Postanowienie o odmowie Trybunału Konstytucyjnegoz 9 października 2024 r., sygn. akt Ts 265/23

Uzasadnienie

W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 23 sierpnia 2023 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o stwierdzenie, że: 1) art. 126 § 1 oraz art. 126 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim „ogranicza znaczenie zwrotu pismo jedynie do formy papierowej, a zwrotu podpis wyłącznie do podpisu sporządzone[go] w formie określonej w art. 78 § 1 (…)” ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 1061, ze zm.), jest niezgodny z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 25 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylające dyrektywę 1999/93/WE (Dz. Urz.

UE L 257 z 28.08.2014, s. 73); 2) art. 394 3 k.p.c. jest niezgodny z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 2 w związku z art. 45 ust. 1; art. 79 ust. 1 Konstytucji; 3) art. 130 § 1 k.p.c. w zakresie zwrotu „jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty” jest niezgodny z art. 30 w związku z art. 77 ust. 1 oraz w związku z art. 45 ust. 1; art. 47 w związku z art. 77 ust. 1 oraz w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 31 ust. 3, art. 32 oraz art. 2 Konstytucji; 4) art. 394 1a § 1 k.p.c. w zakresie zwrotu „do innego składu Sądu I instancji” jest niezgodny z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji.

Skarżący twierdzi, że zakwestionowane w skardze przepisy naruszają prawo do rzetelnej, przewidywalnej i jednoznacznej procedury sądowej. Zaskarżony art. 394 1a k.p.c. wprowadza bowiem zasadę dwuetapowego, a nie dwuinstancyjnego rozpoznania sprawy (wniosku o zwolnienie od kosztów).

Poddany kontroli Trybunału art. 130 § 1 k.p.c. ustanawia natomiast „mechanizm ograniczenia prawa do sądu”, który – jak zarzucił skarżący – zamknął mu drogę rozpoznania sprawy. W odniesieniu do art. 126 k.p.c. skarżący zarzucił, że wykładnia tego przepisu w zakresie definiowania pojęć pismo procesowe i podpis jest „archaiczna”, gdyż nie uwzględnia norm prawa Unii Europejskiej i jego relacji z prawem krajowym. Zaskarżony art. 394 3 k.p.c. wprowadza natomiast karę za skorzystanie z „przysługujących” stronie środków procesowych.

Postanowieniem z 9 października 2024 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 21 października 2024 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Stwierdził, że pismo z 19 lipca 2023 r. w którym sekretarz sądowy w Sądzie Apelacyjnym w K. poinformował go, iż zażalenie (na postanowienie o odrzuceniu zażalenia na zarządzenie o zwrocie pozwu), jako wniesione jedynie dla zwłoki, pozostawiono w aktach bez żadnych czynności, nie jest rozstrzygnięciem, o którym mowa w art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), ponieważ nie przybiera żadnej z form w nim wskazanych. W szczególności nie jest ono „innym ostatecznym rozstrzygnięciem”, gdyż nie zostało wydane w ramach wyczerpania drogi prawnej przez sąd w rozumieniu art. 175 ust. 1 Konstytucji lub organ administracji publicznej. Pozostawienie zażalenia w aktach bez dalszych czynności ma charakter techniczny. Jego celem jest skuteczne przerwanie tzw. łańcucha zażaleń.

Trybunał zwrócił uwagę także na to, że podstawą prawną pozostawienia przez Sąd Apelacyjny zażalenia skarżącego w aktach sprawy był wyłącznie 394 3 k.p.c. Zakwestionowane w skardze art. 126 i art. 130 k.p.c. kształtowały częściowo sytuację prawną skarżącego w postępowaniu zakończonym prawomocnym postanowieniem z 21 kwietnia 2023 r. (sygn. akt […]), którym Sąd Apelacyjny odrzucił zażalenie na zarządzenie o zwrocie pozwu. Trzeba jednak zauważyć, że w tym zakresie skarga została złożona po terminie określonym w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK.

