Postanowienie o odmowie Trybunału Konstytucyjnegoz 7 listopada 2023 r., sygn. akt Ts 66/22

Uzasadnienie

W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 21 marca 2022 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o stwierdzenie, że art. 14 i art. 16 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o zgromadzeniach (Dz. U. 2015 r. poz. 1485, ze zm.) jest niezgodny z art. 7, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 57 ust. 1 w związku z art. 45 ust.1 Konstytucji.

Zakwestionowanym w skardze przepisom skarżący zarzucił naruszenie prawa do pokojowego zgromadzenia, do rozpoznania sprawy przez właściwy sąd w rozsądnym terminie, tak aby w przypadku zgromadzeń publicznych orzeczenie wydane w sprawie zapadło przed terminem zgromadzenia oraz naruszenie jego prawa do rzetelnej procedury sądowej. Zdaniem skarżącego ustawodawca nie wskazał w ustawie – Prawo o zgromadzeniach trybu ustawowego, w jakim powinny być rozpoznane środki odwoławcze od zakazu zgromadzenia wydanego na postawie art. 14 ustawy, nie wskazał także, w jakim trybie do złożonych środków odwoławczych mają być stosowane przepisy kodeksu postępowania cywilnego.

Postanowieniem z 7 listopada 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 20 listopada 2023 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, stwierdzając, że postanowienie Sądu Apelacyjnego w W. I Wydział Cywilny z 18 stycznia 2022 r. (sygn. akt […]), wskazane przez skarżącego jako ostateczne, nie zostało wydane na podstawie kwestionowanych w skardze przepisów, w związku z czym nie spełnia podstawowego wymogu wynikającego z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanego w art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). Wskazana okoliczność, zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, stała się podstawą odmowy nadania rozpatrywanej skardze dalszego biegu.

W zażaleniu z 27 listopada 2023 r. (data nadania) skarżący wniósł o skierowanie przez skład orzekający wniosku do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 61 ust. 4 (błędnie oznaczonego jako art. 60 ust. 4) u.o.t.p.TK z art. 190 ust. 5 Konstytucji, a także z art. 45 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 5 Konstytucji oraz o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania wniosku. Według skarżącego zgodnie z art. 190 ust. 5 Konstytucji „wszelkie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego zapadają większością głosów. Konstytucja nie przewiduje w tym zakresie wyjątku” (s. 2 zażalenia). Wydanie przez Trybunał orzeczenia (postanowienia o odmowie nadania skardze dalszego biegu) w składzie jednego sędziego jest więc niezgodne z przywołanym przepisem ustawy zasadniczej.

Skarżący wniósł także o uchylenie zaskarżonego postanowienia i skierowanie skargi do merytorycznego rozpoznania. W złożonym środku odwoławczym podniósł, że w żadnym prawomocnie zakończonym postępowaniu nie przesądzono, że środek odwoławczy strony skierowany do Sądu Okręgowego istotnie zawierał jakikolwiek brak formalny. Skarżący stwierdził, że sąd II instancji, rozpoznając zażalenie na zarządzenie Sądu Okręgowego, nie podzielił jego poglądu o istnieniu braku formalnego. Zdaniem skarżącego sąd II instancji umorzył zaś postępowanie z uwagi na fakt, że wniosek odwoławczy od orzeczenia sądu I instancji dotarł do sądu II instancji w takim terminie, iż toczenie postępowania stało się zbędne – termin zgromadzenia publicznego minął, zanim rozpoznano złożone środki odwoławcze.

Skarżący w zażaleniu zwrócił uwagę na to, że,,już samo wezwanie do uzupełnienia rzekomego braku formalnego i wyznaczony w nim czas jego uzupełnienia – powodowało, że [s]ąd I instancji nie byłby w stanie procedować w sposób gwarantujący zakończenie postępowania przed [s]ądem I i II instancji przed terminem zgromadzenia” (s. 3 zażalenia). Skarżący, polemizując ze stanowiskiem Sądu Okręgowego, nazywa chybionym zarzut tego sądu, jakoby wniesiony środek zaskarżenia był objęty brakiem formalnym. W dalszej części zażalenia natomiast przedstawia obszerne wywody dotyczące instytucji doręczenia.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

1. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
2. 2. Odnośnie do żądania skarżącego skierowania przez skład orzekający wniosku do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK należy zauważyć, że ani Konstytucja, ani przepisy u.o.t.p.TK nie przewidują takiej formy aktywności procesowej. Nie upoważniają także Trybunału do wszczęcia postępowania ex officio. W obowiązującym stanie prawnym z wnioskiem o zbadanie hierarchicznej zgodności aktów prawnych mogą wystąpić do Trybunału wyłącznie podmioty określone w art. 191 ust. 1 pkt 1-5 ustawy zasadniczej. Każdy natomiast, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo na zasadach określonych w u.o.t.p.TK wystąpić do Trybunału ze skargą konstytucyjną (art. 79 ust. 1 Konstytucji). Mając powyższe na względzie Trybunał stwierdza, że sformułowany przez skarżącego w zażaleniu wniosek nie wywołuje żadnych skutków procesowych (por. postanowienia TK z: 23 października 2023 r., sygn. Ts 6/23, OTK ZU B/2023, poz. 303, 7 marca 2024 r., sygn. Ts 260/22, OTK ZU B/2024, poz. 179 oraz 27 maja 2024 r., sygn. Ts 77/22, OTK ZU B/2024, poz. 200). Jednocześnie należy zauważyć, że z przywołanego przez skarżącego art. 190 ust. 5 Konstytucji nie wynika, iż Trybunał nie może wydawać żadnych orzeczeń w składzie jednoosobowym. Przepis ten wyraża jedynie zasadę podejmowania rozstrzygnięć w sytuacji, w której skład Trybunału jest wieloosobowy. Nie wyklucza jednak, aby przepisy ustawowe (tj. przepisy u.o.t.p.TK), które zgodnie z art. 197 Konstytucji określają między innymi tryb postępowania przed Trybunałem, umożliwiały wydawanie rozstrzygnięć o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w składzie jednego sędziego (zob. postanowienia TK z: 13 marca 2014 r., sygn. Ts 276/13, OTK ZU nr 2/B/2014, poz. 166, 12 marca 2025 r., sygn. Ts 183/22, niepubl. oraz 3 kwietnia 2025 r., sygn. Ts 183/22, niepubl.).
3. 3. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.

Skarżący podnosi, że Trybunał w postanowieniu o odmowie błędnie uznał, iż jego odwołanie nie zostało rozpoznane merytorycznie z powodu braków formalnych. Nie zauważa jednak tego, że Sąd Apelacyjny w W. I Wydział Cywilny postanowieniem z 18 stycznia 2022 r. (sygn. akt […]), które umorzyło postępowanie w sprawie zażalenia na zarządzenie Sądu Okręgowego w W. III Wydział Cywilny z 28 grudnia 2020 r. (sygn. akt […]) o zwrocie odwołania od zakazu zgromadzenia, nie orzekał ani o prawie do zgromadzenia, ani nie rozpatrywał odwołania od zakazu zgromadzenia wydanego decyzją Prezydenta Miasta W. z 27 grudnia 2020 r. Z przedstawionych dokumentów wynika zaś, że skarżący złożył odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta W. do Sądu Okręgowego w W., jednak w zakreślonym prawem terminie nie uzupełnił wskazanych w wezwaniu braków wniosku i to z tego powodu Sąd Okręgowy w W. III Wydział Cywilny zarządzeniem z 28 grudnia 2020 r. zarządził zwrot odwołania od zakazu zgromadzenia.

Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że w postanowieniu z 7 listopada 2023 r. prawidłowo odmówił nadania skardze dalszego biegu ze względu na to, iż postanowienie Sądu Apelacyjnego w W. z 18 stycznia 2022 r., wskazane przez skarżącego jako ostateczne, nie zostało wydane na podstawie kwestionowanych w skardze przepisów, a w związku z tym nie spełniało wymogu wynikającego z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK.

Wziąwszy powyższe pod uwagę, Trybunał postanowił jak w sentencji.

Postanowienie

z dnia 7 listopada 2023 r.

Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Piotr Pszczółkowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. o zbadanie zgodności:

art. 14 i art. 16 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o zgromadzeniach (Dz. U. 2015 r. poz. 1485, ze zm.) z art. 7, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 57 ust. 1 w związku z art. 45 ust.1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

postanawia:

odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.

Uzasadnienie

W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 21 marca 2022 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującej sprawy:

Decyzją […] z 27 grudnia 2020 r. Prezydent Miasta W. zakazał skarżącemu organizacji zgromadzenia zwołanego w dniu 31 grudnia 2020 r. od godz. 19.00 do godz. 6.00 dnia 1 stycznia 2021 na […] w W. Sąd Okręgowy w W. III Wydział Cywilny, zarządzeniem z 28 grudnia 2020 r. (sygn. akt […]) zarządził zwrot wniosku (odwołania). Następnie wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych przez podpisanie wniosku i opłacenie go kwotą 100 zł w terminie tygodniowym, pod rygorem odrzucenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Postanowieniem z 18 stycznia 2021 r. (sygn. akt […]) sąd odrzucił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów uzasadnienia postanowienia z 22 grudnia 2020 r. Postanowieniem z 9 marca 2021 r., sąd uchylił postanowienie z 18 stycznia 2021 r. oraz umorzył postępowanie w sprawie o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów.

