Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 17 marca 2025 r. (data nadania) Z.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o zbadanie zgodności art. 17 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1904, ze zm.) z art. 2, art. 32 i art. 45 ust. 1 Konstytucji.
Postanowieniem z 3 września 2025 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 22 września 2025 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu oraz odrzucił wniosek o przywrócenie terminu wniesienia skargi konstytucyjnej.
W zaskarżonym postanowieniu wskazano, odwołując się do utrwalonego orzecznictwa Trybunału, że termin wniesienia skargi konstytucyjnej jest terminem materialnoprawnym, niepodlegającym przywróceniu. W konsekwencji wniosek złożony w tym przedmiocie należało odrzucić.
W dalszej kolejności Trybunał stwierdził, że skarga konstytucyjna została wniesiona po upływie trzymiesięcznego terminu, o którym stanowi art. 77 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). Wskazane przez skarżącego ostateczne rozstrzygnięcie zostało doręczone jego pełnomocnikowi 25 listopada 2024 r. Od tego dnia rozpoczął bieg trzymiesięczny termin wniesienia skargi konstytucyjnej. Termin ten upłynął 25 lutego 2025 r. Skarga konstytucyjna została natomiast nadana 17 marca 2025 r. 3
W zażaleniu z 29 września 2025 r. (data nadania) skarżący wniósł o nadanie skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W jego ocenie Trybunał, wydając zaskarżone postanowienie, naruszył art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK „(…) przez błędne uznanie, że skarga nie spełnia warunku wyczerpania drogi prawnej” (s. 2 zażalenia). Skarżący twierdzi, że niedochowanie przez niego terminu wniesienia skargi konstytucyjnej nie powinno wywoływać dla niego negatywnych skutków. Podkreśla, że złożył wniosek o przywrócenie terminu złożenia skargi konstytucyjnej, ponieważ „(…) nie miał możliwości wcześniejszego złożenia skargi z uwagi na pobyt w USA i zrobił to w najszybszym możliwym momencie, a [nienadanie] biegu skardze z powodu niezawinionego dla skarżącego, jest jego zdaniem niesprawiedliwe i sprzeczne z zasadą praw słusznie nabytych oraz zasadami współżycia społecznego” (s. 2 zażalenia).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
- 2. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie podważają podstawy odmowy nadania skardze dalszego biegu.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do zażalenia na postanowienie o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu wniesienia skargi konstytucyjnej. Trybunał stwierdza, że zażalenie to jest niedopuszczalne, a w konsekwencji podlega odrzuceniu. Dopuszczalność środków odwoławczych w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym w sposób wyczerpujący określona została w u.o.t.p.TK.
Zgodnie z art. 61 ust. 5 tej ustawy zażalenie przysługuje wyłącznie na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej albo na wniosek złożony przez podmioty o ograniczonej legitymacji wnioskowej. Nawet gdyby skarżący powołał się na art. 36 u.o.t.p.TK, przewidujący odpowiednie stosowanie przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568, ze zm.; dalej: k.p.c.), nie mogłoby to prowadzić do odmiennego rozstrzygnięcia. Odpowiednie stosowanie przepisów k.p.c. odnosi się bowiem jedynie do tych kwestii, które nie zostały uregulowane w u.o.t.p.TK. Tymczasem, jak już zaznaczono, u.o.t.p.TK kompleksowo reguluje kwestie środków zaskarżenia w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym.
Niezależnie od tego także w postępowaniu cywilnym postanowienie o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu jest orzeczeniem niezaskarżalnym.
W związku z powyższym zażalenie skarżącego na postanowienie o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu wniesienia skargi konstytucyjnej należało odrzucić.
Odrzucenie zażalenia na postanowienie o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu wniesienia skargi konstytucyjnej oraz brak zakwestionowania przez skarżącego ustalenia, że skarga konstytucyjna w niniejszej sprawie została wniesiona po upływie terminu, skutkują koniecznością oddalenia zażalenia na postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Mając powyższe na uwadze Trybunał postanowił jak w sentencji.
Postanowienie
z dnia 3 września 2025 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Stanisław Piotrowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Z.J. o zbadanie zgodności:
art. 17 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1904, ze zm.) z art. 2, art. 32 i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
- 1) odrzucić wniosek o przywrócenie terminu wniesienia skargi konstytucyjnej;
- 2) odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 17 marca 2025 r. (data nadania) Z.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującej sprawy.
W dniu 26 września 2023 r. skarżący złożył zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstw przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków przez imiennie wskazanego prokuratora.
Postanowieniem z 14 listopada 2024 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy w T. II Wydział Karny utrzymał w mocy postanowienie Prokuratury Okręgowej w G. 5 Wydział Organizacyjny z 17 listopada 2023 r. (sygn. akt […]) odmawiające skarżącemu wszczęcia śledztwa w przedmiocie powyższego zawiadomienia.
