Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 21 lutego 2025 r. (data nadania) S.B. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia.
Skarga została wniesiona w związku z następującym stanem faktycznym.
Wyrokiem Sądu Rejonowego w S. II Wydział Karny z 9 listopada 2023 r. (sygn. akt […]) skarżącego uznano za winnego dokonania zarzucanego mu czynu i wymierzono mu karę m.in. 8 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat próby.
Po rozpoznaniu apelacji obrońcy skarżącego Sąd Okręgowy w W. Wydział IV Karny Odwoławczy (dalej: Sąd Okręgowy) wyrokiem z 23 maja 2024 r. (sygn. akt […]) częściowo zmienił zaskarżony wyrok sądu pierwszej instancji, m.in. obniżając wymiar kary pozbawienia wolności do 6 miesięcy.
Następnie obrońca skarżącego wniósł kasację do Sądu Okręgowego. Zarządzeniem Przewodniczącego IV Wydziału Karnego Odwoławczego z 22 sierpnia 2024 r. (sygn. akt […]) odmówiono przyjęcia kasacji.
Obrońca skarżącego złożył na powyższe zarządzenie zażalenie. Postanowieniem Sądu Najwyższego Izby Karnej z 20 listopada 2024 r. (sygn. akt […]) zaskarżone zarządzenie utrzymano w mocy. Rozstrzygnięcie to – doręczone skarżącemu 28 listopada 2024 r.
- – zostało wskazane w skardze jako ostateczne orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.
Zdaniem skarżącego niezgodne ze wskazanymi przepisami Konstytucji jest uniemożliwienie mu zaskarżenia kasacją wyroku skazującego na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Podnosi on, że regulacja ta – poprzez różnicę w postępowaniu wobec skazanego na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania a skazanego na karę pozbawienia wolności – narusza zasadę równości. W rezultacie narusza również zasadę sprawiedliwości społecznej oraz zasadę wolności.
Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 4 kwietnia 2025 r. (doręczonym 14 kwietnia 2025 r.) skarżący został wezwany, pod rygorem ujemnych skutków procesowych, do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) doręczenie odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem rozstrzygnięć potwierdzających wyczerpanie drogi prawnej; 2) udokumentowanie daty doręczenia skarżącemu ostatecznego orzeczenia; 3) poinformowanie, czy od wskazanego w skardze konstytucyjnej ostatecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia.
W piśmie z 15 kwietnia 2025 r. (data nadania) skarżący wykonał powyższe zarządzenie.
Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 28 maja 2026 r. (doręczonym 8 czerwca 2026 r.) skarżący został wezwany, pod rygorem wydania postanowienia o odmowie nadania biegu skardze konstytucyjnej, do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) podanie pełnej nazwy ustawy, która zawiera zaskarżony przepis, oraz miejsca jej publikacji; 2) precyzyjne wskazanie naruszonych wolności lub praw konstytucyjnych skarżącego wynikających z przepisów Konstytucji powołanych w skardze, w tym zwłaszcza z art. 42 ust. 2 Konstytucji (ze względu na rozbieżność między petitum skargi i jej uzasadnieniem); 3) określenie sposobu naruszenia tych wolności lub praw konstytucyjnych; 4) uzasadnienie zarzutu niezgodności zakwestionowanego w skardze przepisu z tymi wolnościami lub prawami, z powołaniem argumentów lub dowodów na ich poparcie.
Pismem z 15 czerwca 2026 r. (data nadania) skarżący ustosunkował się do powyższego zarządzenia. Wskazał, że kwestionowany przepis jest zawarty w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 556). Oświadczył, że art. 42 ust. 2 Konstytucji został w petitum skargi wskazany omyłkowo (zamiast art. 31 ust. 1 Konstytucji), a ponadto przedstawił dodatkowe wyjaśnienia.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 u.o.t.p.TK.
