Uzasadnienie
Ryszard R., Józef P. oraz Zdzisław P. w listopadzie 1981 r. zawarli spółkę w celu prowadzenia działalności rzemieślniczej w zakresie galwanizerstwa. uwzględniając wniosek rzemieślników, Naczelnik Miasta i Gminy w S., decyzją z dnia 4 stycznia 1982 r., zwolnił ich od podatków na okres dwuletni z tytułu nowo uruchomionej działalności.
Pismem z dnia 6 kwietnia 1983 r. Urząd Skarbowy w Ś., który przejął agendy podatkowe z Urzędu Miasta i Gminy w S., wystąpił do Izby Skarbowej w W. z wnioskiem o uchylenie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S., jako niezgodnej z prawem.
Decyzją z dnia 17 maja 1983 r. Izba Skarbowa w W., na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, stwierdziła nieważność decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia 4 stycznia 1982 r., dopatrując się naruszenia przepisów par. 3 ust. 2 w związku z par. 1 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 1981 r. w sprawie zwolnienia od podatków i opłaty skarbowej podatników osiągających przychody z niektórych rodzajów nowo uruchomionej działalności zarobkowej /Dz.U. nr 26 poz. 138/, gdyż łączna liczba wspólników przekraczała stan zatrudnienia określony dla rzemiosła "galwanizatorstwo".
Od decyzji Izby Skarbowej w W. odwołał się do Ministra Finansów pełnomocnik podatników, podnosząc zarzuty naruszenia art. 177 Kpa oraz przepisów art. 5 i art. 84 Kc. Zarzut naruszenia przepisów proceduralnych argumentowano tym, że art. 177 Kpa określa bezwzględnie prekluzyjny roczny termin do stwierdzenia nieważności decyzji w sprawach zobowiązań podatkowych i w związku z tym wniosek Urzędu Skarbowego w Ś., powinien być pozostawiony bez rozpatrzenia wobec upływu rocznego terminu od doręczenia tej decyzji. Wybór formy działalności, na którą zdecydowali się podatnicy, oraz rozmiar nakładów inwestycyjnych na jej uruchomienie, pochodzących z zaciągniętych pożyczek, był wynikiem błędnej informacji udzielonej im przez właściwy organ administracji państwowej co do warunków okresowego zwolnienia od podatków. Nie było żadnych przeszkód od uruchomienia działalności w takim składzie osobowym, który uzasadniałby zwolnienie od podatków. W związku z tym zasadne były - zdaniem odwołujących się - również zarzuty naruszenia art. 7, art. 8 i art. 9 Kpa.
Minister Finansów, utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Izby Skarbowej, w swej decyzji nr PO 3/9-8210-864/83 z dnia 5 sierpnia 1983 r. podtrzymał stanowisko co do rażącego naruszenia przepisów cytowanego rozporządzenia, podkreślając w uzasadnieniu, że w tej sytuacji "uchylenie" decyzji zwalniającej od podatków było konieczne. Odnośnie zaś do naruszenia art. 177 Kpa stwierdził, że przepis ten nie ma w tej sprawie zastosowania, "bowiem dotyczy on jedynie decyzji ustalających zobowiązania podatkowe, natomiast do decyzji wydanych w trybie art. 156 par. 1 Kpa ma zastosowanie termin określony w par. 2 tego artykułu".
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Ministra Finansów pełnomocnik skarżących zarzuca naruszenie art. 155, art. 156 par. 1 i art. 177 Kpa, a nadto odwołuje się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, a dotyczących wprowadzenia skarżących w błąd, podkreślając, że mylna decyzja nie może rodzić ujemnych skutków dla stron. Naruszenie art. 155 Kpa strona skarżąca upatruje w tym, że w zaskarżonej decyzji, dotyczącej stwierdzenia nieważności, w jednym z fragmentów uzasadnienia użyto sformułowania, iż było konieczne "uchylenie decyzji", przeto decyzja zawierająca taką sprzeczność nie może się ostać. Naruszenie art. 177 Kpa strona skarżąca wywodzi z błędnego jej zdaniem - stanowiska Ministra Finansów, iż decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w S. nie była decyzją ustalającą zobowiązania podatkowe. Twierdząc, iż była ona taką decyzją, a do takiego stanu ma zastosowanie art. 177 Kpa jako przepis szczególny w stosunku do art. 156 par. 1 Kpa, skarżący podtrzymuje zarzut uchybienia rocznemu terminowi prekluzyjnemu, określonemu w art. 177 Kpa. Ich zdaniem termin określony w art. 156 par. 2 Kpa odnosi się do decyzji administracyjnych z wyłączeniem spraw zobowiązań podatkowych, które to sprawy uregulowane zostały przepisami szczególnymi w dziale III Kpa. W końcowej części skargi strona skarżąca przyznaje, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w S. była niezgodna z przepisami i obecnie skarżący są skłonni wyrazić zgodę na jej uchylenie na podstawie art. 155 Kpa, jednakże z mocą od 1 lipca 1983 r.
