Postanowienie o odmowie TK z 22 lipca 2025 r., Ts 83/24

Postanowienie z dnia 22 lipca 2025 r. sygn. akt Ts 83/24

Komparycja

Tenor

postanawia

Uzasadnienie

- część historyczna

- uzasadnienie prawne

Metryka orzeczenia

Rodzaj orzeczenia

Postanowienie o odmowie

Data 22 lipca 2025

Miejsce publikacji

OTK ZU B/2026, poz. 56

Skład

Sędzia Funkcja

Bogdan Święczkowski 56/B/2026

POSTANOWIENIE

z dnia 22 lipca 2025 r.

Sygn. akt Ts 83/24

Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Bogdan Święczkowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej K.J. o zbadanie zgodności:

1) art. 425 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, [ze zm.]) w zakresie, w jakim „uznaje on, iż orzeczeniem sądu I instancji jest postanowienie oskarżyciela publicznego”;

2) art. 426 § 1 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim „[s]ąd rozpoznający po raz pierwszy środek odwoławczy od orzeczenia oskarżyciela publicznego jest sądem odwoławczym II instancji”;

3) art. 465 § 1 ustawy powołanej w punkcie 1 w całości lub alternatywnie w zakresie, w jakim „[s]ąd rozpoznający po raz pierwszy środek odwoławczy od orzeczenia oskarżyciela publicznego jest sądem odwoławczym II instancji”, z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust.

1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 oraz art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanawia:

odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.

Uzasadnienie

1

W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 26 kwietnia 2024 r. (data nadania) K.J. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, wystąpiła z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia.

2

Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego.

3

Skarżąca złożyła zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, domagając się wszczęcia postępowania karnego w sprawie przekroczenia uprawnień przez urzędnika samorządowego.

4

Postanowieniem z 20 grudnia 2023 r. (sygn. akt […]) funkcjonariusz właściwej miejscowo jednostki Policji odmówił wszczęcia śledztwa w tej sprawie z uwagi na brak znamion czynu zabronionego. Postanowienie to zostało zatwierdzone przez Prokuratora

Prokuratury Rejonowej w K. postanowieniem z 29 grudnia 2023 r.

5

Po rozpoznaniu zażalenia skarżącej, Sąd Rejonowy w K. Wydział III Karny (dalej: Sąd Rejonowy) postanowieniem z 21 marca 2024 r. (sygn. akt […]) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa. W uzasadnieniu wskazał, że subiektywne przekonanie skarżącej o własnym pokrzywdzeniu (niemające potwierdzenia w materiale dowodowym) nie może stanowić asumptu do wszczęcia postępowania. Orzeczenie to – doręczone pełnomocnikowi skarżącej 26 marca 2024 r. – wskazane zostało jako ostateczne rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.

6

Skarżąca – za pośrednictwem Sądu Rejonowego – złożyła zażalenie na powyższe postanowienie do Sądu Okręgowego w K. Pismem z 10 kwietnia 2024 r. została poinformowana, że jej zażalenie zostało dołączone do akt sprawy bez nadania dalszego biegu, ponieważ kwestionowane w nim orzeczenie jest prawomocne.

7

W uzasadnieniu skargi skarżąca podkreśliła, że brak zapewnienia ochrony wolności i praw obywateli oraz ich bezpieczeństwa przez państwo może stanowić sprawę w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji. Na skutek zaskarżonych regulacji pozbawiono ją prawa do rozpoznania tej sprawy w pierwszej instancji przez właściwy, bezstronny i niezawisły sąd (gdyż na prawach tego sądu orzekała instytucja, która tych cech nie ma, tj. prokuratura). Ponadto zamknięto jej drogę do rzeczywistego sądu drugiej instancji, do którego jej sprawa w ogóle nie może dotrzeć (s. 13 skargi).

8

Prezes Trybunału Konstytucyjnego w zarządzeniu z 29 maja 2024 r. (doręczonym skarżącej 19 czerwca 2024 r.) wezwał skarżącą do: 1) udokumentowania daty doręczenia jej ostatecznego orzeczenia oraz 2) poinformowania, czy został od niego wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia.

