w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości:
4. a) zaskarżenia postanowienia sądu o: odrzuceniu skargi, oddaleniu skargi, odmowie zwolnienia od kosztów sądowych,
5. b) możliwości wniesienia skargi na przewlekłość postępowania toczącego się wskutek wniesienia skargi na przewlekłość postępowania lub postępowania o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 7, art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2 i 7, art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji,

postanawia:

odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.

Uzasadnienie

W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 7 listopada 2022 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego.

Skarżący wskazał dwa postępowania, z których wynika, jego zdaniem, naruszenie jego wolności i praw konstytucyjnych.

Postanowieniem z 24 maja 2022 r. (sygn. akt […]) Sąd Apelacyjny w W. oddalił skargę skarżącego na przewlekłość postępowania toczącego się przed Sądem Okręgowym w W. w sprawie o sygn. akt […]. Postanowieniem z 27 lipca 2022 r. (sygn. akt […]) sąd odrzucił zażalenie skarżącego z informacją, że nie podlega ono uzasadnieniu. Złożony przez skarżącego wniosek o uzasadnienie powyższego orzeczenia został odrzucony postanowieniem Sądu Apelacyjnego w W. z 3 października 2022 r. (sygn. akt […]).

W odrębnym postępowaniu Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z 21 września 2022 r. oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od opłaty za złożenie wniosku o sporządzenie na piśmie uzasadnienia postanowienia sądu z 14 września 2021 r. (sygn. akt […];

dalej: postanowienie z 21 września 2022 r.). Skarżący złożył wniosek o uzasadnienie postanowienia z 21 września 2022 r. Postanowieniem z 6 października 2022 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w K. odmówił sporządzenia uzasadnienia postanowienia z 21 września 2022 r. Wskazał zasadnicze powody rozstrzygnięcia, podnosząc, że dokonuje z urzędu uzasadnienia wyroku oraz postanowienia kończącego postępowanie w sprawie.

Zarządzeniem z 5 września 2023 r. sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi przez: precyzyjne określenie, które z zaskarżonych przepisów stanowiły podstawę prawną każdego z rozstrzygnięć wskazanych przez skarżącego jako ostateczne orzeczenia o jego wolnościach lub prawach; wskazanie, które wolności lub prawa skarżącego wyrażone w art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, i w jaki sposób, zostały naruszone przez zakwestionowany w skardze art. 394 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.); wskazanie, które wolności lub prawa skarżącego wyrażone w art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, i w jaki sposób zostały naruszone przez zakwestionowany w skardze art. 394 1a § 1 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego „w zakresie zwrotu «pierwszej instancji»”; wskazanie, które wolności lub prawa skarżącego, wyrażone w art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji, art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji, i w jaki sposób zostały naruszone przez zakwestionowane w skardze art. 5 ust. 1, art. 8 ust. 2 oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2004 r. Nr 179, poz. 1843; dalej: ustawa o skardze na przewlekłość);

wskazanie, które wolności lub prawa skarżącego, wyrażone w art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 7, art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2 i 7, art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji, i w jaki sposób zostały naruszone przez zakwestionowaną w skardze w całości ustawę o skardze na przewlekłość w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości: zaskarżenia postanowienia sądu o odrzuceniu skargi, oddaleniu skargi, odmowie zwolnienia od kosztów sądowych, możliwości wniesienia skargi na przewlekłość postępowania toczącego się na skutek wniesienia skargi na przewlekłość postępowania lub postępowania o ustanowienie pełnomocnika z urzędu; uzasadnienie zarzutów niezgodności zakwestionowanych w skardze przepisów z prawami lub wolnościami skarżącego wyrażonymi w postanowieniach Konstytucji przywołanych w pkt 1-3 petitum skargi, z powołaniem argumentów lub dowodów na ich poparcie; sprecyzowanie, które z postanowień Sądu Okręgowego w K. Wydział IV Cywilny Odwoławczy z 6 października 2022 r. (sygn. akt […]) stanowi rozstrzygnięcie ostateczne (zob. s. 4 skargi konstytucyjnej;

załączono dwa postanowienia Sądu Okręgowego w K. z 6 października 2022 r. o powyższej sygnaturze: jedno dotyczy odmowy sporządzenia uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 21 września 2021 r., drugie zaś odrzucenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego z 14 września 2021 r.); poinformowanie, czy od postanowień określonych przez skarżącego jako ostatecznie rozstrzygające o jego wolnościach i prawach (zob. s. 3 i 4 skargi konstytucyjnej) został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia; udokumentowanie daty doręczenia postanowień, o których mowa w punkcie 8 zarządzenia.