Orzeczenie to – doręczone pełnomocnikowi skarżącego 25 listopada 2024 r. – wskazane zostało jako ostateczne rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.
W skardze konstytucyjnej skarżący zwrócił się jednocześnie o przywrócenie terminu jej wniesienia. W uzasadnieniu wskazał, że terminowi temu uchybił z powodu pobytu za granicą, jednak po powrocie do kraju złożył skargę w możliwie najszybszym terminie.
Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2025 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 20 maja 2025 r.) wezwano skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) udokumentowanie daty doręczenia skarżącemu ostatecznego orzeczenia; 2) złożenie czterech odpisów pełnomocnictwa szczególnego; 3) poinformowanie, czy od wskazanego w skardze ostatecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia.
W piśmie z 27 maja 2025 r. (data nadania) skarżący ustosunkował się do powyższego wezwania.
Zakwestionowanemu w skardze przepisowi skarżący zarzucił naruszenie: „prawa (…) gwarantowan[ego] w art. 2 Konstytucji”; „praw obywatelskich poprzez złamanie zasady równości obywatela wobec prawa” (art. 32 Konstytucji); „prawa do sprawiedliwego procesu” (art. 45 ust. 1 Konstytucji; błędnie wskazany jako art. 45 § 1).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony wolności lub praw. Musi ona spełniać przesłanki dopuszczalności jej merytorycznego rozpoznania, które zostały uregulowane w art. 79 ust. 1 Konstytucji i doprecyzowane w ustawie z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej:
u.o.t.p.TK). Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji skarga konstytucyjna jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy spełnione są łącznie następujące przesłanki: po pierwsze, zaskarżony przepis jest podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego przez sąd lub organ administracji publicznej w indywidualnej sprawie skarżącego; po drugie, skarżący uprawdopodobni naruszenie swoich konstytucyjnych wolności lub praw wskazanych w skardze; po trzecie, źródłem naruszenia jest normatywna treść kwestionowanych przepisów, a sposób naruszenia został określony przez samego skarżącego w uzasadnieniu wnoszonej skargi.
W myśl art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu trzech miesięcy od doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. Gdy skarga konstytucyjna nie spełnia warunków formalnych, a także gdy jest oczywiście bezzasadna lub gdy jej braki nie zostały usunięte w określonym terminie, Trybunał Konstytucyjny wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu. Wstępne rozpoznanie służy bowiem wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
- 2. Trybunał stwierdza, że złożona skarga nie spełnia warunków formalnych, co uniemożliwia nadanie jej dalszego biegu.
- 2.1. Skarżący nie dochował trzymiesięcznego terminu wniesienia skargi konstytucyjnej, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK.
Postanowienie Sądu Rejonowego w T. z 14 listopada 2024 r. (sygn. akt […]), wskazane przez skarżącego jako orzeczenie ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, zostało doręczone jego pełnomocnikowi 25 listopada 2024 r. Od tego dnia rozpoczął bieg trzymiesięczny termin wniesienia skargi konstytucyjnej. Termin ten upłynął 25 lutego 2025 r. Skarga konstytucyjna została natomiast nadana 17 marca 2025 r., a zatem z przekroczeniem terminu określonego w u.o.t.p.TK.
Okoliczność ta – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK – stanowi samodzielną podstawę odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
2.2. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Trybunału trzymiesięczny termin wniesienia skargi konstytucyjnej jest terminem materialnoprawnym, niepodlegającym przywróceniu (zob. m.in. postanowienia TK z 4 kwietnia i 25 czerwca 2014 r., sygn. Ts 5/14, OTK ZU nr 3/B/2014, poz. 245 i 246). W razie jego upływu uprawnienie skarżącego do wniesienia skargi konstytucyjnej wygasa.
Z tego względu złożony przez skarżącego wniosek o przywrócenie terminu nie może wywołać oczekiwanego przez niego skutku.
Wprawdzie na podstawie art. 36 u.o.t.p.TK, w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie, do postępowania przed Trybunałem stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568, ze zm.; dalej: k.p.c.), jednakże niektóre z tych unormowań w ogóle nie znajdują zastosowania − bądź z powodu odmiennej regulacji danego zagadnienia w u.o.t.p.TK, bądź ich nieadekwatności w tym postępowaniu. Materialnoprawny charakter terminu złożenia skargi konstytucyjnej oznacza, że przepisy k.p.c. o przywracaniu terminów (art. 168-172 k.p.c.) nie mają zastosowania. Z tego powodu Trybunał Konstytucyjny odrzucił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu wniesienia skargi konstytucyjnej.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
POUCZENIE 20
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.