Uzasadnienie
Decyzją z dnia 19 października 1988 r. nr SL.III-8172/656/88 Dyrektor Wydziału Spraw Lokalowych Urzędu Miasta W. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Wydziału Spraw Lokalowych Urzędu Dzielnicowego w W. z dnia 26 maja 1988 r. nr L-7/I-VI/134/88 w sprawie lokalu nr 78 w domu nr 58a przy ul. P.S. w W. Z uzasadnienia decyzji ostatecznej wynika, że najemcą lokalu nr 78 przy ul. P.S. nr 58a była Czesława T., która zmarła w dniu 31 sierpnia 1983 r. W lokalu pozostała bez tytułu prawnego siostra zmarłej Helena M., której powództwo o wstąpienie w stosunek najmu lokalu po śmierci najemcy zostało wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 9 stycznia 1987 r. oddalone. Po śmierci męża Helena M. stała się z mocy prawa najemcą lokalu nr 3 przy ul. O. nr 35, w którym obecnie zamieszkuje jej syn Mirosław M. Kierownik Wydziału Spraw Lokalowych Urzędu Dzielnicowego w W., działając na podstawie art. 41 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe /Dz.U. 1983 nr 11 poz. 55/, odmówił Helenie M. przydziału lokalu nr 78 przy ul. P.S. nr 58a, nakazując jej równocześnie wraz ze wszystkimi osobami prawa jej reprezentującymi przeniesienie się do poprzedniego miejsca zamieszkania przy ul. O. nr 35 m 3. Organ ten wskazał w uzasadnieniu swej decyzji, że w świetle art. 41 ust. 2 prawa lokalowego terenowy organ administracji państwowej może wydać decyzję o przekwaterowaniu osób pozostałych w lokalu po śmierci najemcy, które nie wstąpiły w stosunek najmu tego lokalu, do lokalu, w którym osoby te zamieszkiwały uprzednio w charakterze bliskich najemcy. Zasadność zastosowania tego przepisu potwierdza fakt, że Helena M. pozostaje najemcą lokalu, do którego orzeczone zostało przekwaterowanie. O poprawę warunków mieszkaniowych powinna ona ubiegać się w innym trybie, to jest na zasadach ogólnych, czyli na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 1988 r. w sprawie zasad i trybu zaspokajania potrzeb mieszkaniowych /Dz.U. nr 27 poz. 187/.
Powyższą decyzję ostateczną zaskarżyła Helena M., wnosząc o jej uchylenie. Podała, że została należycie wyjaśniona i nie wzięto pod uwagę wszystkich okoliczności i dowodów zebranych w sprawie. Budynek przy ul. O. nr 35 jest przeznaczony do rozbiórki ze względu na stan techniczny zagrażający bezpieczeństwu publicznemu. Nie może więc lokal, którego jest najemczynią, być w dobrym stanie technicznym. Jest 82-letnią osobą niedołężną, jej syn jest inwalidą II grupy z powodu gruźlicy. W lokalu, do którego ma być przekwaterowana, jest zimno, wilgoć i grzyb. Szambo rozlewa się na podwórzu, a nieczystości wylewane są wprost do ogródka. Kuchnia węglowa jest niesprawna. Chciała zamienić lokal dotychczas zajmowany na lokal przy ul. P.S., w którym obecnie mieszka. Lokal ten ma lepsze wyposażenie techniczne, co ułatwia jej zamieszkiwanie wraz z niepełnosprawnym synem. Organy administracji państwowej powinny rozpoznać ten wniosek, a ponadto były zobowiązane do zapoznania jej z przysługującymi prawami.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie. Wskazał na zarzuty zbieżne z treścią zaskarżonej decyzji, podkreślając, że wyrok sądu powszechnego o oddaleniu powództwa w sprawie wstąpienia w stosunek najmu "wiąże organy lokalowe", przy czym organy te nie miały obowiązku zapoznawać skarżącej z możliwością złożenia innych wniosków, ponieważ "obowiązująca zasada, iż nieznajomość prawa szkodzi, odnosi się właśnie do przedstawionej przez skarżącą sytuacji".