Zaskarżony przez skarżącego art. 394 1a k.p.c. nie był natomiast podstawą żadnego z orzeczeń dołączonych do skargi konstytucyjnej. Zażalenie na zarządzenie o zwrocie pozwu zostało bowiem, zgodnie z art. 394 § 1 pkt 2 k.p.c., rozpoznane przez Sąd Apelacyjny, natomiast na postanowienie referendarza z 4 lutego 2022 r. (sygn. akt […]) zwalniające skarżącego częściowo od kosztów sądowych (opłaty od pozwu), stosownie do art. 398 23 § 1 k.p.c., przysługiwała skarga, wniesiona przez skarżącego do sądu, który z kolei wydał zaskarżone orzeczenie (art. 398 23 § 2 k.p.c.). Zgodnie z § 3 zdanie pierwsze wskazanego przepisu, sąd rozpoznał skargę w składzie jednego sędziego jako sąd drugiej instancji.

Trybunał wskazał także, że z uwagi na jednoznaczne brzmienie art. 79 Konstytucji wzorcem kontroli dla zakwestionowanych w skardze ustaw i innych aktów normatywnych nie mogą być umowy międzynarodowe.

W zażaleniu z 28 października 2024 r. (data nadania) skarżący zażądał skierowania przez skład orzekający „pytania prejudycjalnego” do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 61 ust. 4 (błędnie oznaczonego jako art. 60 ust. 4) u.o.t.p.TK z art. 190 ust. 5 Konstytucji, a także z art. 45 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 5 Konstytucji (s. 2 pisma procesowego; w petitum wniosku skarżący wskazał natomiast przepisy ustawy zasadniczej niemające związku ze sformułowanym żądaniem) oraz zawieszenia postępowania do czasu rozpoznania wniosku. Według skarżącego zgodnie z art. 190 ust. 5 Konstytucji „wszelkie orzeczenia Trybunału zapadają większością głosów. Konstytucja nie przewiduje w tym zakresie wyjątku”. Wydanie przez Trybunał orzeczenia (postanowienia o odmowie nadania dalszego biegu skardze) w składzie jednego sędziego jest więc niezgodne z przywołanym przepisem ustawy zasadniczej.

Skarżący wniósł także o uchylenie zaskarżonego postanowienia i skierowanie skargi do merytorycznego rozpoznania. W złożonym środku odwoławczym dowodzi, że pismo z 19 lipca 2023 r. jest ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.

Twierdzi, że Trybunał odmawiając nadania skardze dalszego biegu nie uwzględnił bowiem tego, że wskazany przepis ustawy zasadniczej posługuje się pojęciem autonomicznym, którego nie można interpretować za pomocą ustaw zwykłych. Według skarżącego pismo, w którym został poinformowany o tym, że jego zażalenie wniesione jedynie dla zwłoki pozostawione zostało w aktach bez dalszych czynności, a także o tym, że ewentualne dalsze pisma w tym przedmiocie będą pozostawiane w aktach bez zawiadamiania, zawiera wszystkie elementy orzeczenia. W związku z tym należy przyjąć, że w sytuacji, w której uzyskanie formalnego orzeczenia nie jest możliwe (albowiem sąd zaprzestał procedowania), „warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi jest uzyskanie orzeczenia lub informacji o braku możliwości dalszego procedowania”.

W odniesieniu do wskazanej przez Trybunał braku tożsamości podstawy prawnej pisma z 19 lipca 2023 r. i przedmiotu zaskarżenia, skarżący zwrócił uwagę na to, że niepowołanie przepisu w treści uzasadnienia nie przesądza o tym, iż nie był on podstawą orzeczenia.

Zdaniem skarżącego przepisy stanowiące przedmiot złożonej przez niego skargi „ostatecznie ukształtowały stan formalny i faktyczny w sprawie”, w której wniósł skargę. „Doprowadziły” bowiem do naruszenia jego praw podmiotowych.