9

Skarżąca wykonała powyższe zarządzenie w piśmie z 24 czerwca 2024 r. (data nadania).

10

Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 29 kwietnia 2025 r. (doręczonym skarżącej 20 maja 2025 r.) skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi przez: 1) wskazanie naruszonych wolności lub praw wynikających z art. 10 ust.

2 oraz art. 176 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 10 ust. 2 Konstytucji; 2) określenie sposobu naruszenia poszczególnych wolności lub praw skarżącej przez każdy zaskarżony przepis oraz 3) uzasadnienie zarzutu niezgodności każdego zaskarżonego przepisu z poszczególnymi konstytucyjnymi wolnościami lub prawami skarżącej, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie.

11

Skarżąca ustosunkowała się do powyższego zarządzenia w piśmie z 27 maja 2025 r. (data nadania).

12

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:

13 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.

Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.

Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie.

14 2. W analizowanej skardze konstytucyjnej skarżąca kwestionuje zgodność art. 425 § 1, art. 426 § 1 oraz art. 465 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) w zakresie, w jakim odnoszą się one do kontroli postanowień oskarżyciela publicznego, z art. 2, art. 10 ust. 2, art. 45 ust. 1 i art. 176 ust.

1 Konstytucji (w różnych konfiguracjach). Zarzuty te sformułowano w związku z postanowieniem Sądu Rejonowego w K. Wydział

III Karny z 21 marca 2024 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Sądu Rejonowego), którym utrzymano w mocy postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie podejrzenia popełnienia przestępstwa na szkodę skarżącej.

15

Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wypowiadał się na temat praw pokrzywdzonego w postępowaniu karnym (por. np. szeroki przegląd orzecznictwa w wyroku z 25 czerwca 2019 r., sygn. SK 27/18, OTK ZU A/2019, poz. 30). Podkreślał przy tym m.in., że z art.

45 ust. 1 Konstytucji „«nie wynika prawo pokrzywdzonego do wszczęcia postępowania karnego», a sprawa w rozumieniu tego przepisu aktualizuje się dopiero po zakończeniu postępowania przygotowawczego i wniesieniu aktu oskarżenia do sądu” (por. wyrok z 2 kwietnia 2001 r., sygn. SK 10/00, OTK ZU nr 3/2001, poz. 52).

16

Kwestia ta była analizowana również bezpośrednio na tle wymaganego konstytucyjnie modelu sądowej kontroli orzeczeń organów prowadzących postępowanie przygotowawcze m.in. w wyroku z 12 maja 2003 r., sygn. SK 38/02 (OTK ZU nr 5/A/2003, poz. 38). Trybunał uznał w tej sprawie, że rozpoznanie przez sąd zażalenia na postanowienia prokuratora o umorzeniu postępowania przygotowawczego nie dotyczyło ani przypisania skarżącej odpowiedzialności karnej, ani nie rozstrzygało o jej prawach (cywilnych, administracyjnych).

Tylko refleksowo sprawa ta może być uznana za „sprawę” skarżącej w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji. Konstytucyjne prawo pokrzywdzonego do sądu nie obejmuje prawa do dwuinstancyjnego postępowania, o którym mowa w art. 176 ust. 1 Konstytucji. Składając środek odwoławczy od postanowienia prokuratora skarżąca zrealizowała zaś swoje prawo do sądu (rozumiane – w tym wypadku – jako prawo do ochrony przed arbitralnością organów ścigania). Takie ujęcie praw pokrzywdzonego w postępowaniu przygotowawczym zostało podtrzymane przez Trybunał także po wejściu w życie obecnej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (por. np. wspomniany wyżej wyrok o sygn. SK 27/18, a wśród najnowszych – np. postanowienia z: 15 kwietnia i 19 października 2021 r., sygn. Ts 146/20,

OTK ZU B/2021, poz. 179 i 180 oraz 27 października 2022 r. i 21 listopada 2023 r., sygn. Ts 227/21, OTK ZU B/2024, poz. 42 i 43).