Rozpoznając skargę, Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przede wszystkim należy stwierdzić, iż jest bezsporne między stronami, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w S. wydana została z naruszeniem prawa, a naruszenie to - również zdaniem Sądu - trafnie ocenione zostało jako uzasadniające stwierdzenie nieważności tej decyzji na podstawie art. 156 par. 1 Kpa.
Zgodnie z art. 157 par. 2 Kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji może być wszczęte na żądanie strony lub z urzędu. W sprawie niniejszej postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wszczęte zostało oczywiście z urzędu, na skutek wystąpienia Urzędu Skarbowego w Ś. Bezprzedmiotowe więc są w tej sprawie jakiekolwiek rozważania na tle art. 155 Kpa, w świetle bowiem tego przepisu sprawa nie mogła być i nie była rozpatrywana w żadnym stadium postępowania. Zamieszczenie w uzasadnieniu decyzji Ministra Finansów sformułowania o "konieczności uchylenia decyzji", w kontekście całej jej treści i całego postępowania, stanowiło oczywistą omyłkę i nie miało żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia /por. art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa/.
W razie stwierdzenia, że decyzja zawiera wadę powodującą jej nieważność, właściwy organ obowiązany jest stwierdzić nieważność decyzji /art. 156 par. 1 Kpa/. Tak też postąpiła Izba Skarbowa w W. w niniejszej sprawie, co zostało zakwestionowane nie co do zasady, lecz ze względów procesowych.
Sporna kwestia wynikła na tle zagadnienia, czy przeszkodę do stwierdzenia nieważności w niniejszej sprawie na podstawie art. 156 par. 1 Kpa stanowił art. 177 Kpa. Na to pytanie odpowiedzieć należy przecząco. Artykuł 177 stanowi, że żądanie uchylenia, zmiany lub stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej ustalającej zobowiązanie podatkowe, wniesione po upływie roku od doręczenia tej decyzji, nie podlega rozpatrzeniu. Z treści tego przepisu wynika jednoznacznie, że dotyczy on sytuacji, gdy stwierdzenie nieważności ma nastąpić na wniosek strony, a nie z urzędu. Wywody strony skarżącej, przytoczone w postępowaniu odwoławczym na poparcie zarzutu naruszenia art. 177 Kpa oparte były na błędnym potraktowaniu wniosku Urzędu Skarbowego w Ś. jak gdyby pochodził on od strony, podczas gdy organ podatkowy, jakim jest urząd skarbowy, nie może być stroną w postępowaniu podatkowym.
W związku z powyższym nie można również zgodzić się z tezą ogólną prezentowaną w skardze, że art. 177 Kpa, jako przepis szczególny w stosunku do art. 156 par. 1 Kpa, wyłącza całkowicie możliwość stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie ustalenia zobowiązań podatkowych po upływie roku od doręczenia decyzji. Artykuł 177 Kpa nakazuje organom podatkowym pozostawienie bez rozpatrzenia żądania stwierdzenia nieważności decyzji w sprawach zobowiązań podatkowych po upływie roku od doręczenia decyzji, natomiast nie stanowi on przeszkody do stwierdzenia nieważności decyzji z urzędu na zasadzie ogólnych, określonych w art. 156 i następnych Kpa, przy uwzględnieniu terminu określonego w art. 156 par. 2 Kpa.
Z powyższych względów zarzuty skargi, dotyczące naruszenia przepisów art. 155, 156 par. 1 i art. 177 Kpa, należy uznać za bezzasadne.
W ustalonym stanie faktycznym decyzje Izby Skarbowej i Ministra Finansów odpowiadają prawu i brak jest podstaw do ich uchylenia. Jeżeli natomiast skarżący zostali wprowadzeni w błąd przez organ administracji państwowej co do warunków uzyskania okresowego zwolnienia od podatków i w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji zwalniającej ich od podatków ponieśli szkodę, przysługuje im roszczenie określone w art. 160 Kpa, którego dochodzenie może nastąpić we właściwym trybie.
Skoro zatem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, skargę należało oddalić na podstawie art. 207 par. 5 Kpa.