Z kolei odnośnie do odmowy przekazania skargi do merytorycznej oceny ze względu na uczynienie wzorcem kontroli przepisów prawa międzynarodowego, skarżący przedstawił obszerny wywód na temat relacji tego prawa z prawem krajowym. W konkluzji stwierdził, że ze względu na wykładnię celowościową art. 79 ust. 1 Konstytucji, dopuszczalna jest skarga w sprawie stwierdzenia niezgodności przepisu ustawy krajowej z prawem unijnym.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

1. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
2. 2. Odnośnie do żądania skarżącego skierowania przez skład orzekający wniosku („pytania prejudycjalnego”) do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK należy zauważyć, że ani Konstytucja, ani przepisy u.o.t.p.TK nie przewidują takiej formy aktywności procesowej. Nie upoważniają także Trybunału do wszczęcia postępowania ex officio. W obowiązującym stanie prawnym z wnioskiem o zbadanie hierarchicznej zgodności aktów prawnych mogą wystąpić do Trybunału wyłącznie podmioty określone w art. 191 ust. 1 pkt 1-5 ustawy zasadniczej. Każdy natomiast, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo na zasadach określonych w u.o.t.p.TK wystąpić do Trybunału ze skargą konstytucyjną (art. 79 ust. 1 Konstytucji). Mając powyższe na względzie Trybunał stwierdza, że sformułowany przez skarżącego w zażaleniu wniosek nie wywołuje żadnych skutków procesowych (por. postanowienia TK z: 23 października 2023 r., sygn. Ts 6/23, OTK ZU B/2023, poz. 303, 7 marca 2024 r., sygn. Ts 260/22, OTK ZU B/2024, poz. 179 oraz 27 maja 2024 r., sygn. Ts 77/22, OTK ZU B/2024, poz. 200). Jednocześnie należy zauważyć, że z przywołanego przez skarżącego art. 190 ust. 5 Konstytucji nie wynika, iż Trybunał nie może wydawać żadnych orzeczeń w składzie jednoosobowym. Przepis ten wyraża jedynie zasadę podejmowania rozstrzygnięć w sytuacji, w której skład Trybunału jest wieloosobowy. Nie wyklucza jednak, aby przepisy ustawowe (tj. przepisy u.o.t.p.TK), które zgodnie z art. 197 Konstytucji określają między innymi tryb postępowania przed Trybunałem, umożliwiały wydawanie rozstrzygnięć o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w składzie jednego sędziego (zob. postanowienie TK z 13 marca 2014 r., sygn. Ts 276/13, OTK ZU nr 2/B/2014, poz. 166, 12 marca 2025 r., sygn. Ts 183/22, niepubl. oraz 3 kwietnia 2025 r., sygn. Ts 183/22, niepubl.).
3. 3. Trybunał stwierdza, że zarzuty sformułowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
4. 3.1. Skarżący dowodzi, że Trybunał w postanowieniu o odmowie błędnie uznał, iż pismo z 19 lipca 2023 r. (w którym sekretarz sądowy, działający z upoważnienia Kierownika Sekretariatu Sądu Apelacyjnego w K. I Wydział Cywilny, poinformował skarżącego, że jego zażalenie wniesione jedynie dla zwłoki pozostawione zostało w aktach bez dalszych czynności oraz, że ewentualne dalsze pisma w tym przedmiocie będą pozostawiane w aktach bez zawiadamiania) nie jest orzeczeniem, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji.

Trybunał podziela argument skarżącego, zgodnie z którym pojęcie „ostatecznego orzeczenia”, którym posługuje się art. 79 ust. 1 Konstytucji, jest terminem autonomicznym. Jak stwierdził bowiem Trybunał w postanowieniu z 5 grudnia 1997 r., nie znajduje on odpowiednika w żadnej z procedur szczegółowych (sygn. Ts 14/97, OTK ZU nr 1/1998, poz. 9). W zarzutach sformułowanych w złożonym środku odwoławczym skarżący nie uwzględnił jednak tego, że z woli ustrojodawcy skargę konstytucyjną wnosi się „na zasadach określonych w ustawie”. W związku z tym art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK doprecyzowuje unormowania przyjęte w art. 79 ust. 1 Konstytucji i to w nim należy poszukiwać treści, które precyzują pojęcie „ostatecznego orzeczenia”. Według tego przepisu orzeczeniem, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, jest prawomocny wyrok, ostateczna decyzja lub inne ostateczne rozstrzygnięcie.

