Uzasadnienie
- część historyczna
II - uzasadnienie prawne
Metryka orzeczenia
Rodzaj orzeczenia
Postanowienie o nadaniu biegu
Data 24 czerwca 2020
Miejsce publikacji
OTK ZU B/2020, poz. 253
Skład
Sędzia Funkcja
Andrzej Zielonacki 253/B/2020
POSTANOWIENIE
z dnia 24 czerwca 2020 r.
Sygn. akt Ts 41/20
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Andrzej Zielonacki, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 czerwca 2020 r., skargi konstytucyjnej I.K. o zbadanie zgodności:
art. 394 1 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie, w jakim „nie daje podstaw do zaskarżenia postanowienia w przedmiocie kosztów procesu, zasądzonych po raz pierwszy po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej wyrokiem przez Sąd Najwyższy i rozpoznanej w trybie art. 398 16 k.p.c.”, z art. 176 ust. 1, art. 78, art. 45 ust. 1, art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanawia:
nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
1 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 24 lutego 2020 r. (data nadania), I.K. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez adwokata ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru, zarzuciła niezgodność art. 394 1 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim „nie daje podstaw do zaskarżenia postanowienia w przedmiocie kosztów procesu, zasądzonych po raz pierwszy po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej wyrokiem przez Sąd Najwyższy i rozpoznanej w trybie art. 398 16 k.p.c.”, z art. 176 ust. 1, art. 78, art. 45 ust. 1, art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
2 2. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującym stanem faktycznym:
3
Wyrokiem z 18 października 2019 r. (sygn. akt […]) Sąd Najwyższy – Izba Cywilna, na skutek skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w P. z 18 maja 2017 r. (sygn. akt […]) przez stronę pozwaną:
4
– w punkcie 1: na podstawie art. 398 16 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i orzekł co do istoty sprawy, oddalając apelację powodów – w tym skarżącej – od wyroku Sądu
Okręgowego w P. z 30 grudnia 2014 r. (sygn. akt […]);
5
– w punkcie 2: stwierdził, że koszty postępowania apelacyjnego i kasacyjnego ponosi skarżąca, a szczegółowe ich rozliczenie pozostawił referendarzowi w Sądzie Okręgowym w P.
6 3. Zdaniem skarżącej art. 394 1 § 1 k.p.c. narusza – wywodzone z art. 176 ust. 1, art. 78, art. 45 ust. 1 oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji – prawo do kontroli instancyjnej rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu, wydanego przez Sąd Najwyższy w toku postępowania kasacyjnego.
7 4. Postanowieniem tymczasowym z 3 czerwca 2020 r. Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: uotpTK) – wstrzymał wykonanie punktu 2 wyroku Sądu Najwyższego z 18 października 2019 r. (sygn. akt […]).
8 5. Pismem z 9 czerwca 2020 r. Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 69 ust. 1 w związku z art. 71 ust. 1 uotpTK – zwrócił się do Sądu Najwyższego o udzielenie informacji dotyczącej daty doręczenia pełnomocnikowi skarżącej odpisu wyroku tego Sądu z 18 października 2019 r.
9
W piśmie z 17 czerwca 2019 r. Przewodniczący II Wydziału Izby Cywilnej Sądu Najwyższego poinformował, że odpis przedmiotowego orzeczenia został doręczony pełnomocnikowi skarżącej 23 stycznia 2020 r.
10
II 11
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:
12 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: uotpTK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom.
13 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono art. 394 1 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.) w brzmieniu:
14 „Zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz na postanowienie sądu drugiej lub pierwszej instancji odrzucające skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia”.
15 3. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego skarga konstytucyjna powinna zostać przyjęta do rozpoznania merytorycznego, gdyż:
16
– wyrok Sądu Najwyższego z 18 października 2019 r. (sygn. akt […]) w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania (punkt 2 sentencji) jest niezaskarżalny;
17
– odpis przedmiotowego orzeczenia został doręczony pełnomocnikowi skarżącej 23 stycznia 2020 r., zaś skarga konstytucyjna została – za pośrednictwem poczty – wniesiona do Trybunału 24 lutego 2020 r., a więc z dochowaniem ustawowego terminu, o którym mowa w art. 77 ust. 1 uotpTK;
18
– prawidłowo został określony przedmiot kontroli w rozumieniu art. 53 ust. 1 pkt 1 uotpTK;
19
– wskazano w skardze, które konstytucyjne prawa i wolności oraz w jaki sposób –zdaniem skarżącej – zostały naruszone (art.
53 ust. 1 pkt 2 uotpTK);
20
– uzasadniono sformułowany przez skarżącą zarzut (art. 53 ust. 1 pkt 3 uotpTK);
21
– sformułowany zarzut niekonstytucyjności nie jest oczywiście bezzasadny w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 uotpTK.