Sąd Okręgowy w W. III Wydział Cywilny 15 marca 2021 r. wezwał skarżącego do wskazania, którego orzeczenia dotyczy wniosek o zwolnienie od kosztów za sporządzenie pisemnego uzasadnienia. Postanowieniem z 22 kwietnia 2021 r. (sygn. akt […]) referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłaty sądowej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia zarządzenia z 28 grudnia 2020 r. Sąd Okręgowy w W. III Wydział Cywilny postanowieniem z 22 lipca 2021 r. (sygn. akt […]) utrzymał w mocy to orzeczenie. Sąd Apelacyjny w W. I Wydział Cywilny postanowieniem z 18 stycznia 2022 r. (sygn. akt […]), na skutek zażalenia skarżącego na zarządzenie Przewodniczącego w Sądzie Okręgowym w W. z 28 grudnia 2020 r. (sygn. akt […]), umorzył postępowanie zażaleniowe. Powyższe orzeczenie, wskazane przez skarżącego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, zostało mu doręczone 28 lutego 2022 r. 3

Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 6 maja 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 31 maja 2022 r.) wezwał skarżącego do poinformowania, czy od wskazanego w skardze konstytucyjnej ostatecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia. W piśmie procesowym złożonym 6 czerwca 2022 r. (data nadania) skarżący ustosunkował się do zarządzenia.

Sędzia Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 8 listopada 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 21 listopada 2022 r.) wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi przez wskazanie, które konstytucyjne wolności lub prawa skarżącego, wynikające ze wskazanych w skardze przepisów Konstytucji oraz w jaki sposób, zostały naruszone w sprawie objętej wniesioną skargą konstytucyjną jak również uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanych w skardze przepisów z konstytucyjnymi wolnościami i prawami skarżącego, wskazanymi w skardze jako wzorce kontroli, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie.

W piśmie procesowym złożonym 28 listopada 2022 r. (data nadania) skarżący odniósł się do zarządzenia.

Zakwestionowanym w skardze przepisom skarżący zarzucił naruszenie prawa do pokojowego zgromadzenia, do rozpoznania sprawy przez właściwy sąd w rozsądnym terminie, tak aby w przypadku zgromadzeń publicznych orzeczenie wydane w sprawie zapadło przed terminem zgromadzenia oraz naruszenie jego prawa do rzetelnej procedury sądowej. Zdaniem skarżącego ustawodawca nie wskazał w ustawie – Prawo o zgromadzeniach trybu ustawowego, w jakim powinny być rozpoznane środki odwoławcze od zakazu zgromadzenia wydanego na postawie art. 14 ustawy, nie wskazał także, w jakim trybie do złożonych środków odwoławczych mają być stosowane przepisy kodeksu postępowania cywilnego.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

1. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.

Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.

Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie.

2. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. W związku z tym art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK zobowiązuje skarżącego do określenia przedmiotu skargi, tj. do wskazania przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego wydano w jego sprawie orzeczenie, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji i w stosunku do którego domaga się stwierdzenia niezgodności z ustawą zasadniczą.

Zakwestionowany przepis ma być więc podstawą ostatecznego orzeczenia, natomiast jego normatywna treść źródłem naruszenia wolności lub praw występującego ze skargą konstytucyjną.

3. Skarżący zakwestionował art. 14 i art. 16 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o zgromadzeniach (Dz. U. z 2015 r. poz. 1485, ze zm.). Pierwszy z przepisów określa katalog przesłanek wymaganych do wydania decyzji o zakazie zgromadzenia, drugi określa procedurę odwołania od decyzji o zakazie zgromadzenia.

Skarżący wniósł skargę w związku z postanowieniem Sądu Apelacyjnego w W. I Wydział Cywilny z 18 stycznia 2022 r. (sygn. akt […]), które umorzyło postępowanie w sprawie zażalenia na zarządzenie Sądu Okręgowego w W. III Wydział Cywilny z 28 grudnia 2020 r. (sygn. akt […]) o zwrocie odwołania od zakazu zgromadzenia. Trybunał stwierdza, że Sąd Apelacyjny nie orzekał ani o prawie do zgromadzenia, ani nie rozpatrywał odwołania od zakazu zgromadzenia wydanego decyzją Prezydenta Miasta Stołecznego W. z 27 grudnia 2020 r. 12

Trybunał zauważa, że w sprawie, w związku z którą skarżący wniósł skargę do Trybunału, jego odwołanie nie zostało rozpoznane merytorycznie z powodu braków formalnych. Z dokumentów przedstawionych przez skarżącego wynika, że złożył on odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta W. do Sądu Okręgowego w W., niemniej w zakreślonym prawem terminie nie uzupełnił wskazanych w wezwaniu braków wniosku. Z tego powodu Sąd Okręgowy w W. III Wydział Cywilny zarządzeniem z 28 grudnia 2020 r. zarządził zwrot odwołania od zakazu zgromadzenia.

Mając powyższe na uwadze Trybunał stwierdza, że postanowienie Sądu Apelacyjnego w W. I Wydział Cywilny z 18 stycznia 2022 r. (sygn. akt […]), wskazane przez skarżącego jako ostateczne, nie zostało wydane na podstawie kwestionowanych w skardze przepisów, w związku z tym nie spełnia podstawowego wymogu wynikającego z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK.

Wskazana okoliczność jest, zgodnie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, podstawą odmowy nadania rozpatrywanej skardze dalszego biegu.

Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.

POUCZENIE 17

Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.