2. Przedmiotem badania Trybunału Konstytucyjnego na etapie wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej, oprócz spełnienia warunków formalnych tego środka ochrony konstytucyjnych praw i wolności, jest także zasadność wysuniętych w skardze zarzutów skierowanych przeciwko zaskarżonemu przepisowi. Przyjęcie, iż zarzuty te są oczywiście bezzasadne, obliguje Trybunał do odmowy nadania skardze dalszego biegu (por. postanowienie TK z 3 września 2007 r., sygn. Ts 30/07, OTK ZU nr 1/B/2008, poz. 35).
Argumentacja skarżącego przytoczona na poparcie niezgodności kwestionowanej normy z Konstytucją sprowadza się do stwierdzenia, że do naruszenia zasady równości doszło poprzez uniemożliwienie zaskarżenia kasacją wyroku wymierzającego mu karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, co stawia go w gorszej sytuacji niż skazanego na bezwzględną karę pozbawienia wolności.
Nie ulega wątpliwości, że w obowiązującym stanie prawnym uprawnienie do wniesienia kasacji od prawomocnego wyroku zostało przyznane jedynie osobom, które zostały skazane na karę bezwzględnego pozbawienia wolności. Z uwagi na nadzwyczajny charakter kasacji, której wniesienie możliwe jest dopiero po wyczerpaniu zwyczajnych środków odwoławczych, dopuszczalne jest wprowadzenie istotnych ograniczeń w zakresie skorzystania z tego ponadprogramowego środka.
Trybunał ma na uwadze, że skazanie na karę bezwzględnego pozbawienia wolności powoduje inne skutki prawne i faktyczne, aniżeli skazanie na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Bezsprzecznie sytuacje prawne oraz status skazanych na takie kary są zasadniczo odmienne, co przesądza o tym, że nie można mówić o relewantności obu tych sytuacji (por. postanowienie TK z 21 czerwca 2017 r., sygn. Ts 207/16, OTK ZU B/2018, poz. 9). Poddanie skazanego próbie w ramach warunkowego zawieszenia kary stanowi bowiem korzystną dla niego okoliczność oraz, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie narusza jego prawa do wolności.
Argumentacja podniesiona przez skarżącego jest zatem oczywiście bezzasadna, co – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK – stanowi przesłankę odmowy nadania skardze dalszego biegu.
3. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że analizowana skarga nie spełnia przesłanek nadania jej dalszego biegu ze względu na wskazane w niej wzorce kontroli, którymi (z uwzględnieniem sprostowania petitum skargi w piśmie z 15 czerwca 2026 r.) są art. 32 ust. 1 oraz art. 31 ust. 1 Konstytucji.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, dla ochrony konstytucyjnych wolności lub praw w trybie skargi konstytucyjnej podstawy poszukiwać należy nie w ogólnych przepisach wskazujących zasadnicze dla istnienia państwa funkcje ani też w przepisach stanowiących o źródłach prawa, lecz w konkretnych postanowieniach określających prawa i wolności obywatelskie, zawartych w rozdziale II Konstytucji (zob. np. postanowienia TK z: 15 lutego 2007 r., sygn. Ts 197/06, OTK ZU nr 2/B/2009, poz. 83; 15 kwietnia 2025 r., sygn. Ts 216/23, OTK ZU B/2025, poz. 253).
Art. 31 ust. 1 Konstytucji wyraża zasadę prawnej ochrony wolności człowieka, formułując samą ideę wolności jednostki. W orzecznictwie Trybunału podkreśla się, że jest on „dopełnieniem przepisów, określających poszczególne wolności konstytucyjne” (wyrok TK z 6 października 2009 r., sygn. SK 46/07, OTK ZU nr 9/A/2009, poz. 132). Zasada wolności wyrażona w art. 31 ust. 1 Konstytucji ma zatem charakter subsydiarny.