22 4. Należy zauważyć, że w dotychczasowym orzecznictwie utrwalił się pogląd prawny, wedle którego, gdy przedmiotem skargi konstytucyjnej jest przepis nieprzewidujący w danym przypadku środka odwoławczego, należy mimo to wnieść środek zaskarżenia, aby uzyskać rozstrzygnięcie o jego odrzuceniu (pozostawieniu bez rozpoznania), wydane w oparciu o normę prawną, która wyłącza możliwość zaskarżenia orzeczenia (zob. m.in. postanowienia TK z: 21 czerwca 2010 r., sygn. Ts 243/09, OTK ZU nr 6/B/2010, poz. 454;
11 grudnia 2015 r., sygn. Ts 253/15, OTK ZU B/2016, poz. 378; 2 lutego 2016 r., sygn. Ts 184/15, OTK ZU B/2016, poz. 159 oraz 5 kwietnia 2017 r., sygn. Ts 222/16, OTK ZU B/2017, poz. 81). Co istotne stanowisko to zostało zaaprobowane w postanowieniu pełnego składu TK z 10 marca 2015 r. o sygn. SK 65/13 (OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35), a tym samym – co do zasady – było i jest wiążące dla innych składów Trybunału stosownie do – obowiązujących kolejno – art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. e in fine ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.), pierwotnego brzmienia art.
44 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm.), art. 26 ust.
1 pkt 1 lit. f in fine ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1157) oraz art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e in fine uotpTK.
23
Trybunał w obecnym składzie uznaje, że przedstawione wyżej stanowisko wymaga weryfikacji. Zgodnie bowiem z art. 79 ust. 1
Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej jest ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji.
24
Nie ma wątpliwości, że pomiędzy zaskarżonym przepisem a orzeczeniem wydanym w sprawie skarżącego oraz konstytucyjnym prawem lub wolnością muszą zachodzić następujące zależności:
25
– po pierwsze – zaskarżony przepis stanowił podstawę prawną ostatecznego orzeczenia, z wydaniem którego skarżący wiąże naruszenie przysługujących mu konstytucyjnych praw lub wolności;
26
– po drugie – przyczyna zarzucanego naruszenia konstytucyjnych praw lub wolności tkwi w treści zaskarżonego przepisu;
27
– po trzecie – warunkiem koniecznym merytorycznego rozpoznania skargi jest uzyskanie przez skarżącego orzeczenia, którego podstawę stanowił zaskarżony przepis.
28
Niemniej jednak powyższe kryteria wymagają pewnych modyfikacji, gdy – jak w niniejszej sprawie – zaskarżony przepis wyklucza wprost albo nie przewiduje (pomija) wniesienie środka odwoławczego, czyniąc ten środek odwoławczy oczywiście niedopuszczalnym.
29
W rozpoznawanej sprawie Sąd Najwyższy w punkcie 2 wyroku z 18 października 2019 r. (sygn. akt […]) stwierdził, że koszty postępowania apelacyjnego i kasacyjnego ponosi skarżąca, a szczegółowe ich rozliczenie pozostawił referendarzowi w Sądzie Okręgowym w P..
Skarżąca nie wniosła zażalenia na to postanowienie, a zatem nie uzyskała orzeczenia wydanego na podstawie zakwestionowanego art. 394 1 § 1 k.p.c. Powyższe ustalenia nie budzą żadnych wątpliwości. Niemniej jednak Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że art. 79 ust. 1 Konstytucji nie wymaga, aby skarżący uzyskał „ostateczne orzeczenie” wydane przez sąd lub organ administracji publicznej, lecz by sąd lub organ administracji publicznej „orzekł ostatecznie” o prawach lub wolnościach skarżącego określonych w Konstytucji.
Ustalenie, czy sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o konstytucyjnych prawach (obowiązkach) lub wolnościach skarżącego, następuje na podstawie odnośnych ustawowych przepisów proceduralnych.
30
Zaskarżony art. 394 1 § 1 k.p.c. nie stanowił – co oczywiste – podstawy normatywnej dla punktu 2 wyroku Sądu Najwyższego z 18 października 2019 r., od którego wywiedziono rozpatrywaną skargę konstytucyjną, jednakże przepis ten bezpośrednio oddziaływa na sytuację procesową skarżącej w sprawie o sygn. akt […]. Świadczą o tym następujące okoliczności:
31
– po pierwsze – zgodnie z art. 394 1 k.p.c. do Sądu Najwyższego zażalenie przysługuje wyłącznie na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz na postanowienie sądu drugiej lub pierwszej instancji odrzucające skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (§ 1), a także w razie uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania (§ 2);
32
– po drugie – Sąd Najwyższy stwierdził, że koszty postępowania apelacyjnego i kasacyjnego ponosi skarżąca, a zatem ostatecznie rozstrzygnął o położeniu prawnym skarżącej odnośnie do odpowiedzialności majątkowej za wynik procesu.
33
Podsumowując, w ocenie Trybunału w obecnym składzie wymaganie od skarżącej, aby uruchamiała nieprzewidziane w ustawie procesowej postępowanie odwoławcze, byłoby wyrazem nadmiernego formalizmu, sprzecznego z celem skargi konstytucyjnej, którym jest ochrona praw jednostki.
34 35
Z tych względów – na podstawie art. 61 ust. 2 uotpTK – postanowiono jak w sentencji.
Created by Łukasz Baranek Internetowy Portal Orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego 1.7.5 [Internet-B:ipo]
Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.
Twoja sesja wygasła!
Twoja sesja wygasła musisz odświeżyć stronę klikając na przycisk poniżej