17

W niniejszej sprawie skarżąca nie przedstawiła żadnych argumentów przemawiających za odstąpieniem od powyższego poglądu Trybunału.

18

Także na tle obecnej sprawy należy więc uznać, że postanowienie Sądu Rejonowego nie było ostatecznym orzeczeniem o jej wolnościach lub prawach konstytucyjnych w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, którego uzyskanie jest niezbędne do skutecznego wniesienia skargi. Z tego powodu skarga dotknięta jest nieusuwalnym brakiem formalnym.

19

Ponadto, składając zażalenie na postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa, skarżąca zrealizowała swoje prawo gwarantowane przez art. 45 ust. 1 Konstytucji. Art. 176 ust. 1 Konstytucji nie jest zaś adekwatnym wzorcem kontroli w odniesieniu do przepisów, które dotyczą sądowej kontroli rozstrzygnięć organów ścigania. Zarzuty naruszenia prawa do sądu i prawa do dwuinstancyjnego postępowania sądowego są więc oczywiście bezzasadne.

20

Powyższe względy przesądzają o konieczności odmowy nadania skardze dalszego biegu w całości na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 i 3 u.o.t.p.TK.

21 3. Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna powinna zawierać określenie kwestionowanego przepisu, wskazanie naruszonej konstytucyjnej wolności lub prawa skarżącego i sposobu ich naruszenia oraz uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie.

22

W analizowanej skardze konstytucyjnej skarżąca żądała zbadania zgodności trzech przepisów z ośmioma wzorcami kontroli.

23

Trybunał Konstytucyjny ustalił, że uzasadnienie skargi nie uwzględniało jednak takiego sformułowania zakresu zaskarżenia (nie zawierało rozważań dotyczących relacji między każdym zaskarżonym przepisem i każdym wzorcem kontroli). Ponadto skarżąca nie sprecyzowała naruszonych praw podmiotowych, które miałyby wynikać z – powołanych jako odrębne wzorce kontroli – art. 10 ust.

2 oraz art. 176 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 10 ust. 2 Konstytucji. Skarga nie zawierała również wskazania sposobu naruszenia konstytucyjnych praw skarżącej, wynikających z pozostałych wzorców kontroli – zawarte w niej rozważania opierały się bowiem na błędnym rozumieniu prawa do sądu i prawa do dwuinstancyjnego postępowania sądowego. Analogiczną wadą obciążone było uzasadnienie zarzutów (por. wyżej).

24

Powyższe braki skargi nie zostały usunięte przez skarżącą, pomimo że została do tego zobowiązana zarządzeniem sędziego Trybunału.

W tej sytuacji dodatkową podstawą odmowy nadania skardze dalszego biegu w całości jest również art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK.

25 4. W skardze konstytucyjnej można kwestionować wyłącznie przepisy, które były podstawą ostatecznego orzeczenia o konstytucyjnych prawach, wolnościach lub obowiązkach skarżącego (por. art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK).

26

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że postanowienie Sądu Rejonowego, w związku z którym złożono skargę konstytucyjną, nie zostało wydane na podstawie art. 426 § 1 k.p.k. („Od orzeczeń sądu odwoławczego (...) nie przysługuje środek odwoławczy, chyba że ustawa stanowi inaczej”). W tym orzeczeniu sąd dokonał kontroli zaskarżonego postanowienia o odmowie wszczęcia śledztwa, nie wypowiadał się natomiast na temat ewentualnej dalszej drogi odwoławczej od swojego orzeczenia.

27

Stanowi to dodatkowy brak nieusuwalny skargi w zakresie odnoszącym się do omówionego przepisu i powoduje konieczność odmowy nadania jej dalszego biegu na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK.

28

Mając powyższe na względzie, Trybunał postanowił jak w sentencji.

29

POUCZENIE

30

Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.

Created by Łukasz Baranek Internetowy Portal Orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego 1.7.5 [Internet-B:ipo]

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

Twoja sesja wygasła!

Twoja sesja wygasła musisz odświeżyć stronę klikając na przycisk poniżej