Postanowienie Trybunału Konstytucyjnegoz 19 czerwca 2012 r., sygn. akt Ts 85/12

Uzasadnienie

1. 1. W skardze konstytucyjnej M.J. (dalej: skarżący), sporządzonej przez ustanowionego pełnomocnikiem z urzędu adwokata i wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 31 marca 2012 r. (data nadania), zarzucono niezgodność: (1) art. 87 § 3 pkt 2 oraz art. 871 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, ze zm.; dalej: k.p.) z art. 2, art. 32 oraz art. 64 ust. 2 i 3 Konstytucji; (2) art. 91 k.p. z art. 21, art. 32 oraz art. 64 ust. 2 i 3 Konstytucji; (3) art. 92 § 1, 2 i 3 k.p. z art. 21 oraz art. 67 ust. 1 Konstytucji; (4) art. 218 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.; dalej: k.k.) z art. 1 Protokołu nr 4 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, zapewniającego niektóre prawa i wolności inne niż już zawarte w Konwencji i Protokole nr 1 do Konwencji, sporządzonego w Strasburgu dnia 16 września 1963 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175, ze zm.; dalej: Protokół).
2. 2. Skarga konstytucyjna wiąże się z następującym stanem faktycznym:
3. 2.1. Wyrokiem z 19 października 2009 r. (sygn. akt IV P 20/09) Sąd Rejonowy w Tychach – IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w sprawie z powództwa wytoczonego skarżącemu (prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą PKS Tysovia w Tychach) przez jego byłego pracownika o odszkodowanie, wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy, zasiłek chorobowy i diety, zasądził od skarżącego na rzecz powoda 920,00 zł – tytułem wynagrodzenia za pracę za okres od 1 listopada 2008 r. do 23 listopada 2008 r., 1778,04 zł – tytułem wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby za okres od 24 listopada 2008 r. do 26 grudnia 2008 r., 1352,80 zł – tytułem diet (punkt 1 sentencji); żądanie powoda w zakresie wypłaty zasiłku chorobowego za okres od 27 grudnia 2008 r. przekazał do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w Rybniku (punkt 2 sentencji); oddalił powództwo w pozostałym zakresie (punkt 3 sentencji). Wskazane orzeczenie – w zakresie punktu 1 sentencji – otrzymało rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 1200,00 zł.
4. 2.2. Apelacja skarżącego od wyroku z 19 października 2009 r. została oddalona przez Sąd Okręgowy w Katowicach – IX Wydział Pracy w wyroku z 13 maja 2010 r. (sygn. akt IX Pa 119/10), a 17 maja 2010 r. orzeczenie sądu pierwszej instancji zostało opatrzone klauzulą wykonalności.
5. 2.3. W okresie od 17 maja 2010 r. do 28 września 2010 r. skarżący nie wykonał wyroku Sądu Rejonowego w Tychach z 19 października 2009 r., tj. nie wypłacił powodowi kwot, zasądzonych w punkcie 1 sentencji tego orzeczenia.
6. 2.4. Wyrokiem nakazowym z 2 grudnia 2010 r. (sygn. akt II K 848/10) Sąd Rejonowy w Tychach – II Wydział Karny uznał skarżącego winnym popełnienia czynu, o którym mowa w art. 218 § 3 w związku z art. 218 § 1 k.k. i na podstawie art. 218 § 3 k.k. wymierzył mu grzywnę w wysokości stu stawek dziennych, przyjmując dla jednej stawki dziennej kwotę 25,00 zł.
7. 2.5. Na skutek sprzeciwu skarżącego sprawa przeciwko skarżącemu została rozpoznana przez Sąd Rejonowy w Tychach – II Wydział Karny na rozprawie. Sąd ten w wyroku z 15 czerwca 2011 r. (sygn. akt II K 848/10) ponownie uznał skarżącego winnym popełnienia czynu, o którym mowa w art. 218 § 3 k.k. i na podstawie tego przepisu wymierzył mu grzywnę w wysokości stu stawek dziennych, przyjmując dla jednej stawki dziennej kwotę 25,00 zł.
8. 2.6. Apelacja skarżącego została uznana za oczywiście bezzasadną i oddalona wyrokiem Sądu Okręgowego w Katowicach – XXIII Wydział Karny Odwoławczy z 2 września 2011 r. (sygn. akt XXIII Ka 612/11).
9. 3. W ocenie skarżącego kwestionowane przepisy Kodeksu pracy „dyskryminują [go] (…) jako przedsiębiorcę, naruszając zasadę równości wszystkich wobec prawa tylko dlatego, że prowadzi działalność gospodarczą”. Z kolei art. 218 § 3 k.k. zawiera sankcję niedopuszczalną w państwie demokratycznym.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

