Uzasadnienie
Wnioskiem z 26 lipca 2019 r. (data nadania) Rada Miasta Ząbki (dalej: wnioskodawca) wystąpiła do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie, że „art. 90 ust. 2b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 1996 r. Nr 67, poz. 329, [ze zm.], następnie Dz. U. z 2001 r. Nr 111, poz. 1194, Dz. U. z 2003 r. Nr 137, poz. 1304, Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, Dz. U. z 2007 r. Nr 80, poz. 542, Dz. U. z 2013 r. poz. 827, Dz. U. z 2015 r. poz. 2156, Dz. U. z 2016 r. poz. 1010, Dz. U. z 2016 r. poz. 1943, ze zm., Dz. U. z 2017 r. poz. 2198, ze zm.; dalej: u.s.o.) w zakresie, w jakim w latach 2003-2017 ogranicza możliwość jednoznacznego stosowania tego przepisu oraz realizacji ustawowych obowiązków [w]nioskodawcy, narażając go na roszczenia odszkodowawcze w związku z przyznawaniem dotacji oświatowych na rzecz przedszkoli niepublicznych”, jest niezgodny z art. 2, art. 7, art. 70 ust. 4 i art. 163 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Zdaniem wnioskodawcy zaskarżony przez niego przepis, przez to, że stwarzał wątpliwości interpretacyjne użytych w nim pojęć, był niezgodny z zasadami prawidłowej legislacji i legalizmu (art. 2 i art. 7 Konstytucji). Naruszał ponadto „konstytucyjne prawo obywateli gminy do uzyskiwania na równych zasadach prawa do wyrównania szans w zakresie świadczeń edukacyjnych” (art. 70 ust. 4 Konstytucji), a także godził w art. 163 Konstytucji, zgodnie z którym samorząd terytorialny wykonuje zadania publiczne niezastrzeżone przez Konstytucję lub ustawy dla organów innych władz publicznych.
Postanowieniem z 10 czerwca 2020 r. (doręczonym pełnomocnikowi wnioskodawcy 27 czerwca 2020 r.) Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) umorzył postępowanie stwierdziwszy, że zakwestionowany we wniosku art. 90 ust. 2b u.s.o. został formalnie derogowany z systemu obowiązującego prawa, a zatem nie wyznacza już swoim dotychczasowym adresatom żadnych nakazów ani zakazów określonego zachowania. Kwestie dotacji, które regulował ten przepis określają obecnie przepisy ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. poz. 2203; dalej: u.f.z.o.). W akcie tym nie zamieszczono przepisów przejściowych lub dostosowujących, które przesądzałyby o tym, że uchylona regulacja może jeszcze kształtować status prawny podmiotów nim objętych.
Wprawdzie art. 91 ust. 2 u.f.z.o. stanowi, że do wszczętych i niezakończonych przed dniem 1 stycznia 2018 r. postępowań w przedmiocie ustalenia wysokości lub przekazania dotacji na rok 2017 lub lata wcześniejsze stosuje się przepisy dotychczasowe, jednak należy go rozumieć jako przepis przewidujący, że postępowania niezakończone toczyć się będą nadal – w razie sporu – w trybie pierwotnie dla nich właściwym, tzn. sprawy o dotacje za rok 2017 pozostają we właściwości sądów administracyjnych, zaś w sprawach o dotacje za lata wcześniejsze utrzymana zostaje droga sądowa i do ich rozpoznania nadal pozostają właściwe sądy powszechne (zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie I Wydział Cywilny z 10 października 2018 r., sygn. akt I ACz 796/18).
Na postanowienie Trybunału wnioskodawca wniósł zażalenie opierając je na podstawie „art. 32” u.o.t.p.TK w związku z art. 394 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019. r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.), natomiast na podstawie art. 36 i art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK w związku z art. 394 § 1 i § 3 k.p.c. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz nadanie wnioskowi dalszego biegu. Zdaniem wnioskodawcy w sprawie, w związku z którą zainicjował postępowanie przed Trybunałem nie zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK, o czym świadczą niezakończone postępowania sądowe, których stroną jest wnioskodawca.
Postanowieniem z 14 grudnia 2020 r. Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e u.o.t.p.TK zwrócił się do pełnego składu Trybunału Konstytucyjnego o uznanie sprawy za szczególnie zawiłą.
Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 21 grudnia 2020 r. zarządził rozpoznanie sprawy w pełnym składzie Trybunału Konstytucyjnego.
Postanowieniem z 19 lutego 2025 r. Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił wniosku o uznanie sprawy za szczególnie zawiłą.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Podstawę prawną postępowania prowadzonego przed Trybunałem Konstytucyjnym określają przepisy ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK).
Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK Trybunał na posiedzeniu niejawnym wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał.
Wnioskodawca złożył zażalenie na postanowienie Trybunału o umorzeniu postępowania wskazawszy jako podstawę prawną art. 394 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.), znajdujący - jego zdaniem - zastosowanie w postępowaniu przed Trybunałem na podstawie art. 36 u.o.t.p.TK (w petitum zażalenia błędnie określony jako art. 32 u.o.t.p.TK).
Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że przywołane przez wnioskodawcę regulacje nie mogą stanowić podstawy zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania. Należy zauważyć, że wyrażona w art. 36 u.o.t.p.TK zasada, w myśl której odpowiednie zastosowanie do postępowania przed Trybunałem mają przepisy k.p.c. odnosi się wyłącznie do tych kwestii, które nie zostały uregulowane w u.o.t.p.TK. Tymczasem przepisy tej ustawy wyczerpująco regulują dopuszczalność środków odwoławczych w postępowaniu przed sądem konstytucyjnym. Zgodnie z art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK zażalenie przysługuje tylko na postanowienia o odmowie nadania dalszego biegu skargom konstytucyjnym i wnioskom podmiotów o ograniczonej legitymacji wnioskowej. Odpowiednie stosowanie w postępowaniu przed Trybunałem art. 394 § 1 k.p.c. wyklucza także niemożność uznania Trybunału za sąd pierwszej lub drugiej instancji. Jak zauważył Trybunał m.in. w postanowieniu z 27 lipca 2016 r. (sygn. Ts 68/16, OTK ZU B/2016, poz. 475), stosownych dla Trybunału regulacji należy zatem szukać wśród przepisów odnoszących się do Sądu Najwyższego, w szczególności przepisów dotyczących postępowania kasacyjnego.
Żaden jednak przepis k.p.c. nie przewiduje zażaleń na postanowienia wydane przez Sąd Najwyższy, co znajduje jednoznaczne potwierdzenie w jego orzecznictwie (zob. postanowienia SN z 3 marca 2010 r., sygn. akt III SO 1/10 i 22 listopada 2010 r., sygn. akt III SO 3/10). Tym samym należy również stwierdzić, że postanowienia Trybunału Konstytucyjnego są – w zakresie nieuregulowanym w u.o.t.p.TK – niezaskarżalne.
W kontekście niedopuszczalności zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania przed Trybunałem zaakcentować trzeba specyficzną kwalifikację ustrojową Trybunału jako organu władzy sądowniczej oraz odmienny od postępowania sądowego charakter procedury rozpoznania zarówno skarg konstytucyjnych, jak i wniosków podmiotów o ograniczonej zdolności wnioskowej (por. postanowienie TK z 18 grudnia 2003 r., sygn. SK 20/01, OTK ZU nr 9/A/2003, poz. 105).
W związku z powyższym złożone zażalenie jako niedopuszczalne podlega odrzuceniu na podstawie art. 36 u.o.t.p.TK w związku z art. 398 21 w związku z art. 397 § 2 zdanie pierwsze w związku z art. 370 k.p.c. 15
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
Postanowienie
z dnia 10 czerwca 2020 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku Rady Miasta Ząbki o zbadanie zgodności:
„art. 90 ust. 2b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 1996 r. Nr 67, poz. 329, [ze zm.], następnie Dz. U. z 2001 r. Nr 111, poz. 1194; Dz. U. z 2003 r. Nr 137, poz. 1304; Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572; Dz. U. z 2007 r. Nr 80, poz. 542; Dz. U. z 2013 r. poz. 827; Dz. U. z 2015 r. poz. 2156; Dz. U. z 2016 r. poz. 1010; Dz. U. z 2016 r. poz. 1943, ze zm.; Dz. U. z 2017 r. poz. 2198, ze zm.) w zakresie, w jakim w latach 2003-2017 ograniczał możliwość jednoznacznego stosowania tego przepisu oraz realizacji ustawowych obowiązków [w]nioskodawcy, narażając go na roszczenia odszkodowawcze w związku z przyznawaniem dotacji oświatowych na rzecz przedszkoli niepublicznych” z art. 2, art. 7, art. 70 ust. 4 i art. 163 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
umorzyć postępowanie.
Uzasadnienie
Rada Miasta Ząbki (dalej: wnioskodawca) 26 lipca 2019 r. (data nadania) wystąpiła do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia.
Zarządzeniem z 2 października 2019 r. (doręczonym pełnomocnikowi wnioskodawcy 8 października 2019 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał wnioskodawcę do usunięcia braków formalnych wniosku, tj. do dokładnego uzasadnienia wniosku przez przywołanie treści kwestionowanego przepisu oraz wzorców kontroli wraz z ich wykładnią, a także do uzasadnienia, przez powołanie przepisu prawa, że zaskarżony we wniosku przepis dotyczy spraw objętych zakresem działania wnioskodawcy. Został on również zobowiązany do doręczenia egzemplarza wniosku wraz z załącznikami.
W piśmie procesowym z 15 października 2019 r. wnioskodawca wykonał zarządzenie sędziego.
Zdaniem wnioskodawcy zaskarżony przez niego przepis, przez to, że stwarzał wątpliwości interpretacyjne użytych w nim pojęć, był niezgodny z zasadami prawidłowej legislacji i legalizmu (art. 2 i art. 7 Konstytucji). Naruszał ponadto „konstytucyjne prawo obywateli gminy do uzyskiwania na równych zasadach prawa do wyrównania szans w zakresie świadczeń edukacyjnych” (art. 70 ust. 4 Konstytucji), a także godził w art. 163 Konstytucji, zgodnie z którym samorząd terytorialny wykonuje zadania publiczne niezastrzeżone przez Konstytucję lub ustawy dla organów innych władz publicznych.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK) wniosek złożony przez podmiot, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 3-5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Prezes Trybunału kieruje do wyznaczonego przez siebie sędziego Trybunału w celu wstępnego rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Trybunał bada, czy wniosek spełnia wymagania przewidziane w art. 191 ust. 2 Konstytucji oraz przepisach u.o.t.p. TK.
Wnioskodawca poddał kontroli Trybunału art. 90 ust. 2b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 1996 r. Nr 67, poz. 329, ze zm.; dalej: u.s.o.) w brzmieniach – jak wyjaśnił w piśmie procesowym z 15 października 2019 r. – obowiązujących do końca 2017 r. Jednocześnie, jak zauważa wnioskodawca, przepis ten z dniem 31 grudnia 2017 r. został uchylony na podstawie art. 80 pkt 16 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. poz. 2203; dalej: u.f.z.o.).
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny przypomina, że kontrola hierarchicznej zgodności aktów normatywnych, nie licząc specyficznego trybu kontroli prewencyjnej, odnosi się jedynie do aktów obowiązujących, ponieważ skutkiem stwierdzenia przez Trybunał niezgodności jest utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego i jego eliminacja z systemu obowiązującego prawa.
Zakwestionowany we wniosku art. 90 ust. 2b u.s.o. został formalnie derogowany z systemu obowiązującego prawa, a zatem nie wyznacza już swoim dotychczasowym adresatom żadnych nakazów ani zakazów określonego zachowania. Kwestie dotacji, które regulował art. 90 ust. 2b u.s.o. określają obecnie przepisy u.f.z.o. W akcie tym, nie zamieszczono takich przepisów przejściowych lub dostosowujących, które przesądzałyby o tym, że uchylona regulacja może jeszcze kształtować status prawny podmiotów nim objętych.
Wprawdzie art. 91 ust. 2 u.f.z.o. stanowi, że do wszczętych i niezakończonych przed dniem 1 stycznia 2018 r. postępowań w przedmiocie ustalenia wysokości lub przekazania dotacji na rok 2017 lub lata wcześniejsze stosuje się przepisy dotychczasowe, jednak należy go rozumieć jako przepis przewidujący, że postępowania niezakończone toczyć się będą nadal - w razie sporu - w trybie pierwotnie dla nich właściwym, tzn. sprawy o dotacje za rok 2017 pozostają we właściwości sądów administracyjnych, zaś w sprawach o dotacje za lata wcześniejsze utrzymana zostaje droga sądowa i do ich rozpoznania nadal pozostają właściwe sądy powszechne (zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego w W. I Wydział Cywilny z 10 października 2018 r., sygn. akt I Acz 796/18).
Powyższe oznacza, że kwestionowany art. 90 ust. 2b u.s.o. nie może być stosowany i nie wywiera skutków dla swoich adresatów.
Zakwestionowany przez wnioskodawcę przepis został skutecznie wyłączony z systemu prawa, a więc utracił moc obowiązującą w rozumieniu art. 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK. Spełnienie tej przesłanki powoduje konieczność umorzenia postępowania.
Jednocześnie Trybunał stwierdza, że w analizowanej sprawie nie znajduje zastosowania art. 59 ust. 3 u.o.t.p. TK, ponieważ odnosi się on tylko do postępowania zainicjowanego skargą konstytucyjną.
Wskazana okoliczność jest – zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p. TK – podstawą umorzenia postępowania.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.