Pismo z 19 lipca 2023 r. nie przybiera żadnej z tych form. Skarżący wydaje się nie dostrzegać, że choć użyta w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK formuła „inne ostateczne rozstrzygnięcie” jest bardzo szeroka, to jednak odnosi się tylko do wszelkich innych niż wyroki orzeczeń sądowych (ibidem). Przedłożone wraz ze skargą pismo bez wątpienia nie zostało wydane przez sąd w rozumieniu art. 175 ust. 1 Konstytucji.

Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że w postanowieniu z 9 października 2024 r. zasadnie przyjął, iż przedłożone wraz ze skargą pismo z 19 lipca 2023 r. nie jest orzeczeniem, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. W związku z tym prawidłowo odmówił nadania skardze dalszego biegu.

3.2. Trybunał zauważa, że w zarzutach sformułowanych w zażaleniu (odnośnie stwierdzonej przez Trybunał braku tożsamości podstawy prawnej pisma z 19 lipca 2023 r. i przedmiotu zaskarżenia), skarżący nie odniósł się do argumentów Trybunału uzasadniających odmowę nadania skardze dalszego biegu z powodu niespełnienia przesłanki wynikającej z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanej w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK.

3.3. W odniesieniu do zarzutu, jakoby Trybunał błędnie przyjął, że podstawami skargi konstytucyjnej nie mogą być przepisy prawa międzynarodowego (in casu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego), należy stwierdzić, iż skarżący formułując go nie uwzględnił tego, że w trybie wskazanym w art. 79 ust. 1 Konstytucji dopuszczalna jest kontrola wyłącznie z punktu widzenia konstytucyjnych (zawartych w Konstytucji) wolności lub praw. Nie jest więc dopuszczalna kontrola z aktami prawa międzynarodowego i nie jest przy tym istotne, czy przepisy prawa międzynarodowego pokrywają się treściowo z przepisami Konstytucji zawierającymi prawa lub wolności (zob. np. wyroki z: 6 lutego 2002 r., sygn. SK 11/01, OTK ZU nr 1/A/2002, poz. 2 oraz 25 lutego 2003 r., sygn. SK 9/02, OTK ZU nr 2/A/2003, poz. 14).

Wziąwszy powyższe pod uwagę, Trybunał postanowił jak w sentencji.

Postanowienie

z dnia 9 października 2024 r.

Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Stanisław Piotrowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. o zbadanie zgodności:

1. 1) art. 126 § 1 i art. 126 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43 poz. 296, ze zm.) w zakresie, w jakim „ogranicza znaczenie zwrotu pismo jedynie do formy papierowej, a zwrotu podpis [wyłącznie] do podpisu sporządzone[go] w formie określonej w art. 78 § 1 [ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (obecnie:

Dz. U. z 2024 r. poz. 1061)], z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 25 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylające dyrektywę 1999/93/WE (Dz. Urz. UE. L Nr 257, poz. 73);

2) art. 394 3 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 2 w związku z art. 45 ust. 1; art. 79 ust. 1 Konstytucji;

3) art. 130 § 1 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego w zakresie zwrotu „jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty” z art. 30 w związku z art. 77 ust. 1 oraz w związku z art. 45 ust. 1; art. 47 w związku z art. 77 ust. 1 oraz w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 31 ust. 3, art. 32 oraz art. 2 Konstytucji;

4) art. 394 1a § 1 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego w zakresie zwrotu „do innego składu Sądu I instancji” z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji,

postanawia:

odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.

Uzasadnienie

W skardze konstytucyjnej z 23 sierpnia 2023 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego.

Skarżący wniósł do Sądu Okręgowego w K. pozew o ochronę dóbr osobistych i zapłatę kwoty 900 000 euro (tj. 4 116 240,00 zł).

Sąd Okręgowy w K. II Wydział Cywilny wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych pozwu przez uiszczenie wpisu w kwocie 200 000,00 zł pod rygorem zwrotu pozwu. W związku z tym skarżący wystąpił o zwolnienie go od kosztów sądowych.