Skarżący w piśmie z 25 września 2023 r. (data nadania) wskazał jako ostateczne dwa orzeczenia: postanowienie Sądu Okręgowego w K. z 6 października 2022 r. (sygn. akt […]), które zostało doręczone skarżącemu 24 października 2022 r. oraz postanowienie Sądu Apelacyjnego w W. z 3 października 2022 r., doręczone w systemie elektronicznym. Odniósł się także do wezwania o wskazanie wolności i praw wynikających z kolejnych wzorców konstytucyjnych oraz tego, w jaki sposób zostały one naruszone przez zaskarżone przepisy.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

1. Skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Jej merytoryczne rozpoznanie jest uzależnione od spełnienia warunków wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i przepisów ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej:

u.o.t.p.TK).

2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji prawo złożenia skargi konstytucyjnej przysługuje każdemu, czyje konstytucyjne prawa lub wolności zostały naruszone w wyniku wydania w jego sprawie ostatecznego rozstrzygnięcia, opartego na niezgodnym z Konstytucją przepisie ustawy lub innego aktu normatywnego. Dla skutecznego złożenia skargi konstytucyjnej konieczne jest więc zaistnienie i przedstawienie zależności pomiędzy normą prawną, zaktywizowaną w procesie jej zastosowania w sprawie skarżącego a naruszeniem jego praw lub wolności o charakterze konstytucyjnym, wskazanych i wywiedzionych przez skarżącego w złożonych do Trybunału pismach procesowych. Obowiązek ten, zgodnie z przepisami u.o.t.p.TK (zob. art. 53 ust. 1 pkt 1-4) leży po stronie skarżącego.

W razie wątpliwości co do spełnienia wymogów formalnych skargi konstytucyjnej, skarżący jest wezwany do usunięcia zaistniałych braków na podstawie art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK.

2.1. Zakwestionowany art. 394 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 1568; dalej: k.p.c.) określa, co należy rozumieć przez – niedopuszczalne w świetle tego przepisu – zażalenie wniesione jedynie dla zwłoki. Art. 394 1a k.p.c. ustanawia katalog postanowień, na które przysługuje zażalenie do innego składu sądu pierwszej instancji (tzw. zażalenie poziome). Przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843, ze zm.; dalej: ustawa o skardze na przewlekłość) określają natomiast zarówno sposób procedury wniesienia i rozpoznania skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora oraz postępowaniu sądowym bez uzasadnionej zwłoki, jak i sposób dochodzenia naprawienia szkody, która wynikła ze stwierdzonej przewlekłości.

2.2. Trybunał stwierdził, że powyższe normy, w zakresie określonym w petitum skargi, nie były postawą orzeczeń wskazanych przez skarżącego jako rozstrzygających o jego prawach i wolnościach w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, tj. postanowienia Sądu Okręgowego w K. z 6 października 2022 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Sądu Okręgowego z 6 października 2022 r.) ani postanowienia Sądu Apelacyjnego w W. z 3 października 2022 r. (sygn. akt […];

dalej: postanowienie Sądu Apelacyjnego z 3 października 2022 r.). Trzeba przypomnieć, że postanowieniem z 6 października 2022 r. Sąd Okręgowy odrzucił niedopuszczalny z mocy prawa środek odwoławczy na postanowienie sądu drugiej instancji o odrzuceniu zażalenia. Postanowieniem zaś z 3 października 2022 r. Sąd Apelacyjny odrzucił wniosek skarżącego w przedmiocie uzasadnienia postanowienia tego sądu z 27 lipca 2022 r., odrzucającego zażalenie na postanowienie z 24 maja 2022 r. (sygn. akt […]) oddalające skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu sądowym toczącym się przed Sądem Okręgowym w W. o sygn. akt […]. W związku z powyższym skarga nie spełnia formalnego warunku wynikającego z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK, co jest samodzielną podstawą odmowy nadania jej dalszego biegu w myśl art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK.

1. 3. Niezależnie od podstawy odmowy nadania dalszego biegu skardze, wskazanej w punkcie 2.2 niniejszego postanowienia, należy zauważyć, co następuje:
2. 3.1. W ramach spełnienia wymogów formalnych, wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i art. 53 ust. 1 pkt 1-4 u.o.t.p.TK, skarżący winien poprzeć zarzuty niekonstytucyjności stosownymi argumentami. Warunku tego nie wyczerpują rozważania niejasne zarówno ze względu na ich treść, jak i sposób przedstawienia (zob. np. postanowienie TK z 22 listopada 2023 r., sygn. Ts 276/22, OTK ZU B/2024, poz. 51 i przywołane tam orzecznictwo). Zalecane jest takie przeprowadzenie wątku w zakresie każdego z zarzutów, by nie budziło wątpliwości, w jaki sposób zdaniem skarżącego określona wartość konstytucyjna została naruszona przez skonkretyzowaną normę prawną zastosowaną we wskazanym postępowaniu sądowym. Wymóg ten realizuje się szczególnie w wypadku niniejszej skargi, tj. w sytuacji, gdy z woli skarżącego obejmuje ona kilka postępowań sądowych, zakończonych dwoma orzeczeniami o charakterze ostatecznie rozstrzygającym o wolnościach i prawach skarżącego w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. W treści skargi nie wyodrębniono jednak, jakie wolności lub prawa konstytucyjne oraz w jaki sposób zostały naruszone przez oparcie na zakwestionowanych przepisach treści orzeczeń wydanych w poszczególnych postępowaniach sądowych. Uniemożliwia to jednoznaczne odtworzenie sposobu rozumowania skarżącego, co prowadzi do wniosku, że skarga nie spełnia wymogów określonych w art. 53 ust. 1 pkt 2-3 u.o.t.p.TK.
3. 3.2. W przekazanych Trybunałowi pismach (z 7 listopada 2022 r. oraz 25 września 2023 r.; daty nadania) skarżący wyraził przekonanie, że w jego sprawach sądy dokonały błędnej subsumpcji norm prawnych. Podniósł, że zgodnie z art. 391 § 1 k.p.c. do postępowania przed sądem drugiej instancji stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, zgodnie zaś z art. 391 1a § 1 ust. 1, 7 i 12 k.p.c. zażalenie do innego składu sądu pierwszej instancji przysługuje od postanowienia, którego przedmiotem jest, odpowiednio, odmowa zwolnienia od kosztów sądowych, odmowa uzasadnienia orzeczenia (oraz jego doręczenia), a także odrzucenie zażalenia. Zdaniem skarżącego z powyższego wynika norma stanowiąca o możliwości zażalenia postanowienia wydanego przez sąd drugiej instancji w powyżej przedstawionym przedmiocie, błędem więc było zastosowanie przez sądy w jego sprawach art. 394 2 k.p.c. Trybunał podnosi, że tak sformułowane zarzuty odnoszą się do procesu stosowania prawa. Przypomina, że nie jest uprawniony do kontrolowania aktów stosowania prawa (np. orzeczeń wydanych w sprawie objętej wniesioną skargą konstytucyjną), nie jest bowiem sądem w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji. Powyższe jest samodzielną podstawą odmowy nadania biegu skardze na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 związku z art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK (zob. np. postanowienie TK z 25 października 2023 r. sygn. Ts 74/23, OTK ZU B/2024, poz. 15).
4. 3.3. Trybunał przypomina także, że argumentacja odnosząca się do rozstrzygnięć sądowych uzyskanych przez skarżącego w innych sprawach nie może odnieść skutku procesowego w sprawie niniejszej. Wynika to z faktu, że skarga konstytucyjna jest środkiem procesowym o indywidualnym charakterze, ma więc na celu wskazanie naruszenia praw konstytucyjnych wskutek dokonania subsumpcji norm prawnych do faktów zaistniałych jednostkowo w sprawie skarżącego. Pozwala to na zabezpieczenie praw konstytucyjnych jednostki ze skutkiem erga omnes, z drugiej zaś strony znacznie ogranicza wpływ na ocenę konstytucyjności przepisu rozważań o charakterze abstrakcyjnym czy też przytaczania przykładów praktyki sądowniczej w innych sprawach.
5. 3.4. Na marginesie należy przypomnieć, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są rodzajem interwencji o charakterze aktualnym, co do zasady odnoszącym się do obowiązujących norm prawnych (art. 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK). Zakres przedmiotu postanowienia sądu, od którego przysługuje zażalenie – co zdaje się być przedmiotem zastrzeżeń skarżącego – został zmieniony na mocy art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1860), który wszedł w życie 14 marca 2024 r., a także art. 1 pkt 50 i 51 ustawy z 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 614), który wszedł w życie 1 lipca 2023 r. Jak wynika z art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK, podjęcie przez Trybunał badania ich konstytucyjności winno być uzasadnione ochroną konstytucyjnych wolności i praw skarżącego, czego nie można stwierdzić w niniejszej sprawie.

POUCZENIE 18

Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.