Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 24 listopada 1998 r., I SA 1108/98

Teza

W myśl art. 9 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości /t.j. Dz.U. 1993 nr 26 poz. 117 ze zm./ obowiązek udzielania pomocy twórcom projektów wynalazczych należy do organizacji społecznych, do których zakresu działania należą sprawy popierania wynalazczości.

Taką organizacją nie jest zaś ośrodek pomocy społecznej zobowiązany do niesienia pomocy w oparciu o ustawę z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. 1993 nr 13 poz. 60 ze zm./.

Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia 29 maja 1998 r. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia 3 kwietnia 1998 r. o odmowie przyznania Mieczysławowi I. zasiłku celowego z pomocy społecznej.

W obszernym uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podało, że działając w trybie postępowania odwoławczego w dniu 12 grudnia 1997 r. wydało decyzję, którą uchyliło w całości decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia 21 października 1997 r. w sprawie odmowy przyznania Mieczysławowi I. świadczenia pomocy społecznej w formie zasiłku celowego /na prace wynalazcze i remont mieszkania/. Przesłanką rozstrzygnięcia była wskazana w uzasadnieniu decyzji konieczność wyjaśnienia zachodzących zmian w sytuacji zawodowo-ekonomicznej zainteresowanego, na które powołał się w swoim odwołaniu. W toku zarządzonego tą decyzją postępowania organ I instancji ustalił, iż przedłożone postanowienie zabezpieczające Sądu Rejonowego w S. I Wydział Cywilny z dnia 2 grudnia 1997 r. na majątku dorobkowym Mieczysława I. i Wandy S. jest nieprawomocne. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. w dniu 12 stycznia 1998 r. wydał postanowienie zawieszające z urzędu postępowanie w sprawie przyznania zasiłku celowego do czasu uprawomocnienia się ww. postanowienia Sądu Rejonowego w S. Po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 1998 r. zażalenia wniesionego przez Mieczysława I., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. uchyliło postanowienie organu I instancji o zawieszeniu z urzędu postępowania w sprawie przyznania zasiłku celowego.

W postanowieniu tym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. stanęło na stanowisku, iż ponowne rozpoznanie wniosku Mieczysława I. o przyznanie pomocy społecznej ze środków opieki społecznej winno nastąpić przy uwzględnieniu aktualnego stanu faktycznego sprawy, niezależnie od tego, kiedy i w jaki sposób zostanie rozpatrzone zażalenie na postanowienie zabezpieczające Sądu Rejonowego w S. W wykonaniu zaleceń organu odwoławczego, pracownik socjalny Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. w dniu 16 marca 1998 r. dokonał aktualizacji wywiadu środowiskowego /rodzinnego/ w dniu 6 października 1998 r. w zakresie ustalenia przesłanek do ewent. przyznania bądź odmowy przyznania zasiłku celowego na prowadzenie prac wynalazczych przez Mieczysława I. i wskazaną przez wnioskodawcę konieczność remontu mieszkania. W postępowaniu wyjaśniającym ustalono, Mieczysław I. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,31 ha przeliczeniowych i współwłaścicielem w 1/2 części gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,02 ha przeliczeniowych. Z tego tytułu zainteresowany ma możliwość uzyskania dochodu - jak ustalono - w wysokości 828,08 zł. Uwzględniając zobowiązanie alimentacyjne, które ciąży na wymienionym /100,- zł/, dochód Mieczysława I. wynosi 738,08 zł.