Starszy referendarz sądowy w Wydziale II Cywilnym Sądu Okręgowego w K., postanowieniem z 4 lutego 2022 r. (sygn. akt […]) zwolnił skarżącego od kosztów sądowych częściowo, to jest od opłaty od pozwu powyżej kwoty 3 000,00 zł, natomiast od pozostałych mogących wyniknąć w toku postępowania kosztów powyżej kwoty 100,00 zł od każdorazowo należnej opłaty lub wydatku. W pozostałym zakresie oddalił wniosek. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł skargę. Postanowieniem z 29 sierpnia 2022 r. (sygn. akt jw.) Sąd Okręgowy w K. utrzymał w mocy postanowienie referendarza.

W piśmie z 19 października 2022 r. Sąd Okręgowy wezwał skarżącego do uiszczenia opłaty od pozwu w kwocie 3000,00 zł w terminie 7 dni pod rygorem zwrotu pozwu.

Zarządzeniem z 4 listopada 2022 r. (sygn. akt jw.) Przewodniczący II Wydziału Cywilnego w Sądzie Okręgowym w K., wobec nieuiszczenia opłaty, zarządził zwrot pozwu.

Skarżący wniósł o uzasadnienie powyższego zarządzenia i zwolnienie go od opłaty za tę czynność procesową. W piśmie z 22 grudnia 2022 r. (sygn. akt jw.) Sąd Okręgowy w K. wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych wniosków przez ich podpisanie oraz złożenie oświadczenia majątkowego o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania w terminie 7 dni pod rygorem zwrotu wniosków. Zarządzeniem z 9 lutego 2023 r. (sygn. akt jw.) Sąd Okręgowy w K. nakazał doręczyć skarżącemu odpis zarządzenia z 4 listopada 2022 r. wraz z uzasadnieniem.

Na zarządzenie o zwrocie pozwu skarżący wniósł zażalenie. W piśmie z 16 marca 2023 r. Sąd Apelacyjny w K. I Wydział Cywilny (sygn. akt […]) zobowiązał skarżącego do podpisania zażalenia w terminie tygodniowym pod rygorem jego odrzucenia.

Postanowieniem z 21 kwietnia 2023 r. (sygn. akt jw.) Sąd Apelacyjny w K. odrzucił zażalenie skarżącego na zarządzenie o zwrocie pozwu z powodu nieusunięcia jego braku, tj. niepodpisania pisma.

Zażalenie, które skarżący wniósł na powyższe postanowienie, jako wniesione jedynie dla zwłoki, Sąd Apelacyjny w K. pozostawił w aktach bez dalszych czynności (pismo z 19 lipca 2023 r., sygn. akt j.w.). Powyższe pismo zostało doręczone skarżącemu 1 sierpnia 2023 r. 10

Prezes Trybunału Konstytucyjnego, zarządzeniem z 15 grudnia 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 2 stycznia 2024 r.), wezwał skarżącego do udokumentowania daty doręczenia orzeczenia wskazanego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz poinformowania, czy od tego rozstrzygnięcia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia.

W piśmie procesowym z 9 stycznia 2024 r. skarżący wyjaśnił, że skargę do Trybunału wniósł w związku z „ostateczną czynnością” w sprawie, tj. zaprzestaniem procedowania przez Sąd Apelacyjny – pozostawieniem zażalenia w aktach bez żadnych czynności.

W sprawie zakończonej przez Sąd Apelacyjny 19 lipca 2023 r. nie przysługiwał nadzwyczajny środek zaskarżenia.

Skarżący twierdzi, że zakwestionowane w skardze przepisy naruszają prawo do rzetelnej, przewidywalnej i jednoznacznej procedury sądowej. Zaskarżony art. 394 1a ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2023 r. poz. 1550, ze zm.) wprowadza bowiem zasadę dwuetapowego, a nie dwuinstancyjnego rozpoznania sprawy (wniosku o zwolnienie od kosztów). Poddany kontroli Trybunału art. 130 § 1 k.p.c. ustanawia natomiast „mechanizm ograniczenia prawa do sądu”, który – jak zarzucił skarżący – zamknął mu drogę rozpoznania sprawy. W odniesieniu do art. 126 k.p.c. skarżący zarzucił, że wykładnia tego przepisu w zakresie definiowania pojęć pismo procesowe i podpis jest „archaiczna”, gdyż nie uwzględnia norm prawa Unii Europejskiej i jego relacji z prawem krajowym. Zaskarżony art. 394 3 k.p.c. wprowadza natomiast karę za skorzystanie z „przysługujących” stronie środków procesowych.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

Skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Jej merytoryczne rozpoznanie uzależnione zostało od spełnienia przez skarżącego licznych przesłanek wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i przepisów ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK).

Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji skargę do Trybunału wnosi się na zasadach określonych w ustawie, w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie.

W związku z tym, art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK stanowi, że skargę należy złożyć po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia.

Skarżący wystąpił ze skargą w związku z pismem z 19 lipca 2023 r., w którym sekretarz sądowy w Sądzie Apelacyjnym w K. poinformował go, że zażalenie (na postanowienie o odrzuceniu zażalenia na zarządzenie o zwrocie pozwu), jako wniesione jedynie dla zwłoki, pozostawiono w aktach bez żadnych czynności.

Trybunał stwierdził, że powyższe pismo nie jest rozstrzygnięciem, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, ponieważ nie przybiera żadnej z form w nim wskazanych. W szczególności nie jest ono „innym ostatecznym rozstrzygnięciem”, gdyż nie zostało wydane w ramach wyczerpania drogi prawnej przez sąd w rozumieniu art. 175 ust. 1 Konstytucji lub organ administracji publicznej.

Pozostawienie zażalenia w aktach bez dalszych czynności ma charakter techniczny. Jego celem jest skuteczne przerwanie tzw. łańcucha zażaleń.

Trybunał zwrócił uwagę także na to, że podstawą prawną pozostawienia przez Sąd Apelacyjny zażalenia skarżącego w aktach sprawy był wyłącznie 394 3 k.p.c. Zakwestionowane w skardze art. 126 i art. 130 k.p.c. kształtowały częściowo sytuację prawną skarżącego w postępowaniu zakończonym prawomocnym postanowieniem z 21 kwietnia 2023 r. (sygn. akt […]), którym Sąd Apelacyjny odrzucił zażalenie na zarządzenie o zwrocie pozwu. Trzeba jednak zauważyć, że w tym zakresie skarga została złożona po terminie określonym w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK.

Zaskarżony przez skarżącego art. 394 1a k.p.c. nie był natomiast podstawą żadnego z orzeczeń dołączonych do skargi konstytucyjnej. Zażalenie na zarządzenie o zwrocie pozwu zostało bowiem, zgodnie z art. 394 § 1 pkt 2 k.p.c., rozpoznane przez Sąd Apelacyjny, natomiast na postanowienie referendarza z 4 lutego 2022 r. (sygn. akt […]) zwalniające skarżącego częściowo od kosztów sądowych (opłaty od pozwu), stosownie do art. 398 23 § 1 k.p.c. przysługiwała skarga, wniesiona przez skarżącego do sądu, który z kolei wydał zaskarżone orzeczenie (art. 398 23 § 2 k.p.c.). Zgodnie z § 3 zdanie pierwsze wskazanego przepisu, sąd rozpoznał skargę w składzie jednego sędziego jako sąd drugiej instancji.

Trybunał przypomina także, że zgodnie z jednoznacznym brzmieniem art. 79 Konstytucji wzorcem kontroli dla zakwestionowanych w skardze ustaw i innych aktów normatywnych mogą być wyłącznie przepisy ustawy zasadniczej. Z tego względu przywołany w skardze art. 25 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylające dyrektywę 1999/93/WE (Dz. Urz. UE. L Nr 257, poz. 73) należy uznać za niedopuszczalny wzorzec kontroli.

Mając powyższe na względzie, Trybunał stwierdził, że złożona skarga konstytucyjna nie spełnia podstawowych warunków wynikających z art. 77 ust. 1 i art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK.

Wskazane okoliczności są – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK – podstawami odmowy nadania dalszego biegu rozpatrywanej skardze konstytucyjnej.

W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.

POUCZENIE 25

Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.