Zgodnie z art. 32 ust. 1 Konstytucji „wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne”. W świetle ustalonego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego podstawową treścią zasady równości jest nakaz jednakowego traktowania podmiotów charakteryzujących się tą samą cechą relewantną (istotną). Przywoływana wielokrotnie w orzeczeniach Trybunału zasada równości wobec prawa nakazuje identyczne traktowanie wszystkich adresatów norm prawnych znajdujących się w takiej samej lub podobnej sytuacji, prawnie relewantnej (zob. postanowienie TK z 25 stycznia 2017 r., sygn. SK 4/15, OTK ZU A/2017, poz. 1). Jednak sam zarzut naruszenia zasady równości, bez zrelatywizowania go do wolności i praw podmiotowych uregulowanych w Konstytucji, nie może co do zasady stanowić przedmiotu rozpoznania Trybunału Konstytucyjnego w drodze skargi konstytucyjnej (por. postanowienie pełnego składu TK z 24 października 2001 r., sygn. SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225).
Postawienie zarzutu niekonstytucyjności w oparciu o niesamodzielne wzorce kontroli stanowi samodzielną przesłankę odmowy nadania skardze dalszego biegu (art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK).
4. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK skarżący powinien sprecyzować w skardze przedmiot kontroli, czyli zaskarżony przepis, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego konstytucyjnych wolnościach, prawach lub obowiązkach.
Analizowana skarga konstytucyjna nie spełnia tego warunku, ponieważ jako przedmiot kontroli podano w niej „art. 523 § 2 k.p.k.”.
W rezultacie zarządzeniem z 28 maja 2026 r. sędzia Trybunału wezwał skarżącego m.in. do podania pełnej nazwy ustawy, która zawiera zaskarżony przepis, oraz miejsca jej publikacji (tj. do wskazania Dziennika Ustaw zawierającego przepis w kwestionowanej treści).
Odpis zarządzenia został skutecznie doręczony pełnomocnikowi skarżącego 8 czerwca 2026 r., a w jego treści zawarto pouczenie, że w wypadku nieusunięcia braków w terminie wydane zostanie postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
W piśmie z 15 czerwca 2026 r. (data nadania), stanowiącym odpowiedź na powyższe zarządzenie, skarżący wskazał pierwotne miejsce publikacji ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, czyli Dz. U. Nr 89, poz. 556, bez zmian. W podanym stanie prawnym pierwowzór obecnego art. 523 miał następujące brzmienie: „Kasacja może być wniesiona tylko z powodu uchybień wymienionych w art. 439 lub innego rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na treść orzeczenia; kasacja nie może być wniesiona wyłącznie z powodu niewspółmierności kary”. Postanowienie Sądu Najwyższego Izby Karnej z 20 listopada 2024 r. (sygn. akt I KZ 47/24), w związku z którym wniesiono skargę konstytucyjną, zostało wydane prawie trzydzieści lat po wejściu w życie pierwszej wersji przepisu. Jego treść była na przestrzeni lat wielokrotnie zmieniana, a podział na paragrafy dodano dopiero 1 września 2000 r. na mocy art. 1 pkt 16 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy – Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego oraz ustawy – Kodeks karny skarbowy (Dz. U. Nr 62, poz. 717).
Skoro skarżący, mimo wezwania, nie doprecyzował przedmiotu kontroli (nie wskazał Dziennika Ustaw, w którym ogłoszono zaskarżony przepis w brzmieniu stanowiącym podstawę ostatecznego orzeczenia), to świadomie naraził się na wystąpienie negatywnego skutku procesowego, o którym mowa w art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK (por. postanowienie TK z 15 marca 2023 r., sygn. Ts 192/22, OTK ZU B/2023, poz. 189).
- 5. Powyższe okoliczności – zgodnie z art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK – stanowią podstawę odmowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
W związku z powyższym Trybunał postanowił jak w sentencji.
POUCZENIE 32
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na niniejsze postanowienie w terminie siedmiu dni od daty jego doręczenia.