Wnioskodawca jest osobą samotną i sam prowadzi gospodarstwo domowe. Wprawdzie ma dwie córki, ale nie utrzymuje z nimi kontaktów. Nie leczy się i nie podejmuje starań zmierzających do ustalenia stopnia niepełnosprawności, pomimo że był do tego zobowiązany przez ośrodek pomocy społecznej. Sytuacja mieszkaniowa jest dobra i w ocenie pracownika socjalnego nie zachodzi konieczność remontu lokalu mieszkalnego. Mieczysław I. również nie realizuje uzgodnień zawartych w dniu 18 stycznia 1998 r., a mianowicie: nie zamierza zrezygnować z prowadzenia gospodarstwa rolnego na rzecz żony lub córek, gdyż jak twierdzi, zamierza kontynuować na tym gospodarstwie prace wynalazcze przy udziale pomocy społecznej, której wartość ocenia na kwotę 4.500,- zł; odmówił skorzystania z proponowanej pomocy rzeczowej - kuchni węglowej i obiadów zakupionych w stołówce szkolnej. Mieczysław I. zaś podnosi, że w jego życiu zachodziły przypadki losowe, polegające na tym, iż np. banki odmawiały kredytowania prac wynalazczych, a także instytucje powołane do wspierania twórców i ich pomysłów, nie wywiązały się ze swoich obowiązków, w tym nie dokonały wnioskowanej /przez wnioskodawcę/ poprawki do Konstytucji.

Pracownik socjalny dokonujący aktualizacji wywiadu nie wnioskował przyznania zasiłku celowego, a jedynie wskazał na konieczność przekonania wnioskodawcy do realizacji wcześniej przyjętych uzgodnień w celu rozwiązania jego sytuacji życiowej. Organ odwoławczy wskazuje na obszerne i rzeczowe uzasadnienie skarżonej decyzji o odmowie przyznania zasiłku celowego, które znajduje oparcie w świetle art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Organ nie dopatrzył się również przesłanek do załatwienia sprawy w trybie art. 32 ust. 3 tej ustawy. Przyznawana wcześniej pomoc, w tym m.in. zasiłki celowe na zakup opału i opłacenie energii elektrycznej, a także zasiłek celowy na zagospodarowanie użytków rolnych oraz zasiłek okresowy przyznawany na czas niezbędny do uzyskania orzeczenia Komisji ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia nie spowodowały zmiany sytuacji materialno-bytowej wnioskodawcy, a częściowo zostały wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem. Wnioskodawca odrzuca proponowane inne formy pomocy społecznej /np. obiady w szkole/. W ocenie organów występuje wyraźny brak współdziałania z ośrodkiem pomocy społecznej w rozwiązywaniu problemów dotyczących sytuacji życiowej zainteresowanego, co wypełnia dyspozycję art. 6 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Wymieniony zainteresowany jest otrzymywaniem z pomocy społecznej dużych kwot, które - jak w omawianym przypadku - wynoszą 4.500,- zł i stanowiłyby około 25 procent całego budżetu Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Przesunięcie zaś całego ciężaru zapewnienia środków finansowych, w szczególności na realizację proponowanych pomysłów wynalazczych na ośrodek pomocy społecznej, nie znajduje uzasadnienia w ustawie o pomocy społecznej.

Organ przeprowadził stosowny wywiad, po myśli art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej i zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 24 lipca 1997 r. w sprawie sposobu przeprowadzania wywiadu środowiskowego /rodzinnego/, wzoru kwestionariusza wywiadu oraz oświadczenia o stanie majątkowym, rodzaju dokumentów wymaganych do przyznawania renty socjalnej, a także wzoru legitymacji pracownika socjalnego /Dz.U. nr 93 poz. 570/. Wprawdzie organ I instancji nieprawidłowo ustalił dochód z gospodarstwa rolnego, będącego własnością Mieczysława I., bowiem dochód ten wynosi 884,64 zł, a nie jak mylnie podano 838,08 zł, jednakże omyłka ta nie ma istotnego znaczenia dla merytorycznego rozstrzygnięcia. Z prawidłowych ustaleń organu I instancji wynika, iż zgłoszona przez wnioskodawcę potrzeba sfinansowania pomysłu wynalazczego nie odpowiada celom pomocy społecznej, a wnioskowany remont mieszkania nie jest konieczny.

Powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. Mieczysław I. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący twierdzi, że decyzja odmowna jest celowym działaniem organu, które ma utrudnić "w zamiłowaniu w wynalazczości" i "oby /skarżący/ nie przyniósł społeczeństwu korzyści". Mając zaś środki finansowe skarżący "realizowałby swoje pomysły". "Podstępne działania /organów pomocy społecznej/ niweczą start zaoferowania rolnika przyszłości, o którym to postanowieniu pisał do Rakowskiego".

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podtrzymało stanowisko w sprawie jak w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga nie mogła być uwzględniona, albowiem zaskarżone decyzje nie naruszają prawa. Organy obu instancji prowadziły w tej sprawie postępowanie zgodnie z treścią art. 32 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. 1993 nr 13 poz. 60 ze zm./, w granicach zakreślonych przez przepisy tej ustawy, z zachowaniem przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 24 lipca 1997 r. w sprawie sposobu przeprowadzania wywiadu środowiskowego /rodzinnego/, wzoru kwestionariusza wywiadu oraz oświadczenia o stanie majątkowym, rodzaju dokumentów wymaganych do przyznawania renty socjalnej, a także wzoru legitymacji pracownika socjalnego /Dz.U. nr 93 poz. 570/.

Podkreślić należy, że powołany przepis w ustępie 1 stanowi, iż zasiłek celowy z pomocy społecznej "może" być przyznany. Z cytowanego przepisu wynika fakultatywność tej pomocy. Sąd administracyjny nie jest zaś kolejną instancją administracyjną orzekającą merytorycznie o celowości przyznania zasiłku celowego w indywidualnej sprawie, zwłaszcza w oderwaniu od możliwości finansowych ośrodka, bez uwzględnienia potrzeb innych uprawnionych osób do pomocy społecznej. Ocena kontrolowanych decyzji w postępowaniu sądowym dokonywana jest wyłącznie pod względem ich zgodności z prawem. Zgodnie z art. 1 ust. 1 cyt. ustawy /kreującym ogólną zasadę przyznawania świadczeń/ pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Nie sposób zarzucić organom niewyjaśnienie dostateczne przedmiotowej sprawy, bowiem organ pierwszej instancji dokonał wyczerpującej weryfikacji ustaleń związanych ze stanem majątkowym skarżącego, także w aspekcie uaktualnionej możliwości udzielania pomocy na wskazany cel we wniosku przez miejscowy ośrodek.

W sytuacji prawidłowo ustalonego stanu majątkowego skarżącego i braku udokumentowanego współdziałania z jego strony w celu rozwiązania swej sytuacji życiowej, Sąd nie znalazł uzasadnionych podstaw do wzruszenia zaskarżonych rozstrzygnięć obu instancji. Skarżący odmawia natomiast przyjęcia pomocy rzeczowej i nie wykazał konieczności remontu mieszkania. Ustalenia w zakresie sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego, zawarte w zaskarżonej decyzji, nie zostały powzięte przez organ administracji publicznej z naruszeniem zasad ogólnych postępowania administracyjnego określonych w art. 7-11 oraz art. 77 Kpa, oraz przepisów powołanego rozporządzenia z dnia 24 lipca 1997 r. Zarzuty zaś skarżącego w zakresie nieudzielenia pomocy finansowej na cele wynalazcze /pomijając kwestię ich racjonalności i niezbędności w osobistej sytuacji skarżącego/ są bezzasadne, albowiem nie mieszczą się w katalogu potrzeb określonych w art. 32 ust. 1-5 ustawy o pomocy społecznej.

Wyjaśnić należy, że w myśl art. 9 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości /t.j. Dz.U. 1993 nr 26 poz. 117 ze zm./ obowiązek udzielania pomocy twórcom projektów wynalazczych należy do organizacji społecznych, do których zakresu działania należą sprawy popierania wynalazczości. Taką organizacją nie jest zaś ośrodek pomocy społecznej zobowiązany do niesienia pomocy w oparciu o ustawę z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej.

W tym stanie faktycznym i prawnym, na zasadzie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd skargę oddalił.