Postanowienie o odmowie Trybunału Konstytucyjnegoz 18 czerwca 2019 r., sygn. akt Ts 92/17

Uzasadnienie

We wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 25 kwietnia 2017 r. (data nadania) skardze konstytucyjnej K.H. (dalej: skarżący) zarzucił niezgodność art. 77 § 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 133, ze zm.) w zakresie, w jakim:

1. 1) nie przewiduje możliwości wniesienia środka zaskarżenia od decyzji Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie odwołania sędziego z delegacji do innego sądu;
2. 2) nie wskazuje przesłanek, jakimi powinien kierować się Minister Sprawiedliwości odwołując sędziego z delegacji;
3. 3) nie przewiduje okresu tzw. uprzedzenia o zamiarze podjęcia decyzji w przedmiocie odwołania sędziego z delegacji;
4. 4) umożliwia Ministrowi Sprawiedliwości podjęcie decyzji o odwołaniu sędziego z delegacji bez dokonania analizy istnienia dalszych przesłanek (powodów), dla których sędzia ten został delegowany do innego sądu z art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 oraz art. 10 ust. 1 i art. 173 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Postanowieniem z 18 czerwca 2019 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu stwierdzając, że skarżący nie wskazał ostatecznego orzeczenia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, które potwierdzałoby, że droga sądowa jest wyłączona.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie przez Trybunał art. 9 ust. 1 Konstytucji oraz art. 77 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.), przez przyjęcie, że wyłącznie wydanie ostatecznego orzeczenia przez sąd lub organ administracji publicznej jest warunkiem sine qua non zainicjowania kontroli przez Trybunał. Skarżący podkreśla, że wskazanie przez niego rozstrzygnięcia, które nie jest orzeczeniem sądowym, nie może prowadzić do wniosku o niedopuszczalności wydania merytorycznego orzeczenia przez Trybunał.

Niezależnie od powyższego, zdaniem skarżącego, nie ulega wątpliwości, że w jego sprawie droga sądowa została wyłączona. Natomiast „wymaganie wszczynania fikcyjnych postępowań tzn. takich które w żaden sposób nie mogą prowadzić do merytorycznego rozpoznania sprawy […] jest sprzeczne z zasadą zaufania obywatela do państwa oraz zasadą praworządności wyrażającą się w możliwości poddania osądowi/rozstrzygnięcia sądu naruszenia przez to państwo praw i wolności obywatelskich”. Abstrakcyjny charakter skargi nie tyle wyłącza możliwość nadania jej dalszego biegu, lecz wręcz „nakazuje zajęcie się zagadnieniem objętym skargą”.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

1. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym. Bada w szczególności, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdzono istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
2. 2. Trybunał uznaje, że postanowienie o odmowie nadania rozpatrywanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu jest prawidłowe, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie zasługują na uwzględnienie.
3. 3. Na tle utrwalonego orzecznictwa (por. wyrok z: 11 października 2016 r., sygn. SK 28/15, OTK ZU A/2016, poz. 79 oraz 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35) nie jest wystarczające wskazanie, że kwestionowane przepisy nie przewidują drogi sądowej. Dla potwierdzenia naruszenia przysługujących skarżącemu praw lub wolności niezbędne jest uzyskanie ostatecznego orzeczenia, które będzie to potwierdzało. Wskazane przez skarżącego pisma Ministra Sprawiedliwości z 20 marca 2017 r. oraz z 27 marca 2017 r. nie rozstrzygały o tym, czy skarżącemu przysługuje środek zaskarżenia, lecz wyłącznie o odwołaniu go z delegacji.

Mając powyższe na względzie, Trybunał – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK – nie uwzględnił zażalenia.

Zdanie odrębne

Sędziego TK Justyna Piskorskiego 15 do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego 16 z dnia 17 czerwca 2020 r., sygn. akt Ts 92/17 17

Na podstawie art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: uotpTK) składam zdanie odrębne do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 17 czerwca 2020 r. 18

Nie zgadzam się z zaprezentowanym przez większość składu orzekającego przekonaniem, jakoby w braku drogi sądowej dla możliwości wniesienia skargi konstytucyjnej konieczne było uzyskanie orzeczenia sądu potwierdzającego tę okoliczność.

Celem wprowadzenia do polskiego systemu prawnego skargi konstytucyjnej było zapewnienie jednostce ochrony jej konstytucyjnie zagwarantowanych praw i wolności, o czym wprost stanowi art. 79 ust. 1 Konstytucji. Zgodnie z treścią tego przepisu, podstawą do wniesienia skargi jest istnienie indywidualnego rozstrzygnięcia, w którym sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji.

W przedmiotowej sprawie skarżący domagał się poddania kontroli zgodności z Konstytucją art. 77 § 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 133, ze zm.) w zakresie, w jakim:

1. 1) nie przewiduje możliwości wniesienia środka zaskarżenia od decyzji Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie odwołania sędziego z delegacji do innego sądu, 22
2. 2) nie wskazuje przesłanek, jakimi powinien kierować się Minister Sprawiedliwości odwołując sędziego z delegacji, 23
3. 3) nie przewiduje okresu tzw. uprzedzenia o zamiarze podjęcia decyzji w przedmiocie odwołania sędziego z delegacji, 24
4. 4) umożliwia Ministrowi Sprawiedliwości podjęcie decyzji o odwołaniu sędziego z delegacji bez dokonania analizy istnienia dalszych przesłanek (powodów), dla których sędzia ten został delegowany do innego sądu 25 z art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 oraz art. 10 ust. 1 i art. 173 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Skardze odmówiono nadania dalszego biegu z uwagi na brak wskazania ostatecznego orzeczenia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji i to pomimo wskazania, zarówno w treści skargi i pism wyjaśniających, jak i na etapie postępowania zażaleniowego, że decyzja Ministra Sprawiedliwości jest niezaskarżalna i zgodnie z obowiązującymi przepisami nie przysługuje od niej żaden środek odwoławczy.

W mojej ocenie, skarżący ma rację po pierwsze podnosząc, że ostateczne rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach, o których mowa w art. 79 Konstytucji, może przybrać postać inną niż wyrok czy postanowienie sądu oraz że decyzja Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie odwołania z delegacji, nawet przy uznaniu, iż nie stanowi decyzji administracyjnej, może być ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu przywołanej już normy konstytucyjnej.

Po drugie, trudno wymagać, by w każdym wypadku, w którym przepisy nie przewidują drogi sądowej dla zaskarżenia rozstrzygnięcia organu, jednostka musiała występować do sądu po to jedynie, aby uzyskać rozstrzygnięcie potwierdzające taką niedopuszczalność.

Wprowadzanie takiego wymogu trudno uznać za racjonalne, zarówno z punktu widzenia obywatela, zmuszonego do wnoszenia środka prawnego z góry skazanego na niepowodzenie, jak i wymiaru sprawiedliwości, zobligowanego wydać rozstrzygnięcie, co nawet w najprostszym wypadku wymaga poświęcenia czasu przez sędziego, asystenta i kilku sekretarzy – wszystko po to, aby skarżący uzyskał potwierdzenie wynikającej z samej ustawy tezy o niezaskarżalności decyzji Ministra Sprawiedliwości.

Również wskazana przez Trybunał okoliczność braku rozstrzygnięcia o niezaskarżalności w treści decyzji Ministra Sprawiedliwości nie oznacza jeszcze, że koniecznie należy sprawdzić, czy dane orzeczenie nie jest zaskarżalne. Nadto zauważyć należy, że pisma kierowane przez sądy powszechne do stron reprezentowanych przez profesjonalnych pełnomocników również nie zawierają pouczeń dotyczących sposobu i trybu ich zaskarżania, co nie oznacza, iż nie stosuje się do nich uregulowań właściwych dla odpowiednich procedur. Co więcej, sama niezaskarżalność rozstrzygnięcia również nie musi być w sposób jednoznaczny wysłowiona w treści normy prawnej. Na gruncie procedur tak cywilnej, jak karnej i administracyjnej, możliwość zaskarżenia rozstrzygnięcia jest wynikiem istnienia regulacji zezwalającej na wystąpienie z takim środkiem odwoławczym. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r.

1. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.) zawiera regulację pozytywną przewidująca wnoszenie apelacji (art. 367 § 1 k.p.c.), zażalenia (art. 394 k.p.c.) oraz skargi kasacyjnej (art. 398 1 k.p.c.), nie wskazuje zaś, które orzeczenia nie są zaskarżalne.

Mając na uwadze przywołane powyżej okoliczności uważam, że w przedmiotowej sprawie należało nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej, co stało się przyczyną złożenia zdania odrębnego.

Postanowienie

z dnia 18 czerwca 2019 r.

Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Piotr Pszczółkowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej K.H., w sprawie zgodności:

art. 77 § 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 133, ze zm.) w zakresie, w jakim:

1. 1) nie przewiduje możliwości wniesienia środka zaskarżenia od decyzji Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie odwołania sędziego z delegacji do innego sądu;
2. 2) nie wskazuje przesłanek, jakimi powinien kierować się Minister Sprawiedliwości odwołując sędziego z delegacji;
3. 3) nie przewiduje okresu tzw. uprzedzenia o zamiarze podjęcia decyzji w przedmiocie odwołania sędziego z delegacji;
4. 4) umożliwia Ministrowi Sprawiedliwości podjęcie decyzji o odwołaniu sędziego z delegacji bez dokonania analizy istnienia dalszych przesłanek/powodów dla których sędzia ten został delegowany do innego sądu;
5. 5) umożliwia Ministrowi Sprawiedliwości podjęcie decyzji o odwołaniu sędziego z delegacji bez zasięgnięcia opinii Prezesów Sądów oraz Kolegiów Sądów (macierzystego oraz tego, do którego nastąpiła delegacja), z art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 oraz art. 10 ust. 1 i art. 173 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

postanawia:

odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.

Uzasadnienie

W skardze konstytucyjnej z 25 kwietnia 2017 r., sporządzonej w imieniu własnym przez sędziego Sądu Okręgowego w K. – K.H.

(dalej: skarżący) wystąpił on z żądaniem przytoczonym in extenso w komparycji niniejszego postanowienia.

Skarga konstytucyjna została złożona w związku z następującą sprawą.

Skarżący 1 maja 2013 r. został oddelegowany przez Ministra Sprawiedliwości do pełnienia obowiązków sędziego Sądu Apelacyjnego w K., o czym został poinformowany pismem z 13 marca 2013 r. (znak: […]). Powierzone obowiązki pełnił do 31 marca 2017 r., tj. do dnia odwołania delegowania przez Ministra na podstawie art. 77 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (ówcześnie: Dz. U. z 2015 r. poz. 133, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 52, ze zm.; dalej: p.u.s.p.)(pismo z 20 marca 2017 r., znak: […]). W nawiązaniu do powyższego, Wiceprezes Sądu Apelacyjnego zwrócił się 23 marca 2017 r. do Ministra Sprawiedliwości o zmianę decyzji poprzez odwołanie skarżącego z delegacji z dniem 31 maja 2017 r. wskazując przy tym, że skarżący „do dnia 11 maja 2017 r. ma wyznaczonych 8 wokand (…)”. Pismem z 27 marca 2017 r. Zastępca Dyrektora Departamentu Sądów, Organizacji i Analiz Wymiaru Sprawiedliwości poinformował Wiceprezesa Sądu Apelacyjnego w K. o nieuwzględnieniu wniosku.

Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 26 października 2018 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez udokumentowanie daty doręczenia skarżącemu pisma Ministra Sprawiedliwości z 20 marca 2017 r. oraz doręczenie trzech kopii skargi konstytucyjnej wraz z załącznikami.

W pismach z 13 listopada 2018 r. (data nadania) oraz z 28 listopada 2018 r. (data nadania) skarżący ustosunkował się do powyższych braków.

Zdaniem skarżącego zakwestionowany przepis (we wskazanych w komparycji niniejszego postanowienia zakresach) narusza art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 oraz art. 10 ust. 1 i art. 173 Konstytucji. Skarżący, odnosząc się do art. 45 ust. 1 Konstytucji wskazuje, że z perspektywy podmiotów, dla których została ustanowiona gwarancja określona w tym artykule, w tym prawo do rozpatrzenia ich sprawy przez niezależny i niezawisły sąd, wątpliwości budzi sytuacja, w której organ władzy wykonawczej (Minister Sprawiedliwości) może w sposób dowolny ingerować w skład sądu. Skarżący podnosi, że obecny mechanizm odwoływania sędziów delegowanych może być wykorzystywany jako forma kary lub nacisku na tych sędziów gdyż decyzja Ministra Sprawiedliwości jest całkowicie uznaniowa.

Mechanizm ten – zdaniem skarżącego – narusza zasadę równowagi władz (art. 10 ust. 1 Konstytucji), niezależność i niezawisłość sędziów (art. 173 Konstytucji) oraz prawo obywateli do rozpoznania ich sprawy przez niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji).

W dalszej części uzasadnienia skargi skarżący, odwołując się do orzecznictwa Sądu Najwyższego wskazuje, że decyzja Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie odwołania sędziego z delegacji jest wydawana w sprawie ustrojowej z zakresu władzy sądowniczej oraz właściwości miejscowej sądów. Rozstrzyga więc o zakresie władzy sądowniczej i dostępności do wymiaru sprawiedliwości w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji.

Niezależnie od powyższych zarzutów, zdaniem skarżącego zakwestionowany przepis narusza prawo sędziego do sądu. Powołując się na orzecznictwo Trybunału podkreśla on, że zakres przedmiotowy prawa do sądu obejmuje niewątpliwie spory dotyczące odwołania sędziego z oddelegowania przez Ministra Sprawiedliwości. Podnosi przy tym, że nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 31 ust. 3 Konstytucji, które uzasadniałyby ograniczenie w jego sprawie prawa do sądu. W dalszej kolejności wskazuje, że decyzja wydana w tym przedmiocie jest „decyzją wydaną w pierwszej instancji w rozumieniu art. 78 Konstytucji”. Ustawodawca, jego zdaniem przekroczył konstytucyjne granice dopuszczalności stanowienia ograniczeń w korzystaniu z prawa gwarantowanego w tym przepisie. Powinien też zapewnić procedurę służącą weryfikacji tak wydanej decyzji, co „wymusiłoby” ich uzasadnienie, a tym samym urealniłoby konieczność określenia – na poziomie ustawowym – czytelnych przesłanek dotyczących tej procedury.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

Na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy o organizacji i postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.) do skutecznego wniesienia skargi konstytucyjnej niezbędne jest uzyskanie ostatecznego orzeczenia w wyniku wyczerpania drogi prawnej (zob. postanowienie TK z 22 lutego 2016 r., sygn. Ts 172/15, OTK ZU B/2016, poz. 155).

Obowiązek wyczerpania drogi prawnej nabiera szczególnego znaczenia w sytuacji, w której skarżący kwestionuje brak możliwości wniesienia danego środka zaskarżenia.

W takim przypadku, w celu uprawdopodobnienia rzeczywistego naruszenia wolności lub praw, skarżący musi ponad wszelką wątpliwość wykazać, że w kwestionowanym zakresie doszło do zamknięcia drogi sądowej. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa Trybunału (zob. wyrok z: 11 października 2016 r., sygn. SK 28/15, OTK ZU nr A/2016, poz. 79 oraz 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35), niewystarczające jest wskazanie, że przepisy zaskarżonej regulacji ustawowej nie przewidują możliwości wniesienia środka zaskarżenia lub, że jest ona wprost wyłączona. Dla potwierdzenia naruszenia przysługujących skarżącemu wolności lub praw niezbędne jest uzyskanie ostatecznego orzeczenia, które będzie potwierdzało, że droga sądowa jest wyłączona.

W analizowanej sprawie skarżący nie wywiązał się z tego obowiązku. Tym samym w odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 Konstytucji przez zaskarżony przepis skarga konstytucyjna ma bowiem charakter abstrakcyjny, a więc nie spełnia wymagań określonych w art. 77 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK.

W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji.

POUCZENIE 14

Zgodnie z art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK na postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu skarżącemu przysługuje zażalenie do Trybunału w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego postanowienia.