1. 1. Zgodnie z art. 36 ust. 1 w związku z art. 49 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał Konstytucyjny bada, czy odpowiada ona określonym prawem wymogom.
2. 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że analizowana skarga konstytucyjna nie spełnia konstytucyjnych i ustawowych kryteriów warunkujących jej merytoryczne rozpoznanie.
3. 3. W pierwszej kolejności Trybunał odniósł się do kwestii przedmiotów kontroli i ich związku z orzeczeniem, z którego wydaniem skarżący wiąże naruszenie przysługujących mu konstytucyjnych praw, tj. wyrokiem Sądu Okręgowego w Katowicach z 2 września 2011 r. (sygn. akt XXIII Ka 612/11). Skarżący zaskarżył bowiem regulacje prawa pracy (art. 87 § 3 pkt 2, art. 871 § 1 pkt 2 i 3, art. 91 i art. 92 § 1, 2 i 3 k.p. – stanowiące podstawę wyroku Sądu Rejonowego w Tychach z 19 października 2009 r., sygn. akt IV P 20/09, utrzymanego w mocy przez wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach z 13 maja 2010 r., sygn. akt IX Pa 119/10) oraz prawa karnego (art. 218 § 3 k.k. – stanowiący podstawę wyroku Sądu Rejonowego w Tychach z 15 czerwca 2011 r., sygn. akt II K 848/10, utrzymanego w mocy przez powołany wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach z 2 września 2011 r.).
4. 3.1. Trybunał Konstytucyjny przypomina, że art. 79 ust. 1 Konstytucji stanowi, iż „każdy (…) ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego”. Znaczy to, że skarga konstytucyjna winna odpowiadać – z woli ustrojodawcy – warunkom merytorycznym i formalnym opisanym w ustawie zwykłej, czyli w ustawie o Trybunale Konstytucyjnym (por. J. Trzciński, uwaga 10. do art. 79 Konstytucji, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. L. Garlicki, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 1999-2007).

Skarga konstytucyjna jest środkiem prawnym służącym ochronie konstytucyjnych wolności lub praw o charakterze podmiotowym, do których naruszenia doszło na skutek wydania rozstrzygnięcia na podstawie kwestionowanego przepisu. Z art. 46 ust. 1 ustawy o TK wynika możliwość wniesienia skargi w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia przesądzającego o wyczerpaniu drogi prawnej. W orzecznictwie Trybunału przyjmuje się jednomyślnie, że do wyczerpania drogi prawnej dochodzi w momencie uzyskania przez skarżącego prawomocnego orzeczenia w konsekwencji skorzystania z przysługujących mu zwyczajnych środków odwoławczych w ramach danego postępowania. Inne postępowania sądowe dotyczące skarżącego, które nie wpływają na prawomocność wydanych już orzeczeń, wykraczają poza ramy „drogi prawnej”, określonej w art. 46 ust. 1 ustawy o TK. Przyjęcie odmiennego stanowiska – a zatem dopuszczenie do wnoszenia skargi konstytucyjnej dopiero po zakończeniu (w różnym czasie) dwóch lub więcej postępowań sądowych, w której to skardze niejako „zbiorczo” kwestionowane byłyby wszystkie podstawy normatywne wydanych ostatecznych orzeczeń – nie znajduje podstaw w obowiązujących przepisach prawa.

Z powyższego wynika, że termin do wniesienia skargi konstytucyjnej oblicza się od daty doręczenia prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji bez względu na to, czy wobec skarżącego równolegle bądź w późniejszym czasie toczyły się inne postępowania sądowe, które pod względem formalnym nie wpływają na prawomocność zakończonego wcześniej postępowania (por. postanowienie TK z 18 kwietnia 2011 r., Ts 230/09, OTK ZU nr 4/B/2011, poz. 305).

3.2. W konsekwencji Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że wymóg wyczerpania drogi prawnej – odnośnie do badania konstytucyjności art. 87 § 3 pkt 2, art. 871 § 1 pkt 2 i 3, art. 91 i art. 92 § 1, 2 i 3 k.p. – został spełniony przez skarżącego w momencie uzyskania przezeń wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z 13 maja 2010 r. (sygn. akt IX Pa 119/10). Wyrok ten – co Trybunał ustalił z urzędu w sprawie Ts 214/10 – został doręczony skarżącemu 9 lipca 2010 r., analizowana skarga konstytucyjna została zaś wniesiona 31 marca 2012 r., a zatem fakt wniesienia tego środka prawnego przez skarżącego z wyraźnym przekroczeniem ustawowego terminu, o którym mowa w art. 46 ust. 1 ustawy o TK, nie budzi wątpliwości. Podkreślić należy, że postępowanie sądowe zakończone wydaniem przez Sąd Okręgowy w Katowicach wyroku z 2 września 2011 r. (sygn. akt XXIII Ka 612/11) jest w analizowanej sprawie prawnie irrelewantne dla obliczania biegu trzymiesięcznego terminu wystąpienia ze skargą konstytucyjną w przedmiocie konstytucyjności zakwestionowanych przepisów Kodeksu pracy.

3.3. Powyższa okoliczność uzasadnia – na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 in fine oraz art. 36 ust. 3 w związku z art. 49 ustawy o TK – odmowę nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w zakresie badania konstytucyjności art. 87 § 3 pkt 2, art. 871 § 1 pkt 2 i 3, art. 91 i art. 92 § 1, 2 i 3 k.p. ze względu na niedopuszczalność orzekania spowodowaną niespełnieniem przez skarżącego przesłanki określonej w art. 46 ust. 1 w związku z art. 47 ust. 2 ustawy o TK.

3.4. Jedynie na marginesie należy przypomnieć, że od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z 13 maja 2010 r. (sygn. akt IX Pa 119/10) 27 czerwca 2010 r. została przez skarżącego wniesiona skarga konstytucyjna, zarzucająca niezgodność art. 92 § 1, 2 i 3 k.p. z art. 21 oraz art. 67 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu tej skardze z powodu nieadekwatności wzorców kontroli, a także niespełnienia dyspozycji art. 47 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o TK (zob. postanowienia TK z 20 stycznia 2011 r. i 29 czerwca 2011 r., Ts 214/10, OTK ZU nr 3/B/2011, poz. 258 i 259).

4. W dalszej kolejności Trybunał Konstytucyjny odniósł się do kwestii zaskarżenia art. 218 § 3 k.k. Chociaż wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach z 2 września 2011 r. (sygn. akt XXIII Ka 612/11) odnośnie do badania konstytucyjności wskazanego przepisu prawa karnego stanowi orzeczenie w rozumieniu art. 46 ust. 1 oraz art. 47 ust. 2 ustawy o TK, to zarzut sformułowany w skardze jest niedopuszczalny.

Należy przypomnieć, że z art. 79 ust. 1 Konstytucji wynika, iż skarga konstytucyjna przysługuje tylko w wówczas, gdy zostały naruszone prawa lub wolności określone w Konstytucji. W związku z tym Trybunał odmówił nadania dalszego biegu skardze w zakresie badania zgodności art. 218 § 3 k.k. z art. 1 Protokołu na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 in fine oraz art. 36 ust. 3 w związku z art. 49 ustawy o TK.

5. Niezależnie od stwierdzonych wyżej samoistnych podstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, Trybunał Konstytucyjny zauważa, że przeciwko merytorycznemu rozpoznaniu skargi przemawia także niewykonanie przez skarżącego dyspozycji art. 47 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK, wedle którego to po stronie skarżącego leży – obok obligatoryjnego wskazania konstytucyjnych wolności lub praw, które jego zdaniem zostały naruszone przez kwestionowane przepisy – przede wszystkim obowiązek uzasadnienia zarzutów postawionych w skardze konstytucyjnej wraz z powołaniem stosownej argumentacji na ich poparcie. Związanie Trybunału granicami skargi (art. 66 ustawy o TK) powoduje, że niedopuszczalne jest samodzielne precyzowanie przezeń, a tym bardziej uzasadnianie – jak w analizowanej sprawie – jedynie ogólnikowo sformułowanych zarzutów niezgodności zaskarżonych przepisów z wzorcami kontroli powołanymi w petitum skargi (por. np. postanowienie TK z 4 lutego 2009 r., Ts 256/08, OTK ZU nr 2/B/2009, poz. 138).

Mając na uwadze powyższe okoliczności postanowiono jak w sentencji.