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie trzeba sprostować błędne stanowisko organów administracji, że "wiąże je" wyrok sądu powszechnego, oddalający powództwo Heleny M. o wstąpienie w stosunek najmu. Wyrok taki bowiem rozstrzygnął jedynie powództwo na gruncie prawa cywilnego /art. 691 Kc/, nie zamyka natomiast drogi w postępowaniu administracyjnym. Wskazuje na to art. 46 ust. 2 zdanie drugie ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe /Dz.U. 1987 nr 30 poz. 165 ze zm./, gdzie wymienia się - jako przesłankę przekwaterowania do pomieszczenia zastępczego osoby pozostałej w lokalu mieszkalnym po śmierci jego najemcy - "nieprzydzielenie lokalu zajmowanego". Jeśli się zważy, że w razie wstąpienia w stosunek najmu nie następuje przydział lokalu, cytowany przepis jednoznacznie wskazuje na możliwość prowadzenia postępowania administracyjnego o przydział lokalu pomimo oddalenia przez sąd powszechny powództwa wnioskodawcy w sprawie wstąpienia w stosunek najmu tego lokalu.
Nie jest także trafny pogląd organu odwoławczego, że nie miał on obowiązku zapoznać skarżącej z możliwością złożenia innych wniosków, ponieważ "nieznajomość prawa szkodzi". Organ ten przeoczył zasadę zawartą w art. 9 Kpa, a zwłaszcza tę jej część, zgodnie z którą to właśnie organy administracji "czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa". Oznacza to, że w sprawach toczących się według przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w znacznym stopniu zastąpiono zasadę wynikającą z paremii ignorantia iuris nocet zasadą wyrażoną w art. 9 Kpa, w szczególności zaś organy administracji nie mogą w postępowaniu przez siebie prowadzonym powoływać się na paremię ignorantia iuris nocet dla uzasadnienia swych działań i rozstrzygnięć.
Te nieprawidłowości jednak nie miały wpływu na ostateczną ocenę legalności zaskarżonych decyzji. Faktem bowiem jest, że Helena M. jest najemczynią lokalu nr 3 w budynku nr 35 przy ul. O. w W. Oznacza to, że nie mógł być jej przydzielony na podstawie art. 46 ust. 2 prawa lokalowego żaden lokal mieszkalny, byłby to bowiem drugi lokal przeznaczony dla tej samej osoby, a stanowiłoby to naruszenie art. 28 ust. 1 tej ustawy. Jeżeli więc organy administracji nakazały Helenie M., zajmującej faktycznie lokal nr 78 przy ul. P.S. nr 58a w W. po śmierci jej siostry, powrócić na miejsce poprzedniego zamieszkania, a więc do lokalu, którego jest najemczynią, działały zgodnie z prawem.
Kwestia stanu technicznego lokalu przy ul. O. nr 35, która stanowiła zasadniczy argument skarżącej, została przesądzona w protokole oględzin tego lokalu z dnia 10 listopada 1989 r., sporządzonym z udziałem skarżącej. Stwierdzono wówczas, że lokal nadaje się na stały pobyt ludzi, jest jednak od około 6 lat niezamieszkały i przez fakt nieogrzewania uległ zawilgoceniu.
W tych okolicznościach skarga nie mogła być uwzględniona i uległa oddaleniu na zasadzie art. 207 par. 5 Kpa.
Wyrok niniejszy nie stanowi przeszkody do rozpoznania wniosku skarżącej, złożonego w odwołaniu od decyzji z dnia 26 maja 1988 r., o dokonanie zamiany lokali będących przedmiotem rozpoznanej sprawy w trybie art. 58 ust. 2 prawa lokalowego, jeżeli Helena M. taki wniosek podtrzyma.