Uzasadnienie
I SA 1102/02
Uzasadnienie
P. wnioskiem z dnia 25 października 2000 r. wystąpiły do Wojewody [...] o stwierdzenie nabycia z mocy prawa, na podstawie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], o pow. 23437 m²., położonej w K. We wniosku podano, że prawo zarządu tej nieruchomości wynika z księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla K. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2001 r., [...], odmówił stwierdzenia nabycia użytkowania wieczystego przez P. opisanej wyżej nieruchomości. Wojewoda uznał, że nabyta przez P. nieruchomość jest pracowniczym ogrodem działkowym. Na działce znajdują się budynki administracyjno-gospopadarcze oraz urządzenia infrastruktury technicznej ogrodu. Ogród został zrealizowany, co potwierdza protokół odbioru końcowego i przekazania do eksploatacji z dnia 31 grudnia 1973 r. Ten stan prawny i faktyczny potwierdza, że ogród działkowy powstał pod rządami ustawy z dnia 9 marca 1949 r. o pracowniczych ogrodach działkowych jako przyzakładowy ogród działkowy. Ogród ten istniał w dniu 12 maja 1981 r. i stosownie do art. 32 ustawy z dnia 6 maja 1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych (Dz. U. Nr 12, poz. 58 ze zm.) stał się pracowniczym ogrodem działkowym w rozumieniu tej ustawy. Oznacza to, że [...] Związek [...] przejął nieodpłatnie majątek (należności i zobowiązania) działającej jednostki organizacyjnej, tzn. pracowniczego ogrodu działkowego, a także stał się prawnym użytkownikiem terenu ogrodu. W tej sytuacji P. nie posiadały w dniu 5 grudnia 1990 r. wymienionego gruntu w zarządzie, gdyż grunt ten z dniem 12 maja 1981 r. przeszedł w użytkowanie [...] Związku [...].
W odwołaniu od tej decyzji P. podniosło m.in., że nie jest zasadne powoływanie się w tej sprawie na art. 32 ustawy z 6 maja 1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych, bowiem [...] Związek [...] na żadnym etapie nie dysponował przedmiotowym gruntem, bowiem cały czas prawo zarządu przysługiwało P. i to one wnosiły stosowne opłaty z tego tytułu. Nakłady na budowę ogrodu w K. pochodziły wyłącznie ze środków własnych P.. Nie jest zasadne powoływanie się na art. 32 ustawy z 1981 r. Prawo zarządu P. wynika z księgi wieczystej. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120) w § 4 ust. 1 pkt 4 stanowi, że zarząd potwierdza się m.in. umową notarialną zawartą przed dniem 1 lutego 1989 r. o nabyciu nieruchomości.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast – po rozpatrzeniu odwołania P. – postanowieniem z dnia [...] grudnia 2001 r., [...], zawiesił postępowanie administracyjne i zobowiązał Starostę K. do wystąpienia do sądu powszechnego o uzgodnienie księgi wieczystej nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym. Zdaniem Prezesa UMiRM w świetle art. 32 ustawy z dnia 12 maja 1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych [...] Związek [...] przejął z dniem wejścia w życie tej ustawy majątek dotychczasowych miejskich i przyzakładowych ogrodów działkowych. Tym samym ogrody te były w użytkowaniu [...] Związku [...]. Prawo do przedmiotowej działki posiadał [...] Z. [...] i z akt nie wynika, aby zostało wygaszone. Wobec tego wpis w księdze wieczystej wskazujący na prawo zarządu P. może być obarczony wadą, tzn. może być niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym. Do wyjaśnienia tej kwestii właściwy jest sąd powszechny. Skoro uwłaszczenie nie może naruszać praw osób trzecich, to uzgodnienie księgi wieczystej jest zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.
P. złożyły wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc m.in., że zgodnie z 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361) legitymację do wystąpienia z wnioskiem, o jakim mowa w decyzji Prezesa posiada osoba, której prawo nie jest wpisane albo wpisane błędnie. Wobec tego Starosta jako reprezentant Skarbu Państwa nie jest umocowany do działania w imieniu [...] Z. [...], które jako stowarzyszenie posiada osobowość prawną. Wpis w księdze wieczystej odzwierciedla stan z chwili jego dokonania, a zatem postępowanie w trybie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece nie może dotyczyć zdarzeń, które nastąpiły po jego dokonaniu. [...] Z. [...] nie dysponowało przedmiotowym gruntem, a prawo zarządu P. nie zostało uchylone.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast postanowieniem z dnia [...] marca 2002 r., [...], utrzymał w mocy swoje postanowienie z dnia [...] grudnia 2001 r. Odnosząc się do zarzutu braku legitymacji Starosty do wystąpienia z wnioskiem o uzgodnienie treści księgi wieczystej wskazał na art. 11 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym bzie on działał jako reprezentant Skarbu Państwa, a nie w imieniu [...] Związek [...].
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego P. podniosły, że nie ma podstaw do kierowania sprawy do postępowania o uzgodnienie księgi wieczystej. Prawo zarządu ujawnione zostało na podstawie umowy z dnia 4 listopada 1972 r. o nabyciu nieruchomości przez P. w imieniu Skarbu Państwa. P. ponosiły opłaty z tytułu zarządu tą nieruchomością.
W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z powyższym niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, o czym stanowi art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269).
Skarga podlega uwzględnieniu, gdyż wydane w sprawie postanowienia naruszają przepisy postępowania, co mogło mieć wpływ na wynik postępowania.
Artykuł 97 § 1 pkt 4 k.p.a. pozwala organowi prowadzącemu postępowanie na jego zawieszenie wówczas, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Pod pojęciem zagadnienia wstępnego rozumie się sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego. Jest to przy tym zagadnienie otwarte, tzn. takie, które nie było przedtem przesądzone na właściwej drodze. Organ musi ustalić związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a zagadnieniem wstępnym. W razie, gdy związek ten nie występuje, nie jest dopuszczalne zawieszenie postępowania. Chodzi zatem o uzupełnienie okoliczności sprawy elementem, którego przed zawieszeniem postępowania jeszcze nie było. Natomiast w razie kwestionowania prawomocnego rozstrzygnięcia uznawanego za zagadnienie wstępne postępowanie główne w rozpoznawanej sprawie nie może być zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Nie wyłącza to możliwości późniejszego wzruszenia we właściwym trybie decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty, gdy również w odpowiednim trybie zostanie zmienione rozstrzygnięcie uznawane za zagadnienie wstępne.
W niniejszej sprawie uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie jest zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Wpis ten należy potraktować jako prawomocne rozstrzygnięcie, które w postępowaniu o uwłaszczenie państwowej osoby prawnej jest jednym z dowodów, na podstawie których stwierdza się, czy danej osobie prawnej przysługiwało prawo zarządu nieruchomością, którą ma być uwłaszczona. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast prowadził postępowanie odwoławcze od decyzji Wojewody [...] w przedmiocie uwłaszczenia P. Do tego organu należała więc ocena, czy wydana decyzja Wojewody [...] o odmowie uwłaszczenia P. jest zgodna z prawem i podjęcie rozstrzygnięcia przewidzianego w art. 138 k.p.a. Zawieszając postępowanie z naruszeniem art. 97 § 1 pkt 4 z powodów, które nie mogły być uznane za zagadnienie wstępne w rozumieniu tego przepisu organ naruszył także art. 138 k.p.a.
Z powyższych względów Sąd postanowił, jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c", art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 powyższej ustawy w związku z art. 97 § 2 Przepisów